Sách – người bạn đồng hành — dự án đọc
Lập mục tiêu và kế hoạch đọc, ghi nhật kí hành trình đọc bằng câu hỏi của chính mình, nhận ra đặc điểm của văn bản giới thiệu một cuốn sách và viết, nói được bài giới thiệu cuốn sách mình yêu thích.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 10
⚡ Nhớ nhanh
- 1Dự án có ba chặng: đọc như một hành trình (đặt mục tiêu, lập danh mục, đọc) → kết nối cộng đồng người đọc (viết bài giới thiệu sách hoặc tự sáng tác) → Ngày hội với sách (trình bày trước mọi người).
- 2Văn bản giới thiệu một cuốn sách là văn bản thông tin: nêu khách quan tên sách, tác giả, thể loại, đề tài, chủ đề, nội dung chính; thêm điểm mới, điều thú vị và cách nhìn đời của tác giả.
- 3Người giới thiệu được nói ngắn cảm nhận của mình, nhưng không bàn luận dài bằng lí lẽ, bằng chứng như bài nghị luận — và không kể lộ kết thúc.
- 4Tưởng tượng giúp nhà văn dựng nên nhân vật, cảnh vật; người đọc cũng phải tưởng tượng mới hình dung, đồng cảm được với thế giới trong sách.
- 5Nhan đề văn bản văn học thường hàm ẩn, gợi hình ảnh (khác nhan đề văn bản thông tin nói thẳng nội dung); đọc xong hãy hỏi lại vì sao sách tên như thế.
- 6Viết: bài thuyết minh giới thiệu cuốn sách = mở (tên, tác giả, hoàn cảnh ra đời) → thân (thể loại, đề tài, chủ đề; điểm đặc sắc; thông điệp) → kết (vì sao nên đọc).
🎮 Chơi mà hiểu
Kéo từng mảnh câu vào bốn ô của thẻ giới thiệu sách (câu mở → tóm không lộ kết → điều đặc sắc → hợp với ai), ném mảnh "lộ kết" và "khen chung chung" vào thùng loại, bấm "Kiểm tra" — thẻ làm xong được lưu lại trên máy bạn.
📣 Thẻ giới thiệu sách
🏫 Những tấm lòng cao cả — Ét-môn-đô đơ A-mi-xi
1. 🪝 Câu mở gây tò mò · kéo người đọc vào
Thả mảnh vào đây
2. 📖 Tóm nội dung — không lộ kết · sách nói về ai, chuyện gì
Thả mảnh vào đây
3. ✨ Điều đặc sắc · hay ở chỗ nào, cụ thể
Thả mảnh vào đây
4. 🙋 Hợp với ai · mời đúng người đọc
Thả mảnh vào đây
🗑️ Thùng loại — mảnh lộ kết, mảnh khen chung chung
Chưa loại mảnh nào
Khay mảnh câu — kéo vào thẻ (hoặc chạm mảnh rồi chạm ô)
Mỗi ô một mảnh. Hai mảnh không đáng có mặt trong thẻ.
1 🧭 Đọc như một hành trình: mục tiêu, danh mục, kế hoạch
Cần nhớ
- ✦Mục tiêu đọc trả lời câu "đọc để làm gì": hiểu thêm một thể loại đã học (truyện lịch sử, thơ Đường luật, hài kịch, truyện cười…), tìm hiểu một vùng đất, một thời kì, hay đơn giản là tìm một cuốn để giới thiệu cho cả lớp.
- ✦Danh mục sách xếp theo chủ đề hoặc thể loại gắn với các bài trong năm: mỗi chủ đề một hai cuốn, có cả sách văn học lẫn sách thông tin.
- ✦Trước khi chọn, đọc lướt phần mở đầu: nhan đề, lời tựa, lời giới thiệu ở đầu sách hoặc trên bìa sau — đó là văn bản viết ra để gợi sự đón đợi của người đọc.
- ✦Kế hoạch phải cụ thể: cuốn nào, đọc trong bao lâu, mỗi ngày mấy trang, hôm nào ghi nhật kí, hôm nào kể cho nhóm nghe.
Danh mục gợi ý theo bài đã học (tên – tác giả)
| Gắn với bài | Sách gợi ý | Đọc để thấy gì |
|---|---|---|
| Truyện lịch sử | Truyện lịch sử của Nguyễn Huy Tưởng, "Hoàng Lê nhất thống chí" – Ngô gia văn phái | Người thật, việc thật được nhà văn làm sống lại bằng hư cấu |
| Truyện cười | một tuyển tập truyện cười, truyện tiếu lâm Việt Nam | Những thói xấu bị cười cợt qua mâu thuẫn bề ngoài – bản chất |
| Truyện ngắn, tình yêu thương | "Những tấm lòng cao cả" – Ét-môn-đô đơ A-mi-xi | Một năm học của cậu bé En-ri-cô, đầy chuyện bạn bè, thầy cô, cha mẹ |
| Hôm nay và ngày mai (thông tin) | sách khoa học phổ thông về sông ngòi, khí hậu, môi trường | Giải thích hiện tượng tự nhiên quanh mình |
| Khác biệt và gần gũi | "Hoàng tử bé" – Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri | Cậu bé từ hành tinh nhỏ nhìn người lớn rất lạ |
Dạng bài
Lập kế hoạch đọc cho dự án
- 1 Viết một câu mục tiêu: đọc gì, để làm gì, xong khi nào.
