Kết quả có thể, kết quả thuận lợi và xác suất
Liệt kê đủ các kết quả có thể, chỉ ra kết quả thuận lợi cho một biến cố và tính xác suất bằng tỉ số khi các kết quả đồng khả năng.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 30, Bài 31
⚡ Nhớ nhanh
- 1Kết quả có thể: mọi kết quả có thể xảy ra của hành động. Gieo một xúc xắc có 6 kết quả có thể: 1; 2; 3; 4; 5; 6.
- 2Kết quả thuận lợi cho biến cố E: kết quả làm E xảy ra. E: "số chấm chẵn" có 3 kết quả thuận lợi: 2; 4; 6.
- 3Khi các kết quả đồng khả năng: P(E) = số kết quả thuận lợi cho Etổng số kết quả có thể. Ví dụ P(chẵn) = 36 = 12.
- 4⚠️ Túi 5 bi đỏ, 3 bi xanh chỉ khác màu: có 8 kết quả có thể (mỗi viên một kết quả), không phải 2 ⇒ P(đỏ) = 58.
- 5Luôn có 0 ≤ P(E) ≤ 1. Biến cố "không …" thì đếm phần còn lại: 15 kẹo có 3 đỏ ⇒ "không đỏ" có 12 kết quả thuận lợi.
👀 Nhìn là hiểu
Mỗi ô là một kết quả có thể. Chạm vào các ô làm biến cố xảy ra để đánh dấu kết quả thuận lợi, xác suất hiện ngay bằng tỉ số; bấm "Kiểm tra" để xem có sót hay thừa ô nào.
6 kết quả có thể · đã chọn 0
Phần tô xanh = số ô thuận lợi trên tổng số ô
Gieo một con xúc xắc cân đối.
Biến cố E:
Chạm các ô làm biến cố "Số chấm là số nguyên tố" xảy ra.
Mỗi ô là một kết quả có thể — đếm tổng số ô.
Công thức chỉ dùng khi các kết quả đồng khả năng: xúc xắc cân đối, phiếu/thẻ/bi giống hệt nhau, lấy ngẫu nhiên. Luôn có 0 ≤ P(E) ≤ 1.
1 🎲 Kết quả có thể
Cần nhớ
- ✦Hành động, thực nghiệm (gieo xúc xắc, rút thẻ, lấy bi…) có kết quả không biết trước, nhưng thường liệt kê được tất cả các kết quả có thể.
- ✦Đồ vật giống nhau thì đặt tên riêng cho từng cái: 3 bi xanh số 1; 2; 3 và 2 bi đỏ số 1; 2 ⇒ X1, X2, X3, D1, D2 — có 5 kết quả có thể.
- ✦Chỉ khác màu vẫn là các kết quả khác nhau: túi 12 viên bi (5 đỏ, 4 xanh, 3 vàng) có 12 kết quả có thể, không phải 3.
- ✦Rút thẻ đánh số liên tiếp từ m đến n: có n − m + 1 kết quả. Thẻ 10; 11; …; 24 ⇒ 24 − 10 + 1 = 15 kết quả.
Dạng bài
Liệt kê và đếm các kết quả có thể
- 1 Xác định hành động lấy một thứ gì từ đâu (một viên bi, một tấm thẻ, một bạn…).
- 2 Đặt tên riêng cho từng đồ vật/người, kể cả khi trông giống nhau.
- 3 Liệt kê có thứ tự (theo màu, theo số tăng dần) để không sót, không trùng.
- 4 Thử lại: số kết quả đếm được phải bằng tổng số đồ vật trong hộp.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm theo số ghi trên quả (1; 2; 3; 4) chỉ ra 4 kết quả là sai: quả xanh số 1 và quả đỏ số 1 là hai quả khác nhau.
Một hộp có 3 quả cầu xanh đánh số 1; 2; 3 và 4 quả cầu đỏ đánh số 1; 2; 3; 4. Lấy ngẫu nhiên một quả. Liệt kê các kết quả có thể.
Hướng dẫn giải
2 ✅ Kết quả thuận lợi cho một biến cố
Cần nhớ
- ✦Biến cố E xảy ra hay không tuỳ vào kết quả của hành động. Kết quả làm E xảy ra gọi là kết quả thuận lợi cho E.
- ✦Rút thẻ 1 đến 12, E: "số nguyên tố" ⇒ kết quả thuận lợi là 2; 3; 5; 7; 11. Số 1 không phải số nguyên tố.
- ✦"Hợp số" cũng không có số 1: gieo xúc xắc, "hợp số" chỉ có 4 và 6. "Số chính phương" thì có số 1 (1 = 1²).
- ✦"A hoặc B": gom kết quả của cả hai, số nào thuộc cả hai chỉ ghi một lần.
Dạng bài
Liệt kê kết quả thuận lợi cho biến cố
- 1 Liệt kê đủ các kết quả có thể.
- 2 Xét lần lượt từng kết quả: nó có làm biến cố xảy ra không.
- 3 Gom các kết quả "có" lại và đếm.
