Đường trung bình của tam giác
Nhận ra đường trung bình của tam giác, dùng tính chất "song song và bằng nửa cạnh thứ ba" để tính độ dài, chứng minh song song, chứng minh trung điểm.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 16
⚡ Nhớ nhanh
- 1Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh. Mỗi tam giác có ba đường trung bình.
- 2Định lí: đường trung bình song song với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh đó. M, N là trung điểm AB, AC thì MN ∥ BC, MN = BC : 2.
- 3⚠️ Cạnh thứ ba là cạnh mà đường trung bình không chạm vào. BC = 14 cm thì MN = 7 cm, không phải 28 cm.
- 4Chú ý (chiều đảo): đường thẳng qua trung điểm một cạnh và song song cạnh thứ hai thì đi qua trung điểm cạnh thứ ba.
- 5Nối ba trung điểm được tam giác có chu vi bằng nửa chu vi tam giác ban đầu.
- 6Thử lại: cạnh thứ ba luôn gấp đôi đường trung bình — đường trung bình nằm gần đỉnh nên ngắn hơn.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo ba đỉnh A, B, C: M, N luôn là trung điểm AB, AC nên MN luôn song song BC và bằng đúng nửa BC. Kéo M hoặc N lệch khỏi trung điểm: đèn tắt, MN không còn là đường trung bình. Bật "Ba đường trung bình" để thấy bốn tam giác nhỏ bằng nhau.
Kéo đỉnh A, B, C (lưới 1 ô = 1 cm), hoặc kéo M, N dọc cạnh.
BC ≈ 8 cm · MN ≈ 4 cm
MN là đường trung bình ⇒ MN ∥ BC và MN = BC : 2 = 8 : 2 = 4 cm.
Kéo đỉnh đi đâu cũng vậy. Nhớ: bằng nửa cạnh thứ ba — cạnh MN không chạm vào.
M, N là trung điểm AB, AC: MN ∥ BC và MN = BC : 2.
1 🔺 Đường trung bình là gì
Cần nhớ
- ✦Đường trung bình nối trung điểm hai cạnh: M trung điểm AB (MA = MB), N trung điểm AC (NA = NC) thì MN là đường trung bình của tam giác ABC.
- ✦Mỗi tam giác có ba đường trung bình: nối trung điểm AB với AC, AB với BC, AC với BC.
- ✦Đoạn nối hai điểm bất kì trên hai cạnh không phải đường trung bình — phải đúng trung điểm. AD = 2, DB = 4 thì D không phải trung điểm AB.
- ✦Thước chữ A: thanh ngang nối trung điểm hai thanh bên chính là hình ảnh đường trung bình.
Nối một đỉnh với trung điểm cạnh đối diện. Ví dụ AP với P là trung điểm BC.
Nối hai trung điểm của hai cạnh. Ví dụ MN với M, N là trung điểm AB, AC. Không đi qua đỉnh nào.
Ba đường trung bình của tam giác ABC (M, N, P là trung điểm AB, AC, BC)
| Đường trung bình | Song song với | Bằng |
|---|---|---|
| MN (nối trung điểm AB, AC) | BC | BC : 2 |
| MP (nối trung điểm AB, BC) | AC | AC : 2 |
| NP (nối trung điểm AC, BC) | AB | AB : 2 |
2 📏 Tính chất: song song và bằng nửa cạnh thứ ba
Cần nhớ
- ✦MN là đường trung bình (M ∈ AB, N ∈ AC) ⇒ MN ∥ BC và MN = BC : 2. BC = 10 cm thì MN = 5 cm.
- ✦Chiều ngược: biết đường trung bình thì cạnh thứ ba gấp đôi: MN = 6,5 cm ⇒ BC = 13 cm.
- ✦Vì sao đúng: AMAB = ANAC = 12 ⇒ MN ∥ BC (Thalès đảo). Gọi P là trung điểm BC thì tương tự NP ∥ AB, nên MNPB là hình bình hành ⇒ MN = BP = BC : 2.
