Toán lớp 8
Chủ điểm 2 · Học kỳ 1

Phép cộng và phép trừ đa thức

Cộng, trừ hai đa thức nhiều biến đúng quy tắc dấu ngoặc, tìm đa thức chưa biết và rút gọn biểu thức nhiều ngoặc trước khi tính giá trị.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 3

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Cộng (trừ) hai đa thức: nối chúng bằng dấu + (dấu −), bỏ ngoặc, rồi thu gọn.
  • 2Trước ngoặc là +: giữ nguyên dấu. Trước ngoặc là −: đổi dấu tất cả hạng tử trong ngoặc: −(x²y − 3x + 2) = −x²y + 3x − 2.
  • 3Phép cộng đa thức có tính chất giao hoán, kết hợp: A + B + C = (A + B) + C = A + (B + C).
  • 4Nếu A − B = C thì A = B + C; nếu A = B + C thì A − B = C — dùng để tìm đa thức chưa biết.
  • 5Xếp hạng tử đồng dạng thẳng cột (thiếu loại nào coi là 0) cho khỏi sót; bậc của tổng, hiệu có thể nhỏ hơn vì hạng tử bậc cao triệt tiêu.
  • 6Làm xong thử lại: (A − B) + B phải bằng A, hoặc thay x = y = 1 vào hai vế.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo các hạng tử của A (xanh) và B (hồng) thả vào đúng cột đồng dạng (hoặc chạm hạng tử rồi chạm cột); ô thiếu coi là 0. Bật "A − B": mọi hạng tử của B lật dấu cùng lúc, hàng kết quả cộng theo từng cột và chỉ ra kết quả sai nếu chỉ đổi dấu hạng tử đầu.

A = 4x²y − 3xy + 2
B = −x²y + 5xy − 7

x²yxyhằng số A
B
A + B
?
?
?

Kéo hạng tử vào cột cùng loại (hoặc chạm hạng tử, rồi chạm cột).

Mỗi cột chỉ nhận một loại hạng tử đồng dạng.

Còn 6 hạng tử chưa vào cột

Mỗi cột là một loại hạng tử đồng dạng. Đa thức nào thiếu loại đó thì ô của nó trống, coi là 0.

Trừ đa thức = cộng với đa thức đối: A − B = A + (−B). Viết −B ra một hàng riêng, đổi dấu mọi hạng tử, rồi cộng theo cột như phép cộng.

1 🔄 Quy tắc dấu ngoặc

Cần nhớ

  • ✦Trước ngoặc là dấu +: bỏ ngoặc, giữ nguyên dấu mọi hạng tử: +(2x − y + 1) = 2x − y + 1.
  • ✦Trước ngoặc là dấu −: bỏ ngoặc, đổi dấu tất cả hạng tử: −(2x − y + 1) = −2x + y − 1.
  • ✦Hai dấu trừ liền nhau thành cộng: −(−3xy) = 3xy.

Bỏ ngoặc — đếm số hạng tử đổi dấu

Biểu thứcBỏ ngoặcSố hạng tử đổi dấu
+(x²y − 4)x²y − 40
−(x²y − 4)−x²y + 42
−(x² − 3xy + y²)−x² + 3xy − y²3
−(−5y)5y1

Dạng bài

Bỏ ngoặc có dấu trừ đứng trước

  1. 1 Đếm số hạng tử trong ngoặc.
  2. 2 Viết lại từng hạng tử với dấu ngược lại (+ thành −, − thành +).
  3. 3 Đếm lại: số hạng tử đã đổi dấu phải bằng số hạng tử trong ngoặc.
  4. 4 Thử lại: thay x = y = 1 vào hai vế.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ đổi dấu hạng tử đầu: viết −(3x²y − 2xy + y − 5) = −3x²y − 2xy + y − 5 là sai — ba hạng tử sau cũng phải đổi dấu.