- 4 Thử lại: số kết quả thuận lợi không vượt quá tổng số kết quả có thể.
⚠️ Bẫy hay gặp: Rút thẻ 1 đến 20, biến cố "số chính phương": nhiều bạn chỉ ghi 4; 9; 16 vì quên 1 = 1². Đáp án đúng có 4 kết quả: 1; 4; 9; 16.
Đội văn nghệ có 3 bạn nam lớp 8A, 4 bạn nữ lớp 8B và 2 bạn nam lớp 8C. Chọn ngẫu nhiên một bạn. Liệt kê kết quả thuận lợi cho biến cố F: "Chọn được một bạn nam".
Hướng dẫn giải
3 ➗ Tính xác suất bằng tỉ số
Cần nhớ
- ✦Giả thiết các kết quả có thể là đồng khả năng (khả năng xảy ra như nhau): P(E) = số kết quả thuận lợi cho Etổng số kết quả có thể.
- ✦Đồng khả năng khi: xúc xắc cân đối, các hình quạt như nhau, bi/thẻ/kẹo giống hệt nhau (chỉ khác màu, khác số), chọn ngẫu nhiên.
- ✦Luôn có 0 ≤ P(E) ≤ 1. Ra số lớn hơn 1 (vd 53) là chắc chắn đã chia nhầm.
- ✦Rút gọn phân số ở bước cuối: 312 = 14.
Đồng khả năng hay không?
| Cách kể kết quả | Đồng khả năng? | Dùng được công thức? |
|---|---|---|
| Gieo xúc xắc cân đối: 1; 2; …; 6 | Có | Có |
| Túi bi giống hệt, kể từng viên | Có | Có |
| Túi 5 đỏ, 3 xanh, kể theo màu: đỏ / xanh | Không (đỏ nhiều hơn) | Không — phải kể từng viên |
| "Mai mưa hoặc không mưa" | Không | Không — không có P = 12 |
Dạng bài
Bốn bước tính xác suất
- 1 Đếm các kết quả có thể (thường bằng cách liệt kê).
- 2 Chỉ ra các kết quả có thể là đồng khả năng.
- 3 Đếm các kết quả thuận lợi cho biến cố.
- 4 Lập tỉ số, rút gọn; thử lại 0 ≤ P ≤ 1.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lập tỉ số dâu trên phần còn lại 69 = 23 là sai — mẫu phải là tổng 15 viên. Và kể theo 3 vị rồi viết P = 13 cũng sai vì 3 vị không đồng khả năng.
Một túi có 15 viên kẹo giống hệt nhau, chỉ khác vị: 6 viên vị dâu, 5 viên vị cam, 4 viên vị nho. Lấy ngẫu nhiên một viên. Tính xác suất lấy được kẹo vị dâu.
Hướng dẫn giải
4 🧩 Biến cố "không", bài tìm ngược, bảng hai chiều
Cần nhớ
- ✦Biến cố "không …": kết quả thuận lợi = tổng − số kết quả của điều bị phủ định. 5 đen, 3 đỏ, 7 trắng: "không đỏ" có 15 − 3 = 12 kết quả.
- ✦Bài tìm ngược (biết xác suất, tìm số lượng): gọi số cần tìm là x, lập phương trình thuận lợitổng = P rồi giải.
- ✦Bảng hai chiều (nam/nữ × có/không tham gia): điền đủ 4 ô trước, biến cố "nam và có tham gia" là đúng một ô.
Dạng bài
Tìm số lượng khi biết xác suất
- 1 Gọi x là số cần tìm; viết số kết quả thuận lợi và tổng số kết quả theo x.
- 2 Lập phương trình: thuận lợitổng = P.
- 3 Giải phương trình, kiểm x là số tự nhiên hợp lí.
- 4 Thử lại: thay x vào, tính lại xác suất phải đúng P đề cho ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên cộng 4 cuốn mới vào tổng: lập x + 4 = 12 · 12 = 6 ra x = 2 là sai — tổng số sách lúc chọn là 16, không phải 12.
Giá sách có 12 cuốn, trong đó có một số cuốn truyện. Thư viện đặt thêm 4 cuốn truyện mới. Chọn ngẫu nhiên một cuốn thì xác suất được truyện là 12. Lúc đầu có bao nhiêu cuốn truyện?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Đếm kết quả có thể
- 1Nhận biết
Gieo một con xúc xắc. Số kết quả có thể là
- 2Nhận biết
Một hộp có 4 bi xanh đánh số 1; 2; 3; 4 và 3 bi đỏ đánh số 1; 2; 3. Lấy ngẫu nhiên một viên. Số kết quả có thể là
- 3Thông hiểu
Một túi có 10 viên bi giống hệt nhau, chỉ khác màu: 6 đỏ, 4 vàng. Lấy ngẫu nhiên một viên. Số kết quả có thể là
- 4Thông hiểu Hộp có các tấm thẻ đánh số 10; 11; 12; …; 24. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Số kết quả có thể là .