Dạng bài
Tính độ dài bằng đường trung bình
- 1 Chỉ ra hai trung điểm (đề cho, hoặc dấu gạch bằng nhau trên hình) ⇒ đoạn nối là đường trung bình.
- 2 Xác định cạnh thứ ba: cạnh mà đường trung bình không chạm vào.
- 3 Tìm đoạn nhỏ thì chia 2, tìm cạnh thứ ba thì nhân 2.
- 4 Thử lại: cạnh thứ ba = 2 × đường trung bình ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy nhầm cạnh: HK nối trung điểm AC và BC nên bằng nửa AB, không phải nửa AC hay BC. Chia đôi lần nữa ra 2,25 cm cũng sai — đề cho đoạn nhỏ, hỏi đoạn lớn thì phải nhân 2.
Tam giác ABC có H, K lần lượt là trung điểm AC, BC. Biết HK = 4,5 cm. Tính AB.
Hướng dẫn giải
3 🎯 Chiều đảo: chứng minh trung điểm
Cần nhớ
- ✦M là trung điểm AB, đường thẳng qua M song song BC cắt AC tại N ⇒ N là trung điểm AC. AC = 12 cm thì AN = NC = 6 cm.
- ✦Song song có thể đến từ hai đường cùng vuông góc một đường: MN ⊥ AB và AC ⊥ AB ⇒ MN ∥ AC.
- ✦Có N là trung điểm rồi thì MN là đường trung bình ⇒ dùng tiếp tính chất "bằng nửa cạnh thứ ba".
Dạng bài
Chứng minh một điểm là trung điểm
- 1 Tìm một trung điểm có sẵn trên một cạnh.
- 2 Chỉ ra đường đi qua trung điểm đó song song với cạnh thứ hai (đề cho, góc đồng vị, cùng vuông góc).
- 3 Kết luận giao điểm với cạnh thứ ba là trung điểm của cạnh đó.
- 4 Thử lại: hai nửa cạnh thứ ba bằng nhau, cộng lại ra cả cạnh ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chưa chứng minh N là trung điểm đã viết "MN là đường trung bình" là thiếu bước — đề chỉ cho M là trung điểm, N phải suy ra từ MN ∥ AC trước.
Tam giác ABC vuông tại A. M là trung điểm AB, đường thẳng qua M vuông góc với AB cắt BC tại N. Biết BC = 10 cm, AC = 8 cm. Tính BN và MN.
Hướng dẫn giải
4 🔷 Đường trung bình trong bài chứng minh tứ giác
Cần nhớ
- ✦M, N là trung điểm AB, AC ⇒ MN ∥ BC ⇒ BMNC là hình thang. Nếu tam giác ABC cân tại A thì góc B = góc C ⇒ hình thang cân.
- ✦M, N, P là trung điểm AB, AC, BC ⇒ MN ∥ BP và MN = BP (= BC : 2) ⇒ MNPB là hình bình hành.
- ✦Ba đường trung bình chia tam giác thành bốn tam giác bằng nhau (c.c.c): chu vi tam giác MNP bằng nửa, diện tích bằng một phần tư tam giác ABC.
Dạng bài
Tứ giác tạo bởi đường trung bình là hình gì
- 1 Viết ra các đường trung bình có trên hình và cạnh mà mỗi đường song song, bằng nửa.
- 2 Đối chiếu với dấu hiệu nhận biết: một cặp cạnh song song → hình thang; một cặp cạnh song song và bằng nhau → hình bình hành.
- 3 Xét thêm góc hoặc cạnh bằng nhau (tam giác cân, vuông…) để thành hình đặc biệt hơn.
- 4 Thử lại: kiểm đủ điều kiện của dấu hiệu đã dùng ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Diện tích không chia đôi như chu vi: tam giác MNP chiếm một phần tư diện tích ABC (bốn tam giác nhỏ bằng nhau), không phải một nửa.
Tam giác ABC có chu vi 30 cm. M, N, P lần lượt là trung điểm AB, AC, BC. Tứ giác MNPB là hình gì? Tính chu vi tam giác MNP.
