Toán lớp 8
Chủ điểm 12 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra kiểm tra

Hình thoi và hình vuông

Nhận ra hình thoi, hình vuông bằng định nghĩa và dấu hiệu, dùng tính chất đường chéo (vuông góc, là phân giác) để tính góc, và chứng minh một tứ giác là hình vuông qua hai bước.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 14

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Hình thoi là tứ giác có bốn cạnh bằng nhau. Nó là hình bình hành nên có mọi tính chất của hình bình hành.
  • 2Riêng hình thoi: hai đường chéo vuông góc với nhau và là phân giác các góc: Â = 70° thì góc BAC = 35°.
  • 3Dấu hiệu hình thoi: hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau, hoặc có hai đường chéo vuông góc, hoặc có một đường chéo là phân giác của một góc.
  • 4Hình vuông là tứ giác có bốn góc vuông và bốn cạnh bằng nhau = vừa là hình chữ nhật vừa là hình thoi. Hai đường chéo bằng nhau, vuông góc, cắt nhau tại trung điểm, là phân giác các góc.
  • 5Chứng minh hình vuông qua hai bước: là hình chữ nhật + (hai cạnh kề bằng nhau / chéo vuông góc / chéo là phân giác), hoặc là hình thoi + (một góc vuông / hai chéo bằng nhau).
  • 6⚠️ Hai đường chéo vuông góc chưa đủ là hình thoi (cái diều cũng có) — phải có hình bình hành trước. Đọc đúng chiều: hình vuông là hình thoi, hình thoi chưa chắc là hình vuông.

👀 Nhìn là hiểu

Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm O. Kéo A để đổi độ dài đường chéo AC, kéo B để đổi độ dài và hướng của BD. Khi BD vuông góc với AC thì bốn tam giác như bốn lần gấp giấy, bốn cạnh bằng nhau: hình thoi; thêm hai đường chéo bằng nhau thì thành hình vuông. Đèn và bảng đo cho thấy đường chéo là phân giác và diện tích bằng d₁ · d₂ : 2.

O5,73,522°38°ABCD

Kéo A (đổi AC) và B (đổi độ dài, hướng của BD). Tam giác tô đậm: miếng giấy OAB.

✗ Mới là hình bình hành

Hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm nhưng chưa vuông góc ⇒ AB = 5,7 cm ≠ BC = 3,5 cm, góc A bị chia lệch 22° và 38°. Kéo B lên thẳng đứng.

💡 O là trung điểm
○ AC ⊥ BD
○ AC = BD

AC = 8 cm · BD = 5 cm · góc giữa hai chéo 60°

Trung điểm + vuông góc ⇒ thoi · trung điểm + bằng nhau ⇒ chữ nhật · có cả ba ⇒ vuông.

1 ◇ Hình thoi: định nghĩa và tính chất

Cần nhớ

  • ✦Hình thoi ABCD: AB = BC = CD = DA. Vì các cạnh đối bằng nhau nên nó là hình bình hành: góc đối bằng nhau, kề bù nhau.
  • ✦Hai đường chéo vuông góc: AC ⊥ BD tại O, và O là trung điểm mỗi đường. Gấp đôi tờ giấy hai lần rồi cắt một nhát chéo là ra hình thoi.
  • ✦Hai đường chéo là phân giác các góc: Â = 80° thì góc BAC = góc DAC = 40°.
  • ✦Diện tích (đã học lớp 6): S = d₁ · d₂ : 2. Hai đường chéo 8 cm và 6 cm thì S = 8 · 6 : 2 = 24 cm².

Dạng bài

Tính góc trong hình thoi

  1. 1 Ghi góc đã biết; góc đối bằng nó, góc kề bằng 180° trừ nó.
  2. 2 Đường chéo chia đôi góc ở đỉnh nó đi qua: góc BAC = Â : 2, góc ABD = B̂ : 2.
  3. 3 Tam giác AOB vuông tại O: hai góc nhọn của nó cộng lại 90°.
  4. 4 Thử lại: góc BAO + góc ABO = 90°.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy góc ABD = 70° : 2 = 35° là nhầm: BD chia đôi góc B (110°), không phải góc A.