- 5Vận dụng Chọn ngẫu nhiên một số tự nhiên có hai chữ số. Số kết quả có thể là .
Chỉ ra kết quả thuận lợi
- 1Nhận biết
Gieo một con xúc xắc. Các kết quả thuận lợi cho biến cố "Số chấm là số chẵn" là
- 2Thông hiểu
Rút ngẫu nhiên một thẻ trong 12 thẻ đánh số 1 đến 12. Các kết quả thuận lợi cho biến cố "Rút được thẻ ghi số nguyên tố" là
- 3Thông hiểu
Gieo một con xúc xắc. Các kết quả thuận lợi cho biến cố "Số chấm là hợp số" là
- 4Thông hiểu Rút ngẫu nhiên một thẻ trong 20 thẻ đánh số 1 đến 20. Số kết quả thuận lợi cho biến cố "Rút được thẻ ghi số chính phương" là .
- 5Vận dụng Đội có 4 bạn nam lớp 8A, 6 bạn nữ lớp 8B, 3 bạn nam lớp 8C và 2 bạn nữ lớp 8D. Chọn ngẫu nhiên một bạn. Số kết quả thuận lợi cho biến cố "Chọn được một bạn nữ hoặc một bạn lớp 8C" là .
Tính xác suất bằng tỉ số
- 1Nhận biết
Khi các kết quả có thể là đồng khả năng, xác suất của biến cố E bằng
- 2Thông hiểu
Một hộp có 5 bi đỏ và 3 bi xanh giống hệt nhau, chỉ khác màu. Lấy ngẫu nhiên một viên. Xác suất lấy được bi đỏ là
- 3Thông hiểu
Một tấm bìa tròn chia thành 12 hình quạt như nhau đánh số 1 đến 12, quay cho mũi tên dừng ngẫu nhiên. Xác suất mũi tên chỉ vào hình quạt ghi số nguyên tố là
- 4Thông hiểu Rút ngẫu nhiên một thẻ trong 20 thẻ đánh số 1 đến 20. Xác suất rút được thẻ ghi số chia hết cho 4 là .
- 5Vận dụng
Túi có 9 viên bi giống hệt nhau, chỉ khác màu: 4 đỏ, 3 xanh, 2 vàng. Bạn Minh nói: "Có 3 màu nên xác suất lấy được bi đỏ là 13". Nhận xét nào đúng?
- 6Vận dụng
Rút ngẫu nhiên một thẻ trong 30 thẻ đánh số 1 đến 30. Xác suất rút được thẻ ghi số là bội của 3 hoặc bội của 5 là
Biến cố "không", tìm ngược, bảng hai chiều
- 1Thông hiểu
Túi có 15 viên kẹo giống hệt nhau, chỉ khác màu: 5 đen, 3 đỏ, 7 trắng. Lấy ngẫu nhiên một viên. Xác suất không lấy được kẹo đỏ là
- 2Thông hiểu Túi có 6 quả bóng xanh, 4 quả đỏ, 10 quả trắng giống hệt nhau, chỉ khác màu. Lấy ngẫu nhiên một quả. Xác suất không lấy được bóng trắng là .
- 3Thông hiểu
Gieo một con xúc xắc cân đối. Xét các khẳng định:
a)Xác suất số chấm nhỏ hơn 7 bằng 1.
b)Xác suất số chấm bằng 0 bằng 0.
c)Xác suất số chấm lớn hơn 4 bằng 12.
- 4Vận dụng Hộp có 20 viên bi cùng kích thước, gồm bi xanh và bi đỏ, số bi xanh gấp 3 lần số bi đỏ. Lấy ngẫu nhiên một viên. Số bi xanh là , xác suất lấy được bi xanh là .
- 5Vận dụng Giá sách có 12 cuốn, thư viện đặt thêm 4 cuốn truyện mới. Chọn ngẫu nhiên một cuốn thì xác suất được truyện là 12. Lúc đầu trên giá có cuốn truyện.
- 6Vận dụng
Lớp 8B có 40 học sinh, trong đó 22 bạn nữ. Có 8 bạn nữ tham gia câu lạc bộ cờ vua và 6 bạn nam không tham gia. Chọn ngẫu nhiên một học sinh. Xác suất chọn được một bạn nam có tham gia câu lạc bộ là
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Kiểm tra cuối học kỳ II thường có 1–2 câu trắc nghiệm tính xác suất lấy bi, rút thẻ, gieo xúc xắc, và một câu tự luận "liệt kê kết quả thuận lợi rồi tính xác suất".
- •Bị trừ điểm hay gặp: kể theo màu thay vì từng viên, quên hoặc thừa số 1 (nguyên tố, hợp số, chính phương), mẫu số lấy phần còn lại thay vì tổng.
- •Đây là nền cho xác suất lớp 9 (phép thử, không gian mẫu, gieo hai xúc xắc) — đề thi vào 10 ở nhiều nơi hay có một câu xác suất cổ điển kiểu này.
27. Mối liên hệ giữa xác suất thực nghiệm và xác suất