Toán lớp 8
Chủ điểm 27 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Mối liên hệ giữa xác suất thực nghiệm và xác suất

Tính xác suất thực nghiệm từ bảng số liệu, dùng nó để ước lượng xác suất của biến cố và dự đoán số lần biến cố xảy ra trong những lần tới.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 32

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Làm n lần thực nghiệm (hoặc theo dõi n lần), biến cố E xảy ra k lần ⇒ xác suất thực nghiệm của E là kn.
  • 2Khi không tính được bằng tỉ số (kết quả không đồng khả năng): P(E) ≈ kn. Ví dụ 400 bóng đèn có 6 bóng hỏng ⇒ P ≈ 6400 = 1,5%.
  • 3Dự đoán: trong N lần tới, E xảy ra khoảng N · kn lần. 100 sản phẩm có 70 không lỗi ⇒ 140 sản phẩm có khoảng 140 · 0,7 = 98 không lỗi.
  • 4n càng lớn thì xác suất thực nghiệm càng gần xác suất. n nhỏ mà lệch nhiều là bình thường.
  • 5Đọc bảng cẩn thận: "ít nhất 3" có lấy 3, "nhiều hơn 3" không lấy 3. Cộng cả hàng để ra đúng n trước khi chia.

👀 Nhìn là hiểu

Hộp kín có 10 viên bi đỏ và trắng. Chạm hộp để rút từng viên (rút xong bỏ lại), hoặc rút nhanh 10 → 100 → 1000 lần; trước mỗi lượt kéo chấm đoán số bi đỏ. Tỉ lệ đỏ k/n càng về sau càng đứng yên, và 10 · k/n cho ra số bi đỏ thật khi mở hộp.

Tỉ lệ đỏ k/n sau mỗi lần rút

00,511101001000

━ thực nghiệm · ┄ bạn đoán 5/10

Đã rút 0 lần · ra đỏ 0 lần

Tỉ lệ đỏ k/n = —

Kéo chấm cam: hộp có mấy bi đỏ?

012345678910

Chưa rút lần nào

Hộp có 10 viên bi đỏ và trắng, không nhìn được bên trong. Đoán thử, rồi rút nhanh 10 lần để có số liệu.

Hộp mẫu mở sẵn: 3 bi đỏ, 7 bi trắng ⇒ xác suất đỏ là 3/10 = 0,3.

⚠️ Rút xong phải bỏ lại viên bi (có hoàn lại) thì mỗi lần hộp vẫn như cũ. Số đoán chỉ là ước lượng: ít lần thì lệch nhiều là bình thường.

1 📋 Xác suất thực nghiệm từ số liệu

Cần nhớ

  • ✦Thực hiện n lần thực nghiệm hoặc theo dõi n lần một hiện tượng, thấy E xảy ra k lần ⇒ xác suất thực nghiệm của E là kn.
  • ✦Lớp 6 đã gặp với trò chơi, thí nghiệm đơn giản; lớp 8 dùng cho tình huống thực tế: số cuộc gọi mỗi ngày, sản phẩm lỗi, tắc đường.
  • ✦Từ bảng tần số: n = tổng hàng "số ngày/số lần", k = tổng các cột làm E xảy ra.

Ví dụ: số khách mỗi ngày của một quầy sách trong 40 ngày

Số khách012345
Số ngày4712953

Dạng bài

Tính xác suất thực nghiệm từ bảng

  1. 1 Cộng hàng số ngày (số lần) để có n.
  2. 2 Gạch chân các cột thoả biến cố: "ít nhất" có lấy mốc, "nhiều hơn" thì không.
  3. 3 Cộng các cột đó được k; xác suất thực nghiệm là k/n (rút gọn hoặc đổi ra thập phân nếu cần).
  4. 4 Thử lại: k ≤ n và kết quả nằm giữa 0 và 1 ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: "Ít nhất 3 khách" mà chỉ cộng 4 và 5 khách (5 + 3 = 8 ngày) là bỏ sót cột 3. Ngược lại "nhiều hơn 3 khách" mới là 840.