💎
Làm mẫu

Hình thoi ABCD có Â = 70°, hai đường chéo cắt nhau tại O. Tính góc BAC, góc ABD và góc AOB.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔎 Dấu hiệu nhận biết hình thoi

Cần nhớ

  • ✦Tứ giác có bốn cạnh bằng nhau là hình thoi (định nghĩa).
  • ✦Hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau là hình thoi.
  • ✦Hình bình hành có hai đường chéo vuông góc là hình thoi.
  • ✦Hình bình hành có một đường chéo là phân giác của một góc là hình thoi.
✓ Là hình thoi

Hai đường chéo vuông góc tại trung điểm của mỗi đường (đã có hình bình hành).

✗ Chưa chắc

Hai đường chéo vuông góc nhưng không cắt nhau tại trung điểm: "cái diều" MNPQ với MN = NP = 5 cm, PQ = QM = 7 cm.

Dạng bài

Chứng minh một tứ giác là hình thoi

  1. 1 Nếu tính được cả bốn cạnh bằng nhau: dùng thẳng định nghĩa.
  2. 2 Nếu không: chứng minh là hình bình hành trước (thường qua trung điểm của hai đường chéo).
  3. 3 Thêm một điều kiện: hai cạnh kề bằng nhau, hoặc hai đường chéo vuông góc, hoặc một đường chéo là phân giác.
  4. 4 Thử lại: kiểm lại cả hai phần "hình bình hành" + "điều kiện thêm".

⚠️ Bẫy hay gặp: Hai cạnh AB, AC là cạnh kề của ABDC (chung đỉnh A). Nếu viết nhầm tên tứ giác là ABCD thì AB, AC không còn là hai cạnh nữa.

🧩
Làm mẫu

Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC. Lấy D sao cho M là trung điểm của AD. Chứng minh ABDC là hình thoi.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ◻️ Hình vuông

Cần nhớ

  • ✦Hình vuông có bốn góc vuông và bốn cạnh bằng nhau ⇒ vừa là hình chữ nhật, vừa là hình thoi, có tính chất của cả hai.
  • ✦Hai đường chéo hình vuông bằng nhau, vuông góc, cắt nhau tại trung điểm và là phân giác các góc: góc OAB = 45°.
  • ✦Từ hình chữ nhật: thêm hai cạnh kề bằng nhau, hoặc hai đường chéo vuông góc, hoặc một đường chéo là phân giác của một góc ⇒ hình vuông.
  • ✦Từ hình thoi: thêm một góc vuông, hoặc hai đường chéo bằng nhau ⇒ hình vuông.

Đi từ hình nào, thêm gì để thành hình vuông

Đã cóThêm một trong các điều kiệnVí dụ số
Hình chữ nhậtHai cạnh kề bằng nhau · chéo vuông góc · chéo là phân giácHình chữ nhật 5 cm × 5 cm
Hình thoiMột góc vuông · hai đường chéo bằng nhauHình thoi có hai chéo cùng 6 cm
Tứ giácBốn góc vuông và bốn cạnh bằng nhau (định nghĩa)—

Dạng bài

Chứng minh hình vuông qua hai bước

  1. 1 Bước 1: chứng minh tứ giác là hình chữ nhật (thường: ba góc vuông) hoặc hình thoi.
  2. 2 Bước 2: thêm một điều kiện trong bảng trên.
  3. 3 Kết luận hình vuông.
  4. 4 Thử lại: kiểm bước 2 khớp với hình ở bước 1 (hình chữ nhật thì cần điều kiện về cạnh/chéo vuông góc; hình thoi thì cần góc vuông/chéo bằng nhau).

⚠️ Bẫy hay gặp: Dừng ở "ba góc vuông" rồi kết luận hình vuông là thiếu bước 2: ba góc vuông mới cho hình chữ nhật, chưa có gì về cạnh.

🧩
Làm mẫu

Tam giác ABC vuông cân tại A, M là trung điểm của BC. Gọi E, F lần lượt là chân đường vuông góc hạ từ M xuống AB, AC. Chứng minh AEMF là hình vuông.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🌳 Sơ đồ các tứ giác đặc biệt

Hình nào có tính chất đường chéo gì

Tính chất của hai đường chéoBình hànhChữ nhậtThoiVuông
Cắt nhau tại trung điểm mỗi đường✓✓✓✓
Bằng nhau—✓—✓
Vuông góc với nhau——✓✓
Là phân giác các góc——✓✓

Đọc theo đúng chiều

  • ✦Mỗi bậc xuống là thêm điều kiện: hình bình hành → (thêm góc vuông) hình chữ nhật; → (thêm cạnh kề bằng nhau) hình thoi; có cả hai → hình vuông.
  • ✦Mọi hình vuông đều là hình thoi và hình chữ nhật. Chiều ngược sai: hình thoi có góc 60° không phải hình vuông.
  • ✦Muốn bác một khẳng định "mọi … đều là …", hãy nghĩ ra một hình cụ thể: hình chữ nhật 3 cm × 5 cm không phải hình vuông.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

