Khoa học tự nhiên lớp 8
Chủ điểm 15 · ⚡ Vật lí ⭐ Hay ra kiểm tra

Áp suất chất lỏng. Áp suất khí quyển

Giải thích được vì sao chất lỏng và không khí gây áp suất theo mọi hướng, tính được áp suất cột nước theo độ sâu và nêu được các ứng dụng của áp suất khí quyển.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 16

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Chất lỏng gây áp suất theo mọi phương lên đáy bình, thành bình và các vật trong lòng nó; càng xuống sâu, áp suất càng lớn.
  • 2Áp suất tác dụng vào chất lỏng được truyền đi nguyên vẹn theo mọi hướng (định luật Pascal); máy nén thuỷ lực dựa vào đó: F₁ : S₁ = F₂ : S₂.
  • 3Khí quyển là lớp không khí dày hàng nghìn kilômét bao quanh Trái Đất; nó gây áp suất khí quyển lên mọi vật, theo mọi phương. 1 atm = 1,013·10⁵ Pa.
  • 4Mở rộng: áp suất của cột chất lỏng p = d · h (h tính bằng m), không phụ thuộc hình dạng hay lượng chất lỏng, chỉ phụ thuộc độ sâu và loại chất lỏng.
  • 5Ứng dụng của áp suất khí quyển: giác mút, ống hút, bình nước có lỗ nhỏ trên nắp; thay đổi áp suất đột ngột gây tiếng động trong tai.
  • 6⚠️ Hút nước bằng ống hút là áp suất khí quyển ép nước lên, không phải miệng "kéo" nước. Ta chỉ làm giảm áp suất trong ống.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo bình có màng cao su lên xuống, sang ngang trong bể để thấy màng lõm sâu dần theo độ sâu (p = d · h), rồi kéo thanh hút khí trong hộp sữa để thấy khí quyển ép bẹp hộp.

Kéo bình lên xuống, sang ngang. Chất lỏng:

Bình chưa nhúng vào chất lỏng

Ba màng cao su còn phẳng. Kéo bình xuống bể.

Ghi nhớ

  • • Chất lỏng ép lên đáy, thành bình và vật trong nó theo mọi phương.
  • • Càng sâu áp suất càng lớn: p = d · h (h tính bằng m).
  • • Áp suất chỉ phụ thuộc độ sâu và loại chất lỏng, không phụ thuộc hình dạng bình.

Độ lõm của màng và độ bẹp của hộp là minh hoạ, tỉ lệ với chênh lệch áp suất. Số áp suất chất lỏng chưa cộng áp suất khí quyển trên mặt nước.

1 🌊 Áp suất chất lỏng

Lớp 7 đã biết gì, lớp 8 thêm gì

  • ✦Lớp 7 bạn đã biết âm thanh truyền qua không khí đến tai; bài trước bạn vừa học áp suất p = F : S của vật rắn.
  • ✦Lớp 8 thêm: chất lỏng và chất khí cũng gây áp suất lên mọi vật nằm trong nó, và áp suất ấy theo mọi hướng, không chỉ hướng xuống.

Thí nghiệm 1 (SGK): bình trụ bịt màng cao su nhúng vào nước

Quan sátKết luận
Màng ở đáy và ở thành bình (A, B, C) đều bị đẩy lõm vào trongChất lỏng gây áp suất lên đáy và thành bình, theo mọi hướng
Đổi chỗ bình nhưng giữ nguyên độ sâu: màng lõm như nhauCùng độ sâu thì áp suất như nhau, không phụ thuộc vị trí
Nhúng bình sâu hơn: màng lõm vào nhiều hơnCàng sâu áp suất chất lỏng càng lớn

Dạng bài

So sánh áp suất ở các điểm trong chất lỏng

  1. 1 Xác định loại chất lỏng (một chất hay nhiều chất) và độ sâu của từng điểm so với mặt thoáng.
  2. 2 So độ sâu: sâu hơn thì áp suất lớn hơn (cùng chất lỏng).
  3. 3 Chỉ khi độ sâu bằng nhau mới so tới loại chất lỏng: chất lỏng "nặng" hơn (khối lượng riêng lớn hơn) cho p lớn hơn.
  4. 4 Kiểm tra: bình rộng hay hẹp, nhiều hay ít chất lỏng không đổi kết luận ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng bình rộng hơn, chứa nhiều chất lỏng hơn thì áp suất ở đáy lớn hơn. Áp suất chất lỏng chỉ phụ thuộc độ sâu và loại chất lỏng.

