Mol và tỉ khối chất khí
Tính được số hạt, khối lượng, thể tích khí và tỉ khối bằng cách dùng mol, khối lượng mol và thể tích mol ở điều kiện chuẩn.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 3
⚡ Nhớ nhanh
- 11 mol là lượng chất chứa NA = 6,022·10²³ nguyên tử hoặc phân tử. Mọi chất, 1 mol đều có cùng số hạt.
- 2Khối lượng mol M (g/mol) bằng số với khối lượng nguyên tử hoặc phân tử (amu): M của H₂O là 18 g/mol. n = m : M, suy ra m = n · M.
- 3Ở điều kiện chuẩn (25 °C, 1 bar), 1 mol khí bất kì chiếm 24,79 L: V = 24,79 · n, n = V : 24,79 (V tính bằng lít).
- 4Tỉ khối của khí A đối với khí B: d(A/B) = MA : MB, không có đơn vị. Với không khí: d(A/kk) = MA : 29; d < 1 thì khí nhẹ hơn không khí.
- 5⚠️ 24,79 L chỉ dùng cho chất khí: 1 mol nước lỏng chỉ chiếm khoảng 18 cm³, không phải 24,79 L.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo lọ chất (C, Fe, H₂O, NaCl, CaCO₃, H₂, O₂, CO₂) lên cân để thấy 1 mol nặng M gam, rồi kéo thanh lượng chất để n = m : M, số hạt và thể tích (khí: 24,79 L/mol, tỉ khối so với không khí) đổi ngay.
Kéo lọ chất lên cân (hoặc chạm để đặt). Mỗi lần đặt là 1 mol.
1 mol = 6,022·10²³ hạt. Chất nào cũng vậy, nhưng mỗi chất nặng khác nhau: M gam. Kéo vài chất lên cân để so.
Mô hình đơn giản hoá: mỗi chấm tím đại diện 0,1 mol ≈ 6,022·10²² hạt. Cân khí là khối lượng khí đã trừ vỏ bình; bóng chỉ thể tích của lượng khí đó ở 25 °C, 1 bar, không vẽ cùng tỉ lệ với chất rắn.
1 mol carbon: 12 g, chứa 6,022·10²³ nguyên tử.
1 🔢 Mol và số Avogadro
Lớp 7 đã biết gì, lớp 8 thêm gì
- ✦Lớp 7 bạn biết nguyên tử, phân tử, khối lượng phân tử tính bằng amu (CaCO₃ là 100 amu) và công thức hoá học. Nguyên tử quá bé để cân từng cái.
- ✦Lớp 8 gom 6,022·10²³ hạt thành 1 mol để cân được: 12 g carbon có đúng NA nguyên tử. Mol là cầu nối giữa số hạt, khối lượng và thể tích khí.
1 mol của vài chất (Hình 3.1)
| Lượng chất | Gồm | Số hạt |
|---|---|---|
| 12 g carbon | 1 mol nguyên tử C | 6,022·10²³ nguyên tử |
| 254 g iodine | 1 mol phân tử I₂ | 6,022·10²³ phân tử |
| 18 g nước | 1 mol phân tử H₂O | 6,022·10²³ phân tử |
Dạng bài
Đổi giữa số mol và số hạt
- 1 Xác định rõ loại hạt đề hỏi: nguyên tử hay phân tử (H₂O có 3 nguyên tử trong 1 phân tử).
- 2 Số hạt = n · 6,022·10²³; ngược lại n = số hạt : 6,022·10²³.
- 3 Muốn đếm nguyên tử từ phân tử thì nhân thêm số nguyên tử trong một phân tử.
- 4 Kiểm tra: n nhỏ thì số hạt nhỏ hơn NA, n lớn hơn 1 thì số hạt lớn hơn NA ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hỏi nguyên tử mà chỉ đếm phân tử: 2 mol H₂O có 1,2044·10²⁴ phân tử, nhưng số nguyên tử gấp 3 lần.
Có bao nhiêu nguyên tử trong 2 mol phân tử H₂O?
Hướng dẫn giải
2 ⚖️ Khối lượng mol và n = m : M
Khối lượng mol (Bảng 3.1 và 3.2)
| Chất | Khối lượng (amu) | M (g/mol) |
|---|---|---|
| C | 12 | 12 |
| H₂ | 2 · 1 = 2 | 2 |
| H₂O | 2 · 1 + 16 = 18 | 18 |
| CaCO₃ | 40 + 12 + 3 · 16 = 100 | 100 |
Giá trị bằng nhau, đơn vị khác nhau
- ✦Khối lượng mol (g/mol) và khối lượng nguyên tử, phân tử (amu) bằng nhau về trị số, khác về đơn vị.
