Toán lớp 8
Chủ điểm 8 · Học kỳ 1

Tứ giác

Nhận biết tứ giác, tứ giác lồi và các yếu tố của nó, giải thích vì sao tổng bốn góc bằng 360° và dùng điều đó để tính góc chưa biết.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 10

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tứ giác ABCD gồm bốn đoạn AB, BC, CD, DA, trong đó không có hai đoạn nào cùng nằm trên một đường thẳng.
  • 2Tứ giác lồi: kẻ đường thẳng chứa bất kì cạnh nào, cả tứ giác nằm về một phía của đường thẳng đó. Từ nay "tứ giác" hiểu là tứ giác lồi.
  • 3Hai đỉnh không cùng thuộc một cạnh là hai đỉnh đối; đoạn nối chúng là đường chéo (có đúng hai: AC, BD).
  • 4Â + B̂ + Ĉ + D̂ = 360°, vì một đường chéo chia tứ giác thành hai tam giác: 2 · 180° = 360°.
  • 5Góc ngoài = 180° − góc trong kề nó. Tính xong luôn cộng lại đủ bốn góc xem có ra 360° không.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo bốn đỉnh A, B, C, D: số đo từng góc đổi nhưng tổng luôn là 360°. Bật đường chéo để thấy hai tam giác; kéo một đỉnh vào trong để xem tứ giác không lồi.

76°93°88°103°ABCD

Kéo các đỉnh A, B, C, D (bắt vào lưới). Số đo làm tròn tới độ.

Tứ giác lồi ABCD: cộng bốn góc lại xem.

💡 Tứ giác lồi
💡 Tổng 4 góc = 360°

76° + 93° + 88° + 103° = 360°

Tứ giác lồi: mọi góc nhỏ hơn 180°. Bật đường chéo để thấy vì sao tổng là 360°.

⚠️ 180° là tổng ba góc của tam giác. Tứ giác = hai tam giác ⇒ 360°.

1 ⬠ Tứ giác và tứ giác lồi

Cần nhớ

  • ✦Lớp 6 chỉ nhận dạng các hình bằng mắt và đo; lớp 8 bắt đầu bằng định nghĩa rồi chứng minh tính chất. Hình đầu tiên là tứ giác.
  • ✦Tứ giác ABCD: bốn đoạn AB, BC, CD, DA, không có hai đoạn nào cùng nằm trên một đường thẳng. Nếu A, B, C thẳng hàng thì AB, BC cùng nằm trên một đường ⇒ không là tứ giác.
  • ✦Gọi tên theo vòng các đỉnh liên tiếp: ABCD còn gọi là BCDA, CDAB, DCBA, ADCB… nhưng ACBD là một hình khác.
  • ✦Tứ giác lồi: mỗi cạnh, hai đỉnh còn lại nằm cùng một phía đường thẳng chứa cạnh đó. Ở tứ giác lồi, mọi góc đều nhỏ hơn 180° và hai đường chéo cắt nhau.

Các yếu tố của tứ giác ABCD

Yếu tốGồmGhi nhớ
ĐỉnhA, B, C, DBốn đỉnh
CạnhAB, BC, CD, DACạnh đối: AB và CD; BC và DA
Góc (DAB), B̂ (ABC), Ĉ (BCD), D̂ (CDA)Góc đối:  và Ĉ; B̂ và D̂
Đường chéoAC, BDNối hai đỉnh đối — chỉ có hai

Dạng bài

Kiểm một tứ giác có lồi không

  1. 1 Lần lượt kẻ đường thẳng chứa từng cạnh.
  2. 2 Xem hai đỉnh còn lại có nằm cùng một phía đường thẳng đó không.
  3. 3 Đủ bốn cạnh đều "cùng phía" thì là tứ giác lồi; chỉ cần một cạnh "khác phía" là không lồi.
  4. 4 Thử lại: tứ giác lồi thì không có góc nào ≥ 180° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm đường chéo theo kiểu "mỗi đỉnh một đường" ra 4 là sai: mỗi đường chéo nối hai đỉnh nên bị đếm hai lần — tứ giác chỉ có 2 đường chéo.

