Ôn tập học kì I — đề luyện kiểu vào 10

Gửi bạn phương xa (bài thơ song thất lục bát do Học liệu STEAM viết để luyện đọc) Bạn đi rồi, sân trường vắng lặng, Ghế bên mình còn nắng hanh hao. Ngăn bàn quyển vở năm nào, Trang đầu bạn viết lời chào chia tay. Mùa diều cũ cánh bay cao vút, Hai đứa mình chẳng phút xa nhau. Chia nhau trái ổi vườn sau, Giận nhau một chút, rồi mau lại cười. Mình gửi bạn lời tươi như nắng, Qua sông dài, mấy chặng đường xa. Dẫu rằng cách trở đôi ta, Vẫn chung một mảnh trăng ngà đêm nay.

Chuyện ngôi giếng làng Tháp (truyện do Học liệu STEAM viết theo lối truyền kì để luyện đọc) Làng Tháp có một ngôi giếng cổ, nước trong đến mức nhìn thấy đáy. Người làng kể rằng giếng do một vị thần đào cho dân từ thời mở đất, nên chẳng ai được rào lại làm của riêng. Năm ấy có viên lí trưởng họ Cù, vừa tham vừa ác. Hắn sai người xây tường quanh giếng, đặt cổng có khoá, ai muốn lấy nước phải nộp một bát gạo. Nhà nghèo không có gạo, đành ra sông gánh nước đục về uống. Trẻ con trong làng ốm la liệt. Có cô gái tên Duyên, mồ côi, ở với bà nội đã già. Một tối, bà lên cơn sốt, đòi một ngụm nước mát. Duyên cầm bát gạo cuối cùng ra cổng giếng, nhưng tên lính gác đã đi ngủ. Cô ngồi tựa vào bức tường mà khóc rồi thiếp đi. Trong mộng, Duyên thấy một ông lão râu dài, chống gậy trúc, từ lòng giếng bước lên. Ông bảo: – Giếng này ta đào cho cả làng, không phải cho một nhà. Con cứ về, đặt chiếc bát không trước hiên. Còn kẻ khoá giếng, trời sẽ có cách. Duyên giật mình tỉnh dậy, trăng đã lên đỉnh đầu. Cô làm theo lời dặn. Sáng ra, chiếc bát ở hiên đầy ắp nước trong, mát lạnh như vừa múc dưới đáy giếng. Bà uống xong thì cơn sốt lui dần. Từ hôm đó, sáng nào bát nước cũng tự đầy, mà không chỉ ở nhà Duyên: hiên nhà nghèo nào đặt bát không, sáng ra đều có nước. Còn trong sân nhà lí trưởng, mấy chum nước đầy bỗng cạn khô chỉ sau một đêm. Hắn sai người xuống giếng múc thì gàu kéo lên toàn đá sỏi. Hắn giận dữ tự tay mở khoá, cúi xuống nhìn, chỉ thấy mặt giếng phẳng lặng in hình chính mình — một khuôn mặt nhăn nhúm, già đi chục tuổi. Hắn hoảng sợ bỏ chạy, từ đó ốm liệt giường. Người làng phá bức tường, dỡ cổng khoá. Lạ thay, nước giếng lại trong như cũ. Đến nay, người làng Tháp vẫn giữ tục mỗi sáng mồng Một đặt một bát nước trước hiên, gọi là "bát nước của thần giếng", để nhắc nhau rằng của chung thì phải để chung.

Chiếc bánh trôi và tấm lòng son (bài nghị luận văn học do Học liệu STEAM viết để luyện đọc) Hồ Xuân Hương được gọi là "Bà chúa thơ Nôm". Trong thơ bà, "Bánh trôi nước" chỉ có bốn câu bảy chữ, nhưng chứa cả một thân phận và một bản lĩnh. Trước hết, bài thơ là một lời tả rất thật. Đọc lớp nghĩa thứ nhất, ta thấy chiếc bánh trôi hiện lên rõ ràng: viên bột trắng, tròn, khi luộc thì lúc chìm lúc nổi, tuỳ tay người nặn mà rắn hay nát, bên trong có nhân đường đỏ. Ai từng ăn bánh trôi ngày Tết Hàn thực cũng nhận ra ngay. Nhưng cái hay của bài thơ nằm ở lớp nghĩa thứ hai. Hai chữ "thân em" mở đầu gợi ngay những câu ca dao than thân của người phụ nữ xưa. Hai câu đầu: "Thân em vừa trắng lại vừa tròn, Bảy nổi ba chìm với nước non." (Hồ Xuân Hương) vừa khoe vẻ đẹp trẻ trung, đầy đặn, vừa nói nỗi long đong. Thành ngữ "bảy nổi ba chìm" được dùng rất khéo: chiếc bánh trong nồi nước sôi cũng như người phụ nữ giữa cuộc đời nhiều sóng gió. Câu thứ ba nói thẳng sự bất công: số phận người phụ nữ phụ thuộc vào "tay kẻ nặn", tức là vào người khác, vào xã hội phong kiến. Thế nhưng câu kết bất ngờ đổi giọng. Chữ "mà" như một cái ngẩng đầu: dù rắn hay nát, người phụ nữ vẫn giữ "tấm lòng son" — sự thuỷ chung, trong sạch không gì làm phai được. Như vậy, từ một chiếc bánh bình dị, Hồ Xuân Hương vừa thương cho thân phận người phụ nữ, vừa khẳng định vẻ đẹp và bản lĩnh của họ. Giọng thơ không chỉ than thở mà còn tự hào. Đó là lí do sau hơn hai trăm năm, bài thơ nhỏ ấy vẫn khiến người đọc nhớ mãi.