Toán lớp 8
Chủ điểm 29 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Ba trường hợp đồng dạng của hai tam giác

Chọn đúng trường hợp c.c.c, c.g.c hay g.g theo dữ kiện đề cho để chứng minh hai tam giác đồng dạng, rồi lập tỉ lệ thức tính đoạn thẳng.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 34

⚡ Nhớ nhanh

  • 1c.c.c: ba cạnh của tam giác này tỉ lệ với ba cạnh của tam giác kia ⇒ đồng dạng.
  • 2c.g.c: hai cạnh tỉ lệ và góc xen giữa hai cạnh ấy bằng nhau ⇒ đồng dạng.
  • 3g.g: hai góc của tam giác này bằng hai góc của tam giác kia ⇒ đồng dạng (góc thứ ba tự bằng vì tổng 180°).
  • 4⚠️ Hai cạnh tỉ lệ + một góc không xen giữa bằng nhau thì chưa kết luận được — giống bẫy "c.c.g" ở tam giác bằng nhau lớp 7.
  • 5Thấy song song hay góc chung thì nghĩ ngay g.g; tam giác vuông chỉ cần thêm một góc nhọn bằng nhau.
  • 6Thói quen chống sai: viết kí hiệu theo cặp đỉnh có góc bằng nhau, rồi mới lập tỉ lệ thức.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo ba đỉnh D, E, F của tam giác thứ hai: sáu đèn nhỏ báo tỉ số cạnh nào bằng nhau, góc nào bằng nhau, và ba đèn lớn c.c.c / c.g.c / g.g chỉ sáng khi đủ dữ kiện. Nút "Bẫy góc không xen giữa" cho thấy hai cạnh tỉ lệ cùng một góc bằng nhau mà hai tam giác vẫn không đồng dạng.

3,24,94,06,04,26,0ADBECF

Kéo D, E, F trên lưới · ghép cố định D ↔ A, E ↔ B, F ↔ C

Ba cạnh cùng gấp 1,5, ba góc bằng nhau: cả ba đèn cùng sáng.

Ba tỉ số cạnh (sáng khi bằng một tỉ số khác)

DEAB = 1,56
EFBC = 1,50
FDCA = 1,42

Ba cặp góc

∠D = 66°
∠A = 63°
∠E = 66°
∠B = 72°
∠F = 48°
∠C = 45°
○ c.c.c
ba tỉ số bằng nhau
○ c.g.c
hai tỉ số + góc xen giữa
○ g.g
0/2 cặp góc

✗ ΔDEF chưa đồng dạng với ΔABC

Kéo D, E, F sao cho có đủ dữ kiện: ba tỉ số bằng nhau, hoặc hai tỉ số + góc xen giữa, hoặc hai cặp góc.

1 🧭 Ba trường hợp — đề cho gì thì dùng gì

Cần nhớ

  • ✦Không cần kiểm cả ba góc lẫn ba cạnh như định nghĩa: mỗi trường hợp chỉ đòi một phần dữ kiện là đủ.
  • ✦Ba trường hợp đều là "anh em" của ba trường hợp bằng nhau lớp 7 (c.c.c, c.g.c, g.c.g), chỉ đổi "cạnh bằng nhau" thành "cạnh tỉ lệ". Riêng g.g không cần cạnh nào.
  • ✦Kí hiệu vẫn phải đúng thứ tự đỉnh: ΔABC ∽ ΔMNP (c.c.c) nghĩa là ABMN = BCNP = CAPM.