🪣
Làm mẫu

Bình A hẹp đựng nước cao 30 cm. Bình B rộng đựng dầu ăn cũng cao 30 cm. Áp suất ở đáy bình nào lớn hơn?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🤿 Mở rộng: tính áp suất cột chất lỏng

Phần mở rộng (SGK chỉ nêu định tính)

  • ✦p = d · h: d là trọng lượng riêng của chất lỏng (N/m³), h là độ sâu (m). Nước có d = 10 000 N/m³; d = 10 · D.
  • ✦Cứ xuống sâu thêm 10 m trong nước thì áp suất tăng thêm khoảng 100 000 Pa, xấp xỉ một áp suất khí quyển (làm tròn 1 atm ≈ 10⁵ Pa).
  • ✦Dưới mặt nước, áp suất tổng tại độ sâu h còn cộng thêm áp suất khí quyển đè lên mặt nước: p tổng ≈ 10⁵ Pa + d · h.

Dạng bài

Tính áp suất của cột nước theo độ sâu

  1. 1 Lấy d (nước: 10 000 N/m³; chất khác: d = 10 · D) và đổi h ra mét.
  2. 2 Tính p = d · h.
  3. 3 Nếu đề hỏi áp suất tổng, cộng thêm áp suất khí quyển (khoảng 100 000 Pa).
  4. 4 Kiểm tra: cứ 10 m nước là 100 000 Pa, so lại bằng tỉ lệ ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Để nguyên h = 50 cm trong p = d · h. d tính theo N/m³ nên h phải ra mét: 0,5 m. Để cm là sai gấp 100 lần.

🤿
Làm mẫu

a) Tính áp suất của nước lên đáy bể sâu 2,5 m. b) Thợ lặn xuống sâu 30 m, tính áp suất nước và áp suất tổng tác dụng lên người (lấy khí quyển ≈ 100 000 Pa).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Tìm độ sâu khi biết áp suất

  1. 1 Viết h = p : d.
  2. 2 Thay số, giữ p ở Pa và d ở N/m³.
  3. 3 Tính h (mét), đổi sang cm nếu cần.
  4. 4 Kiểm tra: tính lại p = d · h phải ra đúng p đề cho ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy h = p · d (nhân thay vì chia). Dạng h = p : d suy ra từ p = d · h; ra số mét khổng lồ là dấu hiệu đã nhân nhầm.

📏
Làm mẫu

Áp suất do nước gây ra tại một điểm là 60 000 Pa. Điểm đó ở độ sâu bao nhiêu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🧪 Truyền áp suất trong chất lỏng

Định luật Pascal và máy nén thuỷ lực

  • ✦Áp suất tác dụng vào chất lỏng đựng trong bình kín được chất lỏng truyền đi nguyên vẹn theo mọi hướng.
  • ✦Hai pit-tông nối thông nhau: áp suất ở hai pit-tông bằng nhau: F₁ : S₁ = F₂ : S₂. Pit-tông lớn gấp bao nhiêu lần thì lực nâng được gấp bấy nhiêu lần.
  • ✦Ngoài trang SGK (từ tài liệu tham khảo): chất lỏng đứng yên trong các nhánh bình thông nhau có mặt thoáng ngang bằng nhau, vì cùng độ sâu thì cùng áp suất.

Dạng bài

Tính lực nâng của máy nén thuỷ lực

  1. 1 Đổi S₁, S₂ ra cùng đơn vị (cm² hay m²) và tìm tỉ số S₂ : S₁.
  2. 2 Áp suất bằng nhau nên F₂ = F₁ · (S₂ : S₁).
  3. 3 Tính F₂ (đơn vị N).
  4. 4 Kiểm tra: lực lớn hơn bấy nhiêu lần thì pit-tông lớn đi xuống ít hơn bấy nhiêu lần (được lợi lực, thiệt đường đi) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng lực ở hai pit-tông bằng nhau. Thứ bằng nhau là áp suất; diện tích lớn hơn thì lực lớn hơn tương ứng.