🔄
Làm mẫu

Bỏ ngoặc: −(3x²y − 2xy + y − 5).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ➕ Cộng, trừ hai đa thức

Cần nhớ

  • ✦Muốn cộng (trừ) hai đa thức: nối hai đa thức bằng dấu + (dấu −), bỏ ngoặc, rồi thu gọn.
  • ✦Có thể xếp theo cột: mỗi cột một loại hạng tử đồng dạng; đa thức nào thiếu loại đó thì ô của nó trống, coi là 0. Ví dụ (2x² + 3x) + (x² − 5): cột x của đa thức sau trống.
  • ✦Bậc của A + B hay A − B có thể nhỏ hơn bậc của A, B: (x³ + xy) − (x³ − 2) = xy + 2 chỉ có bậc 2.

Dạng bài

Trừ hai đa thức A − B

  1. 1 Viết A − B = (A) − (B), giữ đủ hai cặp ngoặc.
  2. 2 Bỏ ngoặc: A giữ nguyên, mọi hạng tử của B đổi dấu.
  3. 3 Nhóm các hạng tử đồng dạng (hoặc xếp cột) rồi cộng hệ số.
  4. 4 Thử lại: (A − B) + B phải bằng A.

⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi dấu hạng tử cuối của B: viết A − B = 3x²y − 4xy + 2 − x²y − xy − 5 thì hằng số ra −3 thay vì 7.

🧮
Làm mẫu

Cho A = 3x²y − 4xy + 2 và B = x²y + xy − 5. Tính A + B và A − B.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Xếp cột cho A − B ở ví dụ trên (đổi dấu B trước)

x²yxyhằng số
A3x²y−4xy2
−B−x²y−xy5
A − B2x²y−5xy7

3 🔍 Tìm đa thức chưa biết

Cần nhớ

  • ✦Nếu A − B = C thì A = B + C; nếu A = B + C thì A − B = C.
  • ✦M + B = C ⇒ M = C − B (đang cộng thì trừ đi). M − B = C ⇒ M = C + B (đang trừ thì cộng lại). B − M = C ⇒ M = B − C.

Dạng bài

Tìm M từ đẳng thức có M

  1. 1 Đưa về dạng M = … theo quy tắc trên.
  2. 2 Tính phép cộng hay trừ đa thức vừa lập (trừ thì đổi dấu mọi hạng tử).
  3. 3 Thu gọn.
  4. 4 Thử lại: thay M vừa tìm vào đẳng thức đề cho.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chuyển sai phép: M − B = C mà viết M = C − B. Ở ví dụ trên sẽ ra M = x²y + 4xy − 1, thay ngược lại không đúng.

🔍
Làm mẫu

Tìm đa thức M biết M − (x²y − 3xy + 1) = 2x²y + xy.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🎯 Rút gọn biểu thức rồi tính giá trị

Cần nhớ

  • ✦Biểu thức nhiều ngoặc: bỏ từng ngoặc theo dấu đứng ngay trước nó, rồi thu gọn một lần.
  • ✦Rút gọn xong mới thay số. Rút gọn ra một số thì biểu thức không phụ thuộc vào giá trị của biến.
  • ✦Mẹo soát bảng số: nếu P + Q rút gọn ra một hằng số thì ở mọi cặp (x; y), P + Q phải bằng đúng số đó — cột nào lệch là cột tính sai.

Dạng bài

Rút gọn rồi tính giá trị

  1. 1 Bỏ hết ngoặc (ngoặc có dấu − đứng trước thì đổi dấu mọi hạng tử).
  2. 2 Nhóm và thu gọn.
  3. 3 Thay số vào dạng rút gọn (số âm đặt trong ngoặc).
  4. 4 Thử lại: thay cùng bộ số vào biểu thức ban đầu.

⚠️ Bẫy hay gặp: Ngoặc thứ hai có dấu − đứng trước: −(x²y − 3xy) = −x²y + 3xy. Quên đổi dấu −3xy thì K = −2xy + y, ra 12 − 2 = 10 thay vì −26.