Đề cho gì thì dùng trường hợp nào

Dữ kiện có trong đềDùngVí dụ
Ba cặp cạnh, biết đủ số đoc.c.c3, 4, 6 và 6, 8, 12 (đều gấp 2)
Hai cặp cạnh + góc xen giữac.g.cAB = 4, AC = 6, ∠A = 50° và DE = 6, DF = 9, ∠D = 50°
Hai cặp góc bằng nhaug.g∠A = ∠D = 60°, ∠B = ∠E = 50°
Có đường song song hoặc góc chungg.g (góc đồng vị, so le, góc chung)DE ∥ BC ⇒ ∠ADE = ∠ABC
Hai cặp cạnh + góc không xen giữa⚠️ Chưa kết luận đượcAB, BC tỉ lệ nhưng biết ∠A

2 📐 Trường hợp cạnh – cạnh – cạnh

Cần nhớ

  • ✦Ba cạnh của tam giác này tỉ lệ với ba cạnh của tam giác kia thì hai tam giác đồng dạng. Ví dụ 2, 3, 4 và 3; 4,5; 6 (đều gấp 1,5).
  • ✦Không biết cạnh nào ứng cạnh nào: sắp cạnh từ ngắn đến dài ở cả hai tam giác rồi ghép theo thứ tự.
  • ✦Ghép đỉnh: đỉnh chung của hai cạnh ở tam giác này ứng với đỉnh chung của hai cạnh tương ứng ở tam giác kia.

Dạng bài

Chứng minh đồng dạng c.c.c và viết đúng kí hiệu

  1. 1 Sắp ba cạnh mỗi tam giác từ ngắn đến dài, lập ba tỉ số theo thứ tự đó.
  2. 2 Ba tỉ số bằng nhau ⇒ đồng dạng (c.c.c).
  3. 3 Tìm cặp đỉnh tương ứng qua đỉnh chung của các cặp cạnh, viết kí hiệu.
  4. 4 Thử lại: lập ba tỉ số theo kí hiệu vừa viết, phải bằng nhau.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết ΔABC ∽ ΔMNP theo thói quen chữ cái là sai: khi đó ABMN = 615 ≠ BCNP = 109 — ba tỉ số lệch nhau ngay.

🔺
Làm mẫu

ΔABC có AB = 6, BC = 10, CA = 8; ΔMNP có MN = 15, NP = 9, PM = 12 (cm). Chứng minh hai tam giác đồng dạng và viết đúng kí hiệu.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 📏 Trường hợp cạnh – góc – cạnh

Cần nhớ

  • ✦Hai cạnh của tam giác này tỉ lệ với hai cạnh của tam giác kia và hai góc tạo bởi các cặp cạnh đó bằng nhau ⇒ đồng dạng.
  • ✦Góc phải là góc xen giữa đúng hai cạnh đang xét: dùng AB và AC thì góc là ∠A; dùng AB và BC thì góc là ∠B.
  • ✦Hay gặp với góc chung: M ∈ AB, N ∈ AC có ANAB = AMAC thì ΔANM ∽ ΔABC (góc A chung).

Dạng bài

Chứng minh đồng dạng c.g.c

  1. 1 Chọn hai cặp cạnh cùng kẹp một góc đã biết bằng nhau.
  2. 2 Tính hai tỉ số, kiểm chúng bằng nhau.
  3. 3 Kiểm góc bằng nhau đúng là góc xen giữa hai cạnh ấy ở cả hai tam giác.
  4. 4 Thử lại: đủ cả ba điều (hai tỉ số bằng nhau, góc bằng nhau, góc xen giữa) mới kết luận ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nếu đề đổi thành ∠B = ∠E = 50° (giữ nguyên bốn cạnh) thì ∠B không xen giữa AB và AC ⇒ không dùng được c.g.c. Hình trực quan ở trên (nút "Bẫy góc không xen giữa") có một cặp tam giác hai cạnh tỉ lệ, một góc bằng nhau mà vẫn không đồng dạng.

📐
Làm mẫu

ΔABC có AB = 4, AC = 6, ∠A = 50°; ΔDEF có DE = 6, DF = 9, ∠D = 50° (cm). Hai tam giác có đồng dạng không?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 📐 Trường hợp góc – góc

Cần nhớ

  • ✦Hai góc của tam giác này lần lượt bằng hai góc của tam giác kia ⇒ đồng dạng. Ví dụ 60°, 50° và 60°, 50°: góc thứ ba đều là 70°.
  • ✦Nguồn góc bằng nhau hay dùng: góc chung, góc đối đỉnh, góc đồng vị / so le trong khi có song song, góc vuông.
  • ✦Hai tam giác vuông chỉ cần một góc nhọn bằng nhau. Ví dụ ΔABC vuông tại A, đường cao AH ⇒ ΔHBA ∽ ΔABC (góc B chung).