📚
Làm mẫu

Theo bảng trên, tính xác suất thực nghiệm của biến cố E: "Trong một ngày quầy có ít nhất 3 khách".

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🎯 Ước lượng xác suất bằng thực nghiệm

Cần nhớ

  • ✦Công thức tỉ số (bài trước) chỉ dùng khi các kết quả đồng khả năng. Nhiều tình huống không như vậy: tắc đường, sản phẩm lỗi, thời tiết.
  • ✦Khi đó ước lượng: P(E) ≈ kn, n là số lần thực nghiệm/theo dõi, k là số lần E xảy ra.
  • ✦Hay đổi ra phần trăm: 6400 = 0,015 = 1,5%.
  • ✦Biến cố "không …" hoặc "bé gái" khi đề cho "bé trai": lấy n trừ số đã cho rồi mới chia.

Dạng bài

Ước lượng xác suất từ số liệu thống kê

  1. 1 Xác định n (tổng số lần theo dõi) và k (số lần E xảy ra) — nếu đề cho phần ngược lại thì k = n − phần đó.
  2. 2 Tính k/n.
  3. 3 Đổi ra số thập phân hoặc phần trăm, ghi "P(E) ≈ …".
  4. 4 Thử lại: nhân ngược n · (kết quả) phải ra lại k ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy luôn 5151 000 = 51,5% là xác suất của bé trai, không phải bé gái — đọc kĩ biến cố đề hỏi.

👶
Làm mẫu

Trong 1 000 trẻ sơ sinh ở một bệnh viện có 515 bé trai. Hãy ước lượng xác suất của biến cố "Trẻ sơ sinh là bé gái".

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔮 Dự đoán số lần xảy ra

Cần nhớ

  • ✦Trong N lần tới, gọi m là số lần E xảy ra: mN ≈ kn ⇒ m ≈ N · kn.
  • ✦Kết quả là số dự đoán, ghi "khoảng"; làm tròn về số tự nhiên gần nhất: 250 · 1740 = 106,25 ⇒ khoảng 106.
  • ✦Dự đoán cho nhiều loại thì tổng các dự đoán nên bằng N: 98 + 35 + 7 = 140.

Ví dụ: kiểm tra 100 sản phẩm của một xưởng

Số lỗi01Hơn 1
Số sản phẩm70255

Dạng bài

Dự đoán số lần từ xác suất thực nghiệm

  1. 1 Tính xác suất thực nghiệm k/n từ số liệu cũ.
  2. 2 Nhân với số lần mới N: m ≈ N · kn.
  3. 3 Làm tròn về số tự nhiên, trả lời "khoảng m".
  4. 4 Thử lại: cộng các dự đoán của mọi loại phải ra N (hoặc rất gần N) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "có đúng 98 sản phẩm không lỗi" là sai ý: đây chỉ là dự đoán. Và nhân với n cũ (100 · 0,7 = 70) thay vì N mới 140 là nhầm đối tượng.

🏭
Làm mẫu

Theo bảng trên, nếu kiểm tra 140 sản phẩm khác thì dự đoán có khoảng bao nhiêu sản phẩm không lỗi, có đúng 1 lỗi, có hơn 1 lỗi?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

📋

Tính xác suất thực nghiệm

  1. 1
    Nhận biết

    Thực hiện n lần thực nghiệm thì biến cố E xảy ra k lần. Xác suất thực nghiệm của E là

  2. 2
    Nhận biết

    Tung một đồng xu 50 lần thấy 28 lần ngửa. Xác suất thực nghiệm của biến cố "Mặt ngửa" là

  3. 3
    Thông hiểu Theo dõi 30 ngày, số ngày có 0; 1; 2; 3; 4 cuộc gọi lần lượt là 6; 9; 8; 4; 3. Xác suất thực nghiệm của biến cố "Một ngày có ít nhất 2 cuộc gọi" là .
  4. 4
    Thông hiểu

