Toán lớp 8
Chủ điểm 25 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Hệ số góc của đường thẳng

Đọc hệ số góc của đường thẳng y = ax + b, nhận ra góc tạo với Ox nhọn hay tù, viết phương trình đường thẳng và tìm m để hai đường thẳng song song hoặc cắt nhau.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 29

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Trong y = ax + b (a ≠ 0), số a là hệ số góc. Ví dụ y = −3x + 5 có hệ số góc −3.
  • 2a > 0: đường thẳng đi lên từ trái sang phải, góc tạo với Ox nhọn. a < 0: đi xuống, góc tù.
  • 3Đọc a phải đưa về dạng y = ax + b trước: y = 2 − x có a = −1; y = 2x + 12 = x + 12 có a = 1.
  • 4a = a', b ≠ b' ⇒ song song · a = a', b = b' ⇒ trùng nhau · a ≠ a' ⇒ cắt nhau.
  • 5Tìm m xong phải kiểm lại: hệ số của x khác 0 và, nếu đòi song song, hai tung độ gốc khác nhau.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo chấm tím trên trục tung để đổi b, kéo chấm cam ở bậc thang "sang phải 1" để đổi a: góc α với Ox nhọn hay tù đổi theo dấu của a. Bật đường thứ hai để thấy cùng a thì song song, khác a thì cắt nhau.

xy−4−4−2−22244Aα1a = 2b

Kéo chấm tím để đổi b, kéo chấm cam để đổi a.

💡 a > 0 · góc nhọn
○ a < 0 · góc tù

d: y = 2x + 1

Hệ số góc a = 2 ⇒ α ≈ 63° (nhọn)

Đường thẳng đi lên từ trái sang phải: sang phải 1 ô thì lên 2 ô.

⚠️ Đọc a phải đưa về dạng y = ax + b: y = 2 − x có a = −1, không phải 2.

1 📐 Hệ số góc và góc tạo với trục Ox

Cần nhớ

  • ✦Đường thẳng y = ax + b (a ≠ 0) cắt Ox tại A. Góc α tạo bởi đường thẳng và trục Ox là góc giữa tia Ax (chiều dương) và tia AT, với T là một điểm trên đường thẳng có tung độ dương. Luôn có 0° < α < 180°.
  • ✦a gọi là hệ số góc vì dấu của nó quyết định góc α: y = 2x + 1 có a = 2 > 0 ⇒ α nhọn; y = −2x + 1 có a = −2 < 0 ⇒ α tù.
  • ✦Ý nghĩa dễ nhớ: x tăng 1 đơn vị thì y thay đổi a đơn vị. y = 3x − 1: x từ 0 lên 1 thì y từ −1 lên 2, tăng đúng 3.
  • ✦Đường thẳng y = b (a = 0) nằm ngang, không phải đồ thị hàm số bậc nhất nên không xét hệ số góc theo bài này.

Dạng bài

Xác định hệ số góc của một đường thẳng

  1. 1 Biến đổi vế phải về đúng dạng ax + b: phá ngoặc, tách phân số, đổi chỗ các hạng tử.
  2. 2 Hệ số góc là số nhân với x (kể cả dấu đứng trước), không phải số đứng đầu.
  3. 3 Nhìn dấu của a: dương ⇒ đi lên, góc nhọn; âm ⇒ đi xuống, góc tù.
  4. 4 Thử lại: thay x = 0 và x = 1, hiệu hai giá trị y phải đúng bằng a.

⚠️ Bẫy hay gặp: Với y = 2 − x, nhiều bạn đọc nhầm a = 2 vì số 2 đứng đầu. Viết lại y = −x + 2 thì thấy ngay a = −1, đường thẳng đi xuống.

🔎
Làm mẫu

Tìm hệ số góc của đường thẳng y = 3x − 42 và cho biết góc tạo với Ox nhọn hay tù.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ✏️ Viết phương trình đường thẳng biết hệ số góc

Cần nhớ

  • ✦Biết hệ số góc a ⇒ đường thẳng có dạng y = ax + b, chỉ còn tìm b. Ví dụ a = 3 ⇒ y = 3x + b.
  • ✦"Cắt trục tung tại điểm có tung độ m" ⇒ b = m. Cắt trục tung tại tung độ −1 ⇒ b = −1.
  • ✦"Cắt trục hoành tại điểm có hoành độ n" ⇒ đường thẳng đi qua (n; 0). Hoành độ 3 ⇒ đi qua (3; 0).
  • ✦Điểm (x₀; y₀) thuộc đường thẳng ⇔ thay x = x₀ thì được đúng y = y₀.