🚗
Làm mẫu

Máy nén thuỷ lực có pit-tông nhỏ S₁ = 10 cm², pit-tông lớn S₂ = 250 cm². Tác dụng lực 80 N lên pit-tông nhỏ. Lực nâng ở pit-tông lớn là bao nhiêu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🌍 Áp suất khí quyển và ứng dụng

Cần nhớ

  • ✦Quanh Trái Đất có lớp không khí dày hàng nghìn kilômét gọi là khí quyển. Mọi người và mọi vật đều chịu áp suất khí quyển, theo mọi phương.
  • ✦Ở gần mặt đất, 1 atm = 1,013·10⁵ Pa; 1 mmHg = 133,3 Pa (760 mmHg ≈ 1 atm).
  • ✦Thí nghiệm 3 (SGK): đổ đầy nước vào cốc, đậy tấm nylon cứng rồi úp ngược cốc; thả tay ra, tấm nylon không rơi vì áp suất khí quyển ép từ dưới lên.

Ví dụ và ứng dụng (SGK)

Hiện tượng, dụng cụGiải thích
Bình nước có lỗ nhỏ trên nắpKhí lọt vào, áp suất khí quyển ép lên mặt nước nên nước chảy ra khi mở vòi
Giác mút treo tườngẤn dẹp rồi thả, thể tích bên trong tăng, áp suất khí trong giác mút nhỏ hơn khí quyển nên bị ép dính chặt
Bình xịt nướcBơm tăng áp suất không khí trong bình, nén nước đẩy ra vòi phun
Tiếng động trong tai (máy bay cất cánh)Áp suất đổi đột ngột làm màng nhĩ lệch; nuốt nước bọt giúp vòi tai mở, cân bằng lại hai bên màng nhĩ
Tàu đệm khíQuạt bơm không khí vào khoảng giữa tàu và mặt nước, áp suất cao nâng tàu lên, giảm ma sát

Dạng bài

Giải thích dụng cụ hoạt động nhờ áp suất khí quyển

  1. 1 Tìm chỗ nào áp suất bị làm giảm (hút, giãn thể tích) hoặc tăng (bơm, nén).
  2. 2 So áp suất đó với áp suất khí quyển bên ngoài.
  3. 3 Áp suất lớn hơn đẩy về phía có áp suất nhỏ hơn.
  4. 4 Kiểm tra: trong chân không (không có khí quyển) hiện tượng đó có xảy ra không? Thường là không ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ miệng ta "kéo nước lên". Miệng chỉ làm giảm áp suất trong ống; chính khí quyển bên ngoài mới đẩy nước lên.

🥤
Làm mẫu

Vì sao hút được nước qua ống hút?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Đổi đơn vị áp suất khí quyển

  1. 1 Chọn hệ số: 1 mmHg = 133,3 Pa, 1 atm = 1,013·10⁵ Pa.
  2. 2 Nhân số đo với hệ số của đơn vị đó.
  3. 3 Làm tròn theo yêu cầu của đề.
  4. 4 Kiểm tra: 760 mmHg phải ra gần 1,013·10⁵ Pa ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đổi mmHg ra Pa bằng cách chia cho 133,3. 1 mmHg đã là 133,3 Pa, nên Pa phải là số lớn hơn số mmHg.

🌡️
Làm mẫu

Đổi 100 mmHg ra Pa. Kiểm tra bằng cách đổi 760 mmHg.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🌊

Áp suất chất lỏng

  1. 1
    Nhận biết

    Chất lỏng gây ra áp suất lên:

  2. 2
    Thông hiểu

    Nhúng bình trụ bịt màng cao su xuống sâu hơn thì màng lõm vào nhiều hơn. Điều đó chứng tỏ:

  3. 3
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Cùng một độ sâu thì áp suất chất lỏng như nhau, theo mọi hướng.

    b)Bình càng rộng, chứa càng nhiều nước thì áp suất ở đáy càng lớn.

    c)Thợ lặn xuống sâu hơn thì chịu áp suất lớn hơn.