◇

Tính chất hình thoi

  1. 1
    Nhận biết

    Hình thoi là tứ giác có

  2. 2
    Nhận biết

    Trong hình thoi, hai đường chéo

  3. 3
    Thông hiểu Hình thoi ABCD có Â = 80°. Khi đó B̂ = ° và góc BAC = °.
  4. 4
    Thông hiểu Hình thoi có hai đường chéo dài 10 cm và 6 cm. Diện tích của nó là cm².
  5. 5
    Thông hiểu Hình thoi có chu vi 28 cm. Mỗi cạnh dài cm.
  6. 6
    Vận dụng

    Hình thoi ABCD có Â = 60° và cạnh dài 5 cm. Độ dài đường chéo BD là

  7. 7
    Vận dụng Hình thoi ABCD có hai đường chéo cắt nhau tại O, góc ABD = 25°. Khi đó góc BAD = °.
🔎

Nhận ra hình thoi

  1. 1
    Nhận biết

    Hình bình hành có thêm điều kiện nào thì là hình thoi?

  2. 2
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định:

    a)Tứ giác có hai đường chéo vuông góc là hình thoi.

    b)Hình bình hành có hai cạnh kề bằng nhau là hình thoi.

    c)Hình bình hành có một đường chéo là phân giác của một góc là hình thoi.

    d)Tứ giác có hai đường chéo vuông góc với nhau tại trung điểm của mỗi đường là hình thoi.

  3. 3
    Thông hiểu

    Tứ giác MNPQ có MN = NP = 5 cm và PQ = QM = 7 cm. MNPQ

  4. 4
    Thông hiểu

    Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC. Lấy D sao cho M là trung điểm của AD. Tứ giác ABDC là

  5. 5
    Vận dụng

    Cho tam giác ABC, D nằm trên cạnh BC. Qua D kẻ DE ∥ AB (E thuộc AC) và DF ∥ AC (F thuộc AB). AEDF là hình thoi khi D là

◻️

Hình vuông

  1. 1
    Nhận biết

    Hình vuông là tứ giác có

  2. 2
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định:

    a)Hình chữ nhật có hai cạnh kề bằng nhau là hình vuông.

    b)Hình thoi có một góc vuông là hình vuông.

    c)Hình thoi có hai đường chéo bằng nhau là hình vuông.

    d)Hình chữ nhật có hai đường chéo bằng nhau là hình vuông.

  3. 3
    Thông hiểu Hình vuông ABCD có hai đường chéo cắt nhau tại O. Khi đó góc AOB = ° và góc OAB = °.
  4. 4
    Thông hiểu

    Hình vuông có đường chéo dài 6 cm. Diện tích hình vuông là

  5. 5
    Vận dụng

    Hình chữ nhật ABCD có AB = 2 · AD. M, N lần lượt là trung điểm của AB, CD. Tứ giác AMND là

  6. 6
    Vận dụng Một hình chữ nhật có chu vi 36 cm và hai đường chéo vuông góc với nhau. Mỗi cạnh của nó dài cm.
🌳

Họ hàng các tứ giác

  1. 1
    Thông hiểu

    Khẳng định nào sai?

  2. 2
    Thông hiểu

    Tính chất nào hình thoi và hình chữ nhật đều có?

  3. 3
    Thông hiểu

    Tứ giác ABCD có hai đường chéo bằng nhau, vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường. ABCD là

  4. 4
    Vận dụng

    Nối trung điểm bốn cạnh của một hình chữ nhật (theo thứ tự) ta được

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra cuối kỳ I hay có bài hình nhiều ý: chứng minh hình chữ nhật hoặc hình bình hành ở ý đầu, rồi "với điều kiện nào thì là hình thoi / hình vuông" ở ý sau.
  • •Trắc nghiệm thường hỏi dấu hiệu nào đủ, câu "khẳng định nào sai" về họ hàng các tứ giác, và tính góc nhờ đường chéo là phân giác.
  • •Nền cho lớp 9: tính chất đường chéo hình vuông, hình thoi (vuông góc, bằng nhau, là phân giác) hay dùng lại trong bài đường tròn và tứ giác nội tiếp của đề thi vào 10.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
13. Định lí Thalès trong tam giác