Dạng bài

Tìm hàm số bậc nhất biết hệ số góc và một điểm

  1. 1 Viết dạng y = ax + b với a đã biết.
  2. 2 Thay toạ độ điểm đã cho vào, được phương trình bậc nhất ẩn b.
  3. 3 Giải tìm b rồi viết hàm số.
  4. 4 Thử lại: thay toạ độ điểm vào hàm số vừa tìm ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: "Cắt trục hoành tại hoành độ 4" là đi qua (4; 0), không phải (0; 4). Lấy nhầm (0; 4) sẽ ra b = 4, tức y = −2x + 4 — đường này cắt Ox tại x = 2.

📍
Làm mẫu

Tìm hàm số bậc nhất có đồ thị là đường thẳng có hệ số góc −2 và cắt trục hoành tại điểm có hoành độ 4.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!
Biết a, tìm b

Hệ số góc 3, đi qua (1; −2): −2 = 3 · 1 + b ⇒ b = −5, y = 3x − 5.

Biết b, tìm a

y = ax + 5 đi qua (1; 3): 3 = a + 5 ⇒ a = −2, y = −2x + 5.

3 🛤️ Hai đường thẳng song song, trùng nhau

Cần nhớ

  • ✦Với y = ax + b (a ≠ 0) và y = a'x + b' (a' ≠ 0): song song ⇔ a = a' và b ≠ b'. Ví dụ y = 2x và y = 2x + 1.
  • ✦Trùng nhau ⇔ a = a' và b = b'. Ví dụ y = 2x + 1 và y = 1 + 2x là cùng một đường.
  • ✦Hai đường song song không bao giờ có chung giao điểm với Ox, cũng không chung giao điểm với Oy.

Dạng bài

Tìm m để hai đường thẳng song song

  1. 1 Ghi điều kiện để mỗi hàm số là bậc nhất (hệ số của x khác 0).
  2. 2 Cho hai hệ số góc bằng nhau, giải tìm m.
  3. 3 Kiểm hai tung độ gốc khác nhau với m vừa tìm (bằng nhau là trùng, phải loại).
  4. 4 Thử lại: thay m vào, viết hai hàm số ra và so a, b ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: y = (m + 1)x + 2 và y = 3x + 2: giải m + 1 = 3 ra m = 2, nhưng khi đó hai đường là cùng một đường y = 3x + 2 (b = b' = 2). Vậy không có m nào để chúng song song.

🛤️
Làm mẫu

Tìm m để đường thẳng y = (m − 2)x + 3 (m ≠ 2) song song với đường thẳng y = 4x − 1.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 ✖️ Hai đường thẳng cắt nhau, tìm giao điểm

Cần nhớ

  • ✦Cắt nhau ⇔ a ≠ a'. Ví dụ y = 2x − 1 và y = x − 3 cắt nhau vì 2 ≠ 1.
  • ✦Cắt nhau tại một điểm trên trục tung ⇔ a ≠ a' và b = b'. Ví dụ y = 2x + 1 và y = −x + 1 cắt nhau tại (0; 1).
  • ✦Toạ độ giao điểm: cho hai vế phải bằng nhau để tìm x, rồi thay x vào một hàm số để tìm y.

So hai đường thẳng y = ax + b và y = a'x + b'

Hệ sốVị tríVí dụ
a ≠ a'Cắt nhauy = 2x + 1 và y = −x + 3
a ≠ a', b = b'Cắt nhau trên trục tungy = 2x + 1 và y = −x + 1
a = a', b ≠ b'Song songy = 2x + 1 và y = 2x − 3
a = a', b = b'Trùng nhauy = 2x + 1 và y = 1 + 2x

Dạng bài

Tìm toạ độ giao điểm của hai đường thẳng cắt nhau

  1. 1 Kiểm a ≠ a' để chắc hai đường cắt nhau.
  2. 2 Cho hai vế phải bằng nhau, giải phương trình bậc nhất tìm x.
  3. 3 Thay x vào một trong hai hàm số để tìm y.
  4. 4 Thử lại: thay (x; y) vào cả hai hàm số ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Tìm m để y = mx − 2 (m ≠ 0) cắt y = −2x + 1: chỉ ghi "m ≠ −2" là thiếu, vì đề còn đòi m ≠ 0. Đáp án đầy đủ: m ≠ 0 và m ≠ −2.