  4. 4
    Thông hiểu

    Trong cùng bể nước, xếp các điểm theo áp suất từ nhỏ đến lớn:

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  5. 5
    Vận dụng

    Bình A hẹp đựng nước cao 30 cm; bình B rộng đựng dầu ăn cũng cao 30 cm. Áp suất ở đáy:

🤿

Tính áp suất cột nước (mở rộng)

  1. 1
    Nhận biết

    Công thức tính áp suất của cột chất lỏng (mức mở rộng) là:

  2. 2
    Thông hiểu Bể bơi sâu 1,8 m (d nước = 10 000 N/m³). Áp suất nước lên đáy bể là Pa.
  3. 3
    Thông hiểu Chậu chứa nước sâu 50 cm. Áp suất nước lên đáy chậu là Pa.
  4. 4
    Vận dụng Dầu ăn có D = 800 kg/m³. Tại độ sâu 3 m trong dầu, áp suất do dầu gây ra là Pa.
  5. 5
    Vận dụng Thợ lặn xuống sâu 20 m. Lấy áp suất khí quyển 100 000 Pa, áp suất tổng tác dụng lên người là Pa.
  6. 6
    Thông hiểu Áp suất do nước gây ra tại một điểm là 60 000 Pa. Điểm đó ở độ sâu m.
  7. 7
    Thông hiểu

    Lỗ xả của đập nước ở độ sâu 15 m so với lỗ ở độ sâu 5 m. Áp suất nước ở lỗ sâu hơn:

🧪

Truyền áp suất, máy nén thuỷ lực

  1. 1
    Nhận biết

    Theo định luật Pascal, áp suất tác dụng vào chất lỏng đựng trong bình kín:

  2. 2
    Vận dụng Pit-tông nhỏ S₁ = 5 cm², pit-tông lớn S₂ = 100 cm². Tác dụng 40 N lên pit-tông nhỏ, lực nâng ở pit-tông lớn là N.
  3. 3
    Thông hiểu Muốn nâng ô tô nặng 12 000 N bằng máy nén thuỷ lực có pit-tông lớn gấp 40 lần pit-tông nhỏ, cần tác dụng tối thiểu N lên pit-tông nhỏ.
  4. 4
    Vận dụng

    Pit-tông (1) có tiết diện gấp 3 lần pit-tông (2) và hai pit-tông cân bằng. Đặt 6 quả nặng giống nhau lên (1) thì phải đặt bao nhiêu quả lên (2) để vẫn cân bằng?

🌍

Áp suất khí quyển

  1. 1
    Nhận biết

    Áp suất khí quyển là áp suất do:

  2. 2
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Áp suất khí quyển chỉ ép từ trên xuống.

    b)Úp ngược cốc đầy nước có tấm nylon bịt miệng, nylon không rơi vì khí quyển ép từ dưới lên.

    c)Khi hút nước qua ống hút, miệng ta kéo nước lên.

  3. 3
    Thông hiểu 1 mmHg = 133,3 Pa nên 100 mmHg = Pa.
  4. 4
    Thông hiểu Lấy 1 atm = 1,013·10⁵ Pa, thì 2 atm = Pa.
  5. 5
    Thông hiểu

    Vì sao nắp bình nước uống lớn phải có một lỗ nhỏ?

  6. 6
    Vận dụng

    Khi máy bay cất cánh, bạn bị ù tai. Cách nào giúp giảm ù tai và vì sao?

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra giữa kỳ I hay hỏi giải thích hiện tượng (giác mút, ống hút, bình nước có lỗ nhỏ, ù tai, chân đập nước xây dày hơn) bằng áp suất chất lỏng và áp suất khí quyển; có đề thêm câu tính p = d · h hoặc F₁ : S₁ = F₂ : S₂.
  • •Điểm hay mất: để h theo cm trong p = d · h, và nói hút nước là "miệng kéo nước lên" thay vì khí quyển ép nước lên.
  • •Là nền cho lực đẩy Archimedes (chủ điểm ngay sau, FA = d · V) và cho thuỷ tĩnh học, khí áp, máy thuỷ lực ở Vật lí THPT.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
16. Lực đẩy Archimedes