🧾
Làm mẫu

Rút gọn rồi tính giá trị của K = (2x²y + xy) − (x²y − 3xy) + (y − x²y) tại x = 3, y = −2.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🔄

Bỏ ngoặc

  1. 1
    Nhận biết

    Bỏ ngoặc −(3x²y − xy + 4) được

  2. 2
    Nhận biết

    Muốn trừ đa thức A cho đa thức B, ta

  3. 3
    Thông hiểu

    Xét các phép bỏ ngoặc:

    a)−(x − 2y) = −x + 2y

    b)−(−4xy + 1) = 4xy + 1

    c)+(5x² − y) = 5x² − y

➕

Cộng, trừ hai đa thức

  1. 1
    Nhận biết

    Khi cộng hai đa thức theo cột, mỗi cột chứa

  2. 2
    Thông hiểu

    (2x²y + 3xy − 1) + (x²y − 5xy + 4) bằng

  3. 3
    Thông hiểu

    (4x² − 3xy + y²) − (x² + xy − 2y²) bằng

  4. 4
    Thông hiểu

    (xy² − 3x + 2) − (−xy² + x − 2) bằng

  5. 5
    Thông hiểu Cho A = 5xy − 2x + 3 và B = 2xy + x − 7. Trong A − B, hệ số của xy là và hằng số là .
  6. 6
    Thông hiểu Rút gọn (2x − y) + (3y − z) − (2x + 2y − z) được .
  7. 7
    Vận dụng

    Cho A = x³y + 2xy − 5 và B = −x³y + 3x² + 1. Đa thức A + B có bậc

  8. 8
    Vận dụng Cho P = x²y − 3xy² + 6 và Q = 2xy² − x²y + 4. Giá trị của P + Q tại x = 2, y = −1 là .
🔍

Tìm đa thức chưa biết

  1. 1
    Nhận biết

    Nếu A − B = C thì

  2. 2
    Thông hiểu

    Đa thức M thoả M + (x² − 2xy) = 3x² + xy − 1 là

  3. 3
    Thông hiểu Cho A = 4x²y − 3. Đa thức B thoả A + B = x²y có hệ số của x²y là và hằng số là .
  4. 4
    Vận dụng

    Đa thức M thoả M − (2x²y − xy) = x²y + 4xy là

  5. 5
    Vận dụng Đa thức N thoả N − (xy − 5) = 2xy + 1. Giá trị của N tại x = 1, y = 2 là .
🎯

Rút gọn biểu thức, tính giá trị

  1. 1
    Thông hiểu Rút gọn K = (x²y + 3xy) − (2x²y − xy) + (x²y − 4xy) được K = .
  2. 2
    Thông hiểu Cho G = x²y − 2xy + 1 và H = 3x²y + xy − 4. Giá trị của G − H tại x = 1, y = −1 là .
  3. 3
    Vận dụng

    Biểu thức (3x² − 2xy + 5) − (x² − 2xy) − (2x² − 1)

  4. 4
    Vận dụng

    Cho P = 2x²y − xy + 5 và Q = xy − 2x²y + 3. Hai bạn tính P và Q tại nhiều cặp (x; y). Xét các khẳng định:

    a)P + Q = 8 với mọi x, y.

    b)Tại x = 1, y = 2 thì P = 7 và Q = 3.

    c)Nếu ở một cặp (x; y) bạn ghi P = 10, Q = 0 thì chắc chắn có ít nhất một số ghi sai.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra giữa kỳ I thường có một câu tính A + B, A − B hoặc tìm đa thức M; trắc nghiệm hay hỏi kết quả bỏ ngoặc có dấu trừ đứng trước.
  • •Lỗi mất điểm hay gặp nhất: chỉ đổi dấu hạng tử đầu khi trừ, và chuyển sai phép khi tìm M. Viết −B ra một dòng riêng và thử lại là tránh được cả hai.
  • •Cộng trừ đa thức là thao tác có mặt trong mọi bài rút gọn của lớp 8 (hằng đẳng thức, phân thức) và trong câu rút gọn biểu thức của đề thi vào 10.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
3. Phép nhân đa thức