Dạng bài

Chứng minh đồng dạng g.g và ghép đỉnh

  1. 1 Tìm hai cặp góc bằng nhau (tính góc thứ ba nếu cần).
  2. 2 Ghép đỉnh theo góc bằng nhau, không theo chữ cái.
  3. 3 Viết kí hiệu, ghi (g.g).
  4. 4 Thử lại: góc thứ ba của hai tam giác cũng phải bằng nhau ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết ΔABC ∽ ΔDEF là ghép A (60°) với D (50°) — sai. Mọi tỉ lệ thức lập từ kí hiệu sai ấy đều sai theo.

🔺
Làm mẫu

ΔABC có ∠A = 60°, ∠B = 50°; ΔDEF có ∠D = 50°, ∠E = 70°. Hai tam giác có đồng dạng không? Viết đúng kí hiệu.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🧮 Dùng đồng dạng để tính và chứng minh

Cần nhớ

  • ✦Đồng dạng ⇒ tỉ lệ thức ⇒ tính đoạn hoặc chứng minh tích: ΔABD ∽ ΔACB ⇒ ABAC = ADAB ⇒ AB² = AD · AC.
  • ✦Hai trung tuyến tương ứng, hai đường phân giác tương ứng cũng có tỉ số bằng k. Ví dụ k = 1,5, trung tuyến AM = 8 thì A'M' = 12.
  • ✦Đồng dạng ⇒ góc bằng nhau ⇒ có thể suy ra song song (hai góc so le trong bằng nhau).

Dạng bài

Tính đoạn thẳng bằng hai tam giác đồng dạng

  1. 1 Chọn hai tam giác chứa đoạn cần tính và các đoạn đã biết.
  2. 2 Chứng minh chúng đồng dạng (thường là g.g), viết đúng thứ tự đỉnh.
  3. 3 Lập tỉ lệ thức theo kí hiệu, nhân chéo để tính.
  4. 4 Thử lại: thay số vào tỉ lệ thức, hai vế bằng nhau ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết ΔABD ∽ ΔABC (ghép D với C) sẽ ra ADAC = ABAB = 1 — vô lí. Ghép theo góc: ∠ABD = ∠ACB nên B của tam giác nhỏ ứng với C của tam giác lớn.

✏️
Làm mẫu

ΔABC có điểm D trên cạnh AC sao cho ∠ABD = ∠ACB, AD = 4 cm, AC = 9 cm. Tính AB.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🧭

Nhận ra trường hợp

  1. 1
    Nhận biết

    Hai góc của tam giác này bằng hai góc của tam giác kia. Hai tam giác đồng dạng theo trường hợp

  2. 2
    Nhận biết

    ΔABC và ΔDEF có ∠A = ∠D và ABDE = ACDF. Hai tam giác đồng dạng theo trường hợp

  3. 3
    Nhận biết

    Giả thiết nào chưa đủ để kết luận hai tam giác đồng dạng?

  4. 4
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định:

    a)Hai tam giác vuông có một góc nhọn bằng nhau thì đồng dạng.

    b)Hai tam giác cân có góc ở đỉnh bằng nhau thì đồng dạng.

    c)Hai tam giác cân có một góc bằng nhau thì đồng dạng.

📐

Cạnh – cạnh – cạnh

  1. 1
    Thông hiểu

    Tam giác nào đồng dạng với tam giác có ba cạnh 3 cm, 4 cm, 6 cm?