📌
Làm mẫu

Tìm toạ độ giao điểm của hai đường thẳng y = 2x − 1 và y = −x + 5.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

📐

Đọc hệ số góc, góc nhọn hay tù

  1. 1
    Nhận biết

    Hệ số góc của đường thẳng y = −3x + 5 là

  2. 2
    Nhận biết

    Góc tạo bởi đường thẳng y = 4x − 1 và trục Ox là

  3. 3
    Thông hiểu Hệ số góc của đường thẳng y = 2 − x là .
  4. 4
    Thông hiểu

    Hệ số góc của đường thẳng y = 4x + 22 là

  5. 5
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định:

    a)Đường thẳng y = 5 − 2x đi lên từ trái sang phải.

    b)Đường thẳng y = 0,5x + 3 tạo với trục Ox một góc nhọn.

    c)Đường thẳng y = −4x + 1 tạo với trục Ox một góc tù.

  6. 6
    Vận dụng

    Với m ≠ 3, đường thẳng y = (m − 3)x + 1 tạo với trục Ox một góc tù khi

✏️

Viết phương trình đường thẳng

  1. 1
    Nhận biết

    Đường thẳng có hệ số góc 2 và cắt trục tung tại điểm có tung độ −3 là

  2. 2
    Thông hiểu Đường thẳng y = 3x + b đi qua điểm (1; −2). Khi đó b = .
  3. 3
    Thông hiểu Đường thẳng có hệ số góc −2 và đi qua điểm (2; 1) là y = −2x + .
  4. 4
    Thông hiểu

    Đường thẳng có hệ số góc −2 và cắt trục hoành tại điểm có hoành độ 3 là

  5. 5
    Vận dụng Đường thẳng y = ax + 4 đi qua điểm A(2; −2). Khi đó a = .
  6. 6
    Vận dụng Đường thẳng y = (m + 1)x + 2m − 1 (m ≠ −1) đi qua điểm (1; 6) khi m = .
🛤️

Song song, trùng nhau

  1. 1
    Nhận biết

    Đường thẳng nào song song với đường thẳng y = 3x − 2?

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho bốn đường thẳng (a) y = −2x + 1; (b) y = 4 − 2x; (c) y = 2x + 1; (d) y = x − 2. Cặp đường thẳng song song là

  3. 3
    Thông hiểu Đường thẳng y = (m − 2)x + 3 (m ≠ 2) song song với đường thẳng y = 4x − 1 khi m = .
  4. 4
    Thông hiểu Đường thẳng song song với y = −3x + 1 và đi qua điểm (2; 1) là y = −3x + .
  5. 5
    Vận dụng

    Giá trị của m để đường thẳng y = (m + 1)x + 2 (m ≠ −1) song song với đường thẳng y = 3x + 2 là

  6. 6
    Vận dụng Cho y = 2mx + 1 (m ≠ 0) và y = (m + 3)x − 2 (m ≠ −3). Hai đường thẳng song song khi m = .
✖️

Cắt nhau, giao điểm

  1. 1
    Nhận biết

    Hai đường thẳng y = 2x + 1 và y = −x + 1

  2. 2
    Thông hiểu

    Đường thẳng y = mx − 3 (m ≠ 0) cắt đường thẳng y = 4x + 1 khi

  3. 3
    Thông hiểu Giao điểm của hai đường thẳng y = 2x − 1 và y = −x + 5 là (x; y) = (; ).
  4. 4
    Thông hiểu

    Hai đường thẳng phân biệt có cùng hệ số góc:

    a)Có thể cắt trục Oy tại cùng một điểm.

    b)Có thể cắt trục Ox tại cùng một điểm.

    c)Luôn song song với nhau.

  5. 5
    Vận dụng Đường thẳng y = (m + 2)x + m − 1 (m ≠ −2) cắt đường thẳng y = 3x + 2 tại một điểm trên trục tung khi m = .

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra cuối học kỳ II hay có câu trắc nghiệm đọc hệ số góc, chọn đường thẳng song song; tự luận thường là tìm m để hai đường thẳng song song/cắt nhau hoặc viết phương trình đường thẳng qua một điểm.
  • •Tìm m bị trừ điểm nhiều nhất ở chỗ quên kiểm: hệ số của x khác 0, và b ≠ b' khi đòi song song. Viết bước kiểm ra giấy.
  • •Đây là nền cho hệ hai phương trình bậc nhất ở lớp 9 (hai đường cắt nhau / song song / trùng ↔ một nghiệm / vô nghiệm / vô số nghiệm) và câu đường thẳng với parabol trong đề thi vào 10.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
26. Kết quả có thể, kết quả thuận lợi và xác suất