- ✦Gọi n là số mol trong m gam: M = m : n, n = m : M, m = n · M.
Dạng bài
Tính n hoặc m từ khối lượng mol
- 1 Tính M của chất từ công thức và khối lượng nguyên tử (H 1, C 12, O 16, Na 23, Al 27, Cl 35,5, Ca 40…).
- 2 Chọn công thức: biết m cần n thì n = m : M; biết n cần m thì m = n · M.
- 3 Thay số, tính, ghi đơn vị (mol hoặc gam).
- 4 Kiểm tra: tính ngược lại, n · M có ra đúng m đã cho không ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy khối lượng làm số mol hoặc quên cộng đủ khối lượng các nguyên tử: M(Al₂O₃) = 2 · 27 + 3 · 16 = 102, không phải 27 + 16.
Tính số mol trong 11,7 g sodium chloride NaCl (Na 23, Cl 35,5).
Hướng dẫn giải
3 🎈 Thể tích mol của chất khí
25 °C và 1 bar. Ở đó 1 mol khí bất kì chiếm 24,79 L, vì các hạt khí ở xa nhau nên thể tích không phụ thuộc loại khí.
Thể tích mol của chất rắn, lỏng rất nhỏ: đồng 7,2 cm³/mol, nhôm 10,0 cm³/mol, nước lỏng 18,0 cm³/mol. Không dùng 24,79 L cho chúng.
Hai suy ra hay dùng
- ✦Cùng nhiệt độ và áp suất, hai bình khí có thể tích bằng nhau thì có cùng số mol khí.
- ✦V = 24,79 · n (lít) và n = V : 24,79. Thể tích đề cho bằng mL thì đổi sang lít trước (1 000 mL = 1 L).
Dạng bài
Đổi giữa số mol và thể tích khí ở điều kiện chuẩn
- 1 Kiểm tra chất đang xét là khí và đề cho 25 °C, 1 bar.
- 2 Đổi thể tích về lít nếu đề cho mL.
- 3 Biết n thì V = 24,79 · n; biết V thì n = V : 24,79.
- 4 Kiểm tra: 1 mol ứng với 24,79 L, kết quả phải hợp lí so với mốc này ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi mL sang L: 500 mL là 0,5 L, nên n = 0,5 : 24,79 ≈ 0,02 mol, không phải 500 : 24,79.
Hỗn hợp gồm 1 mol khí oxygen và 4 mol khí nitrogen ở 25 °C, 1 bar. Thể tích hỗn hợp là bao nhiêu (làm tròn đến hàng đơn vị)?
Hướng dẫn giải
4 🌬️ Tỉ khối chất khí
Vài chất khí so với không khí (M không khí ≈ 29)
| Khí | M (g/mol) | d so với không khí |
|---|---|---|
| H₂ | 2 | 0,07, nhẹ hơn |
| CH₄ | 16 | 0,55, nhẹ hơn |
| N₂ | 28 | 0,97, nhẹ hơn một chút |
| O₂ | 32 | 1,10, nặng hơn |
| CO₂ | 44 | 1,52, nặng hơn |
| Cl₂ | 71 | 2,45, nặng hơn nhiều |
Công thức tỉ khối
- ✦Khí A so với khí B: d(A/B) = MA : MB, cho biết A nặng hay nhẹ hơn B bao nhiêu lần.
- ✦Không khí gồm khoảng 20 % oxygen và 80 % nitrogen theo thể tích: Mkk = 0,2 · 32 + 0,8 · 28 ≈ 29, nên d(A/kk) = MA : 29.
- ✦Tỉ khối là tỉ số hai khối lượng mol nên không có đơn vị.
Dạng bài
So sánh khí với không khí hoặc với khí khác
- 1 Tính hoặc tìm M của từng khí (từ công thức, hoặc từ tỉ khối đã cho: MA = d · MB).
- 2 Lập tỉ số d(A/B) = MA : MB (so với không khí thì chia cho 29).
- 3 Nếu d lớn hơn 1 thì A nặng hơn, nhỏ hơn 1 thì nhẹ hơn.