🔎
Làm mẫu

Tứ giác ABCD có đỉnh C nằm bên trong tam giác ABD. ABCD có lồi không?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔺 Tổng các góc của tứ giác

Cần nhớ

  • ✦Định lí: tổng các góc của một tứ giác bằng 360°. Ví dụ Â = 80°, B̂ = 100°, Ĉ = 90° thì D̂ = 90°.
  • ✦Vì sao: kẻ đường chéo BD, tứ giác thành hai tam giác ABD và CBD, mỗi tam giác 180°; sáu góc của hai tam giác ghép đúng thành bốn góc của tứ giác.
  • ✦Bốn góc bằng nhau thì mỗi góc 90°. Bốn góc không thể cùng tù (tổng > 360°), cũng không thể cùng nhọn (tổng < 360°) ⇒ nhiều nhất 3 góc tù, nhiều nhất 3 góc nhọn.

Dạng bài

Tính góc còn lại khi biết ba góc

  1. 1 Viết  + B̂ + Ĉ + D̂ = 360°.
  2. 2 Cộng ba góc đã biết.
  3. 3 Lấy 360° trừ tổng đó.
  4. 4 Thử lại: cộng đủ bốn góc ra 360° và góc vừa tìm < 180° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng 180° (tổng ba góc của tam giác): 180° − 290° ra số âm là dấu hiệu nhầm ngay. Tứ giác là 360°.

📐
Làm mẫu

Tứ giác ABCD có Â = 75°, B̂ = 120°, Ĉ = 95°. Tính D̂.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Bốn góc tỉ lệ hoặc có quan hệ với nhau

  1. 1 Đặt góc nhỏ (hoặc một phần) là k, viết các góc khác theo k.
  2. 2 Cộng lại cho bằng 360°, tìm k.
  3. 3 Thay k để ra từng góc.
  4. 4 Thử lại: cộng bốn góc ra 360° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia 360° cho 4 (số góc) thay vì cho 12 (tổng các phần): ra 90° là đã bỏ quên tỉ lệ.

⚖️
Làm mẫu

Bốn góc của tứ giác tỉ lệ với 2 : 3 : 4 : 3. Tính các góc.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ↗️ Góc ngoài của tứ giác

Cần nhớ

  • ✦Kéo dài một cạnh ra ngoài: góc kề bù với góc trong là góc ngoài. Góc ngoài = 180° − góc trong: Â = 70° thì góc ngoài tại A = 110°.
  • ✦Mỗi đỉnh lấy một góc ngoài: tổng bốn góc ngoài = 4 · 180° − 360° = 360°.

Dạng bài

Bài cho góc ngoài

  1. 1 Đổi góc ngoài thành góc trong: góc trong = 180° − góc ngoài.
  2. 2 Dùng tổng bốn góc trong bằng 360° để tìm góc còn thiếu.
  3. 3 Nếu đề hỏi góc ngoài, lấy 180° trừ góc trong vừa tìm.
  4. 4 Thử lại: cộng bốn góc trong ra 360° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng thẳng góc ngoài 110° vào như góc trong: 90 + 110 + 85 = 285 ⇒ D̂ = 75° là sai — phải đổi sang góc trong 70° trước.

↗️
Làm mẫu

Tứ giác ABCD có Â = 90°, Ĉ = 85°, góc ngoài tại B bằng 110°. Tính D̂.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🪁 Tứ giác "cái diều"

Cần nhớ

  • ✦Tứ giác ABCD có AB = AD và CB = CD (hai cặp cạnh kề bằng nhau) hay được gọi là hình "cái diều".
  • ✦A và C cùng cách đều B, D ⇒ AC là đường trung trực của BD.
  • ✦ΔABC = ΔADC (c.c.c) ⇒ B̂ = D̂. Biết Â, Ĉ thì B̂ = D̂ = (360° − Â − Ĉ) : 2.