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Nhận ra đường trung bình
- 1Nhận biết
Đường trung bình của tam giác là
- 2Nhận biết
Một tam giác có bao nhiêu đường trung bình?
- 3Thông hiểu
Tam giác ABC có M, N, P lần lượt là trung điểm AB, AC, BC; D là điểm trên AC với AD = 2 cm, DC = 4 cm. Xét các khẳng định:
a)MN là đường trung bình của tam giác ABC.
b)AP là đường trung bình của tam giác ABC.
c)MD là đường trung bình của tam giác ABC.
d)NP là đường trung bình của tam giác ABC.
Tính độ dài
- 1Nhận biết
M, N lần lượt là trung điểm AB, AC của tam giác ABC. Khẳng định nào đúng?
- 2Thông hiểu M, N là trung điểm AB, AC; BC = 16 cm. Khi đó MN = cm.
- 3Thông hiểu M, N là trung điểm AB, AC; BC = 9 cm. Khi đó MN = cm.
- 4Thông hiểu Đường trung bình MN của tam giác ABC (M ∈ AB, N ∈ AC) dài 6,5 cm. Khi đó BC = cm.
- 5Thông hiểu
Tam giác ABC có H, K là trung điểm AC, BC và HK = 3,5 cm. Độ dài AB bằng
- 6Thông hiểu
M, N, P là trung điểm AB, AC, BC. Biết MN = 5 cm, NP = 4 cm, MP = 6 cm. Cạnh BC bằng
- 7Vận dụng M, N là trung điểm AB, AC; MN = 2x + 1 (cm), BC = 18 cm. Khi đó x = .
- 8Vận dụng Tam giác ABC có chu vi 30 cm. M, N, P là trung điểm ba cạnh. Chu vi tam giác MNP là cm.
Chiều đảo: tìm trung điểm
- 1Nhận biết
Tam giác ABC, M là trung điểm AB. Đường thẳng qua M song song BC cắt AC tại N. Khi đó
- 2Thông hiểu Tam giác ABC, M là trung điểm AB, đường thẳng qua M song song BC cắt AC tại N. AC = 14 cm thì AN = cm.
- 3Thông hiểu Tam giác ABC, M là trung điểm AB, đường thẳng qua M song song AC cắt BC tại P. BC = 12 cm thì BP = cm.
- 4Vận dụng Tam giác ABC vuông tại A, AC = 8 cm. M là trung điểm AB, đường thẳng qua M vuông góc AB cắt BC tại N. Khi đó MN = cm.
Tứ giác, chu vi, diện tích
- 1Thông hiểu
M, N là trung điểm AB, AC của tam giác ABC. Tứ giác BMNC là
- 2Thông hiểu
Tam giác ABC cân tại A, D và E là trung điểm AB, AC. Tứ giác DECB là
- 3Vận dụng
M, N, P là trung điểm AB, AC, BC của tam giác ABC. Tứ giác MNPB là
- 4Vận dụng Tứ giác ABCD có E, F, K lần lượt là trung điểm AD, BC, AC. AB = 6 cm, CD = 10 cm. Khi đó EK = cm, FK = cm.
- 5Vận dụng
Tam giác ABC có diện tích 40 cm². Nối ba trung điểm ba cạnh được tam giác MNP. Diện tích tam giác MNP bằng
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Kiểm tra giữa kỳ I và cuối kỳ I thường có câu trắc nghiệm tính đường trung bình hoặc cạnh thứ ba (bẫy: lấy nhầm cạnh, chia đôi thay vì nhân đôi), và chu vi tam giác ba trung điểm.
- •Câu tự luận hình hay có ý chứng minh tứ giác là hình thang, hình bình hành, hoặc chứng minh trung điểm bằng chiều đảo — đường trung bình là cách ngắn nhất để có "song song và bằng nửa".
- •Đây là nền cho tam giác đồng dạng (tỉ số 12, học kì II) và các bài hình đường tròn lớp 9, nơi đề thi vào 10 hay phải chứng minh song song hoặc trung điểm qua đường trung bình.
15. Tính chất đường phân giác của tam giác