- 4 Kiểm tra: MA nhỏ hơn 29 thì chắc chắn nhẹ hơn không khí ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đảo ngược tỉ số: d(A/B) là MA chia cho MB; chia ngược sẽ kết luận sai khí nặng hay nhẹ.
Trong hang sâu có khí carbon dioxide (CO₂) và khí methane (CH₄). Khí nào tích tụ ở nền hang, khí nào bay lên?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Mol và số hạt
- 1Nhận biết
Một mol chất chứa bao nhiêu nguyên tử hoặc phân tử?
- 2Thông hiểu
12 g carbon, 254 g iodine (I₂) và 18 g nước đều:
- 3Thông hiểu
Số nguyên tử có trong 0,25 mol carbon là:
- 4Thông hiểu Lượng chất chứa 3,011·10²³ phân tử O₂ là mol.
- 5Vận dụng
Số nguyên tử có trong 2 mol phân tử H₂O là:
Khối lượng mol
- 1Nhận biết Khối lượng mol của nước H₂O (H 1, O 16) là g/mol.
- 2Thông hiểu Khối lượng của 0,2 mol calcium carbonate CaCO₃ (Ca 40, C 12, O 16) là g.
- 3Thông hiểu
Số mol phân tử trong 9 g nước (M = 18 g/mol) là:
- 4Thông hiểu Số mol trong 11,7 g NaCl (Na 23, Cl 35,5) là mol.
- 5Thông hiểu 0,4 mol chất X có khối lượng 23,4 g. Khối lượng mol của X là g/mol.
- 6Vận dụng
Trong 51 g aluminium oxide Al₂O₃ (Al 27, O 16) có bao nhiêu mol nguyên tử oxygen?
Thể tích khí
- 1Nhận biết
Ở điều kiện chuẩn (25 °C, 1 bar), 1 mol khí bất kì chiếm thể tích:
- 2Thông hiểu Ở 25 °C và 1 bar, 1,5 mol khí chiếm L (làm tròn 1 chữ số thập phân).
- 3Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Ở cùng điều kiện, 1 mol H₂ và 1 mol CO₂ chiếm thể tích bằng nhau.
b)1 mol nước lỏng chiếm 24,79 L ở điều kiện chuẩn.
c)Hai bình khí cùng thể tích, cùng nhiệt độ và áp suất thì có cùng số mol khí.
- 4Vận dụng Hỗn hợp 1 mol khí O₂ và 4 mol khí N₂ ở 25 °C, 1 bar có thể tích L (làm tròn đến hàng đơn vị).
- 5Vận dụng Bình 500 mL ở 25 °C, 1 bar chứa mol khí (làm tròn 2 chữ số thập phân).
- 6Vận dụng
Khối lượng của 4,958 L khí carbon dioxide CO₂ (C 12, O 16) ở 25 °C, 1 bar là:
Tỉ khối
- 1Nhận biết
Tỉ khối của khí A đối với khí B được tính bằng:
- 2Thông hiểu Tỉ khối của CO₂ đối với không khí (M = 44, Mkk ≈ 29) là (làm tròn 2 chữ số thập phân).
- 3Thông hiểu
Khí nào sau đây nhẹ hơn không khí? (M: H₂ = 2, CO₂ = 44, O₂ = 32, Cl₂ = 71)
- 4Thông hiểu Khí X có tỉ khối đối với hydrogen bằng 22 thì khối lượng mol của X là g/mol.
- 5Vận dụng
Khí A có tỉ khối đối với H₂ bằng 8. Khối lượng của 3 mol khí A là:
- 6Vận dụng
Vì sao khí carbon dioxide tích tụ ở nền hang còn khí methane CH₄ bay lên phía trên?
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Đề giữa và cuối kỳ I hay hỏi tính n, m, V khí ở điều kiện chuẩn (24,79 L), tìm khối lượng mol và so sánh khí nặng hay nhẹ hơn không khí bằng tỉ khối, kèm bẫy chất lỏng, chất rắn không dùng 24,79 L.
- •Câu vận dụng thường nối hai bước: từ thể tích hoặc khối lượng suy ra số mol, rồi tìm khối lượng, số nguyên tử hoặc tỉ khối.
- •Là nền cho nồng độ dung dịch, phương trình hoá học và tính theo phương trình (KHTN 8) rồi KHTN 9 và Hoá học THPT, nơi mọi bài tính đều đi qua mol.
4. Dung dịch và nồng độ