    Cùng số liệu trên (30 ngày; 6; 9; 8; 4; 3 ngày có 0; 1; 2; 3; 4 cuộc gọi). Xác suất thực nghiệm của biến cố "Một ngày có nhiều hơn 2 cuộc gọi" là

  5. 5
    Thông hiểu Tung một chiếc kẹp giấy 120 lần xuống sàn lát gạch, có 90 lần kẹp nằm hoàn toàn trong một viên gạch. Xác suất thực nghiệm của biến cố đó là .
  6. 6
    Vận dụng

    Trong 25 ngày, số ngày xưởng có 0; 1; 2; từ 3 phế phẩm trở lên lần lượt là 15; 6; 2; 2. Xác suất thực nghiệm của biến cố "Một ngày có ít nhất 2 phế phẩm" là

🎯

Ước lượng xác suất

  1. 1
    Nhận biết

    Kiểm tra ngẫu nhiên 400 bóng đèn thì có 6 bóng hỏng. Xác suất một bóng đèn bị hỏng được ước lượng là

  2. 2
    Thông hiểu Trong 1 000 trẻ sơ sinh có 515 bé trai. Xác suất "Trẻ sơ sinh là bé gái" được ước lượng khoảng %.
  3. 3
    Thông hiểu

    Hỏi ngẫu nhiên 250 học sinh thì có 90 bạn đi học bằng xe buýt. Ước lượng xác suất một học sinh được chọn ngẫu nhiên đi học bằng xe buýt là

  4. 4
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định:

    a)Xác suất thực nghiệm luôn bằng xác suất.

    b)Không tính được xác suất tắc đường bằng tỉ số, nhưng ước lượng được bằng số ngày tắc đường đã theo dõi.

    c)Hai bạn cùng tung một đồng xu 20 lần có thể ra hai xác suất thực nghiệm khác nhau.

  5. 5
    Vận dụng

    Một đợt bệnh có 2 500 ca nhiễm, trong đó 75 ca tử vong. Ước lượng xác suất một người nhiễm bệnh bị tử vong là

🔮

Dự đoán số lần

  1. 1
    Thông hiểu Kiểm tra 100 sản phẩm thấy 70 sản phẩm không lỗi. Nếu kiểm tra 140 sản phẩm khác, dự đoán có khoảng sản phẩm không lỗi.
  2. 2
    Thông hiểu

    Kiểm tra 600 chiếc quạt thấy 5 chiếc lỗi. Trong một lô 1 200 chiếc, dự đoán có khoảng bao nhiêu chiếc không lỗi?

  3. 3
    Thông hiểu Mai gieo hai con xúc xắc 100 lần thì có 16 lần tổng số chấm bằng 7. Nếu Việt gieo 150 lần, dự đoán có khoảng lần tổng số chấm bằng 7.
  4. 4
    Vận dụng Số lượt khách tham quan một bảo tàng năm qua theo từng hai tháng là: tháng 1–2: 120; 3–4: 150; 5–6: 130; 7–8: 100; 9–10: 110; 11–12: 90. Nếu năm tới có 1 400 lượt khách, dự đoán tháng 7 và tháng 8 có khoảng lượt.
  5. 5
    Vận dụng

    Trong 40 ngày theo dõi có 17 ngày quầy sách có ít nhất 3 khách. Dự đoán trong 250 ngày tới có bao nhiêu ngày như vậy?

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra cuối học kỳ II hay có câu cho bảng số liệu (số ngày, số sản phẩm…), hỏi xác suất thực nghiệm của một biến cố "ít nhất / nhiều nhất" và dự đoán số lần trong N lần tới.
  • •Mất điểm thường do đọc sai "ít nhất" / "nhiều hơn", quên cộng đủ hàng để ra n, hoặc ghi dự đoán là số thập phân thay vì "khoảng" một số tự nhiên.
  • •Đây là nền cho xác suất và thống kê lớp 9 (tần số tương đối, xác suất của biến cố trong phép thử) — đề thi vào 10 ở một số nơi có câu đọc bảng rồi ước lượng xác suất.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
28. Hai tam giác đồng dạng