Dạng bài

Tính góc của tứ giác cái diều

  1. 1 Chứng minh (hoặc nêu) B̂ = D̂ nhờ ΔABC = ΔADC.
  2. 2 B̂ + D̂ = 360° − Â − Ĉ.
  3. 3 Chia đôi để ra mỗi góc.
  4. 4 Thử lại: cộng bốn góc ra 360° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ Â = Ĉ vì "hình đối xứng": cái diều chỉ đối xứng qua AC nên cặp góc bằng nhau là B̂ và D̂ (hai đỉnh nằm ngoài trục), còn Â, Ĉ nói chung khác nhau.

🪁
Làm mẫu

Tứ giác ABCD có AB = AD, CB = CD, Â = 110°, Ĉ = 50°. Tính B̂, D̂.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

⬠

Tứ giác và các yếu tố

  1. 1
    Nhận biết

    Tứ giác ABCD có bao nhiêu đường chéo?

  2. 2
    Nhận biết

    Trong tứ giác ABCD, cạnh đối của cạnh AB là

  3. 3
    Nhận biết

    Trong tứ giác ABCD, cặp góc đối là

  4. 4
    Thông hiểu

    Tứ giác ABCD còn có thể gọi tên là

  5. 5
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định:

    a)Tứ giác lồi có mọi góc nhỏ hơn 180°.

    b)Hai đường chéo của mọi tứ giác lồi cắt nhau tại trung điểm mỗi đường.

    c)Bốn điểm A, B, C, D với A, B, C thẳng hàng vẫn tạo thành tứ giác ABCD.

  6. 6
    Thông hiểu

    Tứ giác nào không phải tứ giác lồi?

🔺

Tổng bốn góc bằng 360°

  1. 1
    Nhận biết

    Tổng các góc của một tứ giác bằng

  2. 2
    Thông hiểu Tứ giác ABCD có Â = 85°, B̂ = 95°, Ĉ = 110°. Khi đó D̂ = °.
  3. 3
    Thông hiểu Tứ giác EFGH có Ê = Ĝ = 90°, Ĥ = 65°. Khi đó F̂ = °.
  4. 4
    Thông hiểu Tứ giác có bốn góc bằng nhau thì mỗi góc bằng °.
  5. 5
    Vận dụng Bốn góc của một tứ giác tỉ lệ với 3 : 4 : 5 : 6. Góc nhỏ nhất bằng °.
  6. 6
    Vận dụng Tứ giác MNPQ có M̂ = 2N̂, P̂ = 70°, Q̂ = 80°. Khi đó N̂ = °.
  7. 7
    Vận dụng

    Một tứ giác có nhiều nhất bao nhiêu góc tù?

↗️

Góc ngoài

  1. 1
    Thông hiểu Góc trong tại A bằng 75° thì góc ngoài tại A bằng °.
  2. 2
    Thông hiểu Góc ngoài tại D bằng 50° thì D̂ = °.
  3. 3
    Thông hiểu

    Tổng bốn góc ngoài (mỗi đỉnh một góc) của tứ giác lồi bằng

  4. 4
    Vận dụng Tứ giác ABCD có Â = 90°, Ĉ = 80°, góc ngoài tại B bằng 120°. Khi đó D̂ = °.
🪁

Tứ giác cái diều

  1. 1
    Thông hiểu

    Tứ giác ABCD có AB = AD, CB = CD. Khẳng định đúng là

  2. 2
    Vận dụng Tứ giác ABCD có AB = AD, CB = CD, Â = 120°, Ĉ = 70°. Khi đó B̂ = °.
  3. 3
    Vận dụng Tứ giác ABCD có AB = AD, CB = CD, B̂ = 105° và Â = 2Ĉ. Khi đó Ĉ = °.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đề kiểm tra thường có câu trắc nghiệm hoặc câu ngắn tính góc chưa biết của tứ giác (cho ba góc, cho góc ngoài, cho tỉ lệ); hay bị trừ điểm vì dùng nhầm 180°.
  • •Định nghĩa, cạnh đối, góc đối, đường chéo là ngôn ngữ của cả chương III: hình thang cân, hình bình hành, hình chữ nhật, hình thoi, hình vuông đều định nghĩa từ tứ giác.
  • •Là nền cho tứ giác nội tiếp lớp 9 (hai góc đối bù nhau) — một ý hay gặp ở câu hình của đề thi vào 10.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
9. Hình thang cân