  2. 2
    Thông hiểu

    ΔABC có AB = 4, BC = 6, CA = 8; ΔDEF có DE = 12, EF = 9, FD = 6 (cm). Kí hiệu đúng là

  3. 3
    Thông hiểu ΔABC có AB = 3, BC = 5, CA = 6; ΔMNP có MN = 4,5; NP = 7,5; PM = 9 (cm). Tỉ số MNAB = , nên ΔMNP ∽ ΔABC.
  4. 4
    Vận dụng

    ΔABC có 4AB = 3BC = 2CA; ΔMNP có MN = 6, NP = 8, PM = 12 (cm). Kết luận đúng là

📏

Cạnh – góc – cạnh

  1. 1
    Thông hiểu

    ΔABC có AB = 4, AC = 6, ∠A = 70°. Tam giác DEF nào chắc chắn đồng dạng với ΔABC?

  2. 2
    Thông hiểu ΔABC có AB = 8 cm, AC = 12 cm; M ∈ AB, N ∈ AC với AM = 6 cm, AN = 4 cm. Khi đó ΔANM ∽ ΔABC với tỉ số .
  3. 3
    Thông hiểu

    Tiếp bài trên, biết BC = 10 cm. Độ dài MN là

  4. 4
    Vận dụng

    ΔABC và ΔDEF có ABDE = BCEF = 12 và ∠A = ∠D. Kết luận nào đúng?

  5. 5
    Vận dụng Trên tia Ox lấy A, B; trên tia Oy lấy C, D với OA = 3, OB = 8, OC = 4, OD = 6 (cm). Tỉ số ADCB = .
📐

Góc – góc

  1. 1
    Nhận biết ΔABC có ∠A = 60°, ∠B = 50°. ΔDEF có ∠D = 60°. Để ΔABC ∽ ΔDEF (g.g) cần thêm ∠E = °.
  2. 2
    Thông hiểu

    ΔABC có ∠A = 40°, ∠B = 80°; ΔMNP có ∠M = 60°, ∠N = 40°. Kí hiệu đúng là

  3. 3
    Thông hiểu ΔABC có DE ∥ BC (D ∈ AB, E ∈ AC), AD = 4 cm, DB = 2 cm, DE = 6 cm. Độ dài BC = cm.
  4. 4
    Thông hiểu

    ΔABC vuông tại A, đường cao AH. Xét các khẳng định:

    a)ΔHBA ∽ ΔABC.

    b)ΔHAC ∽ ΔABC.

    c)ΔHBA ∽ ΔHAC.

    d)ΔABC ∽ ΔHAB.

  5. 5
    Vận dụng Hai cột thẳng đứng cao 3 m và 6 m. Nối dây từ đỉnh cột này đến chân cột kia, hai dây cắt nhau tại một điểm. Điểm đó cao m so với mặt đất.
🧮

Tính đoạn thẳng nhờ đồng dạng

  1. 1
    Thông hiểu ΔABC có D trên cạnh AC sao cho ∠ABD = ∠ACB, AD = 3 cm, AC = 12 cm. Độ dài AB = cm.
  2. 2
    Thông hiểu ΔA'B'C' ∽ ΔABC với tỉ số 1,5. Trung tuyến AM của ΔABC dài 8 cm thì trung tuyến tương ứng A'M' dài cm.
  3. 3
    Vận dụng

    Hình thang ABCD (AB ∥ CD) có hai đường chéo cắt nhau tại O, AB = 4 cm, CD = 10 cm, OA = 2 cm. Độ dài OC là

  4. 4
    Vận dụng ΔABC vuông tại A, đường cao AH với BH = 4 cm, HC = 9 cm. Độ dài AH = cm.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đây là phần hay ra nhất của hình học học kì II: tự luận thường có câu "chứng minh hai tam giác đồng dạng" (đa số dùng g.g với góc chung hoặc song song), ý sau suy ra tỉ lệ thức hoặc tích AB² = AD · AC.
  • •Trắc nghiệm hay hỏi chọn trường hợp đúng, bẫy "góc không xen giữa" và kí hiệu sai thứ tự đỉnh.
  • •Là nền trực tiếp cho hệ thức lượng trong tam giác vuông (lớp 9) và các câu chứng minh tích đoạn thẳng, tứ giác nội tiếp trong đề thi vào 10.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
30. Định lí Pythagore và ứng dụng