- 2 Chọn 2–3 cuốn khác chủ đề hoặc thể loại, kiểm tra thư viện trường, tủ sách lớp có không.
- 3 Chia lịch theo tuần: số trang mỗi ngày, buổi ghi nhật kí, buổi kể cho nhóm.
- 4 Cuối mỗi tuần nhìn lại: đọc tới đâu, cuốn nào nên đổi, câu hỏi nào còn chưa trả lời.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi "Đọc thật nhiều sách hay" là chưa phải kế hoạch. Không nói rõ cuốn nào, bao giờ, mỗi lần bao nhiêu thì sau một tuần sẽ quên.
Lập kế hoạch đọc 4 tuần cho nhóm 4 bạn, mục tiêu "tìm một cuốn để giới thiệu ở Ngày hội với sách".
Hướng dẫn giải
2 🔎 Nhận ra văn bản giới thiệu một cuốn sách
Cần nhớ
- ✦Đây là văn bản thông tin: người viết đưa thông tin đúng và khách quan để người đọc biết cuốn sách là gì, rồi muốn tìm đọc.
- ✦Thông tin để nhận diện cuốn sách: nhan đề, tác giả, thể loại, đề tài, chủ đề, bố cục, nội dung chính; sách đã phổ biến thì thêm nhà xuất bản, năm xuất bản.
- ✦Phần làm người đọc muốn đọc: điểm mới, điều thú vị về nội dung và nghệ thuật; cách tác giả nhìn cuộc sống, con người.
- ✦Người viết có thể nêu ngắn đánh giá của mình, nhưng không mở rộng thành bài bàn luận có hệ thống lí lẽ, bằng chứng.
- ✦Trong SGK, mở lời giới thiệu "Nhóc Ni-cô-la: những chuyện chưa kể" (An-nơ Gô-xi-nhi) và bài tham khảo về "Mắt sói": tìm đoạn nào nêu nhan đề, hoàn cảnh ra đời; đoạn nào nói điểm đặc biệt; câu nào mời người đọc.
Tách một bài giới thiệu sách (câu do site viết, sách "Những tấm lòng cao cả")
| Câu | Làm việc gì | Vì sao |
|---|---|---|
| "Những tấm lòng cao cả" là cuốn sách của nhà văn Ý Ét-môn-đô đơ A-mi-xi, ra đời từ thế kỉ XIX. | Thông tin nhận diện | Tên sách, tác giả, thời gian ra đời |
| Sách là nhật kí một năm học của cậu bé En-ri-cô, xen thư của cha mẹ và các truyện kể hằng tháng. | Tóm nội dung, bố cục | Cho biết sách viết về gì, gồm những phần nào |
| Mỗi mẩu nhật kí ngắn và giản dị, mà mẩu nào cũng chạm vào lòng tốt, lòng biết ơn. | Điểm đặc sắc + đánh giá ngắn | Nói cái riêng của sách, không bàn luận dài |
| Nếu bạn đang ngồi trên ghế nhà trường, hãy đọc mỗi tối một mẩu. | Mời đọc, hợp với ai | Khép bài bằng lí do để người đọc cầm sách lên |
Bài giới thiệu đưa thông tin + vài lời đánh giá ngắn để mời đọc. Bài nghị luận văn học nêu một ý kiến rồi chứng minh bằng hệ thống lí lẽ, bằng chứng.
Tóm đủ để người đọc biết sách nói về ai, chuyện gì. Kể tới kết thúc là "lộ kết": người đọc biết hết rồi thì còn gì để đón đợi?
3 🗺️ Đọc như cuộc thám hiểm: nhật kí hành trình đọc
Cần nhớ
- ✦Vẽ việc đọc như bản đồ một chuyến thám hiểm: mỗi "biển chỉ đường" là một câu hỏi bạn tự đặt, đọc tới đâu trả lời tới đó.
- ✦Tưởng tượng là chìa khoá: nhà văn tưởng tượng để dựng người, dựng cảnh từ vốn sống; bạn tưởng tượng để nhìn thấy cảnh, nghe thấy lời, hiểu được điều nhân vật không nói ra.
- ✦Nhan đề văn bản văn học hay gợi một hình ảnh, một ý ngầm; nhan đề văn bản thông tin thường nói thẳng nội dung. Đọc xong, quay lại hỏi: nhan đề gắn với nhân vật, đề tài hay chủ đề nào?
- ✦Có dịp nghe chính tác giả kể về tác phẩm (bài phỏng vấn, buổi giao lưu) thì ghi lại: hoàn cảnh ra đời, điều làm tác giả trăn trở — SGK có ví dụ lời tâm tình của nhà thơ Y Phương về bài "Nói với con".
Các "biển chỉ đường" trên bản đồ đọc (câu hỏi do site viết)
| Chặng | Tự hỏi mình | Ví dụ với "Hoàng tử bé" |
|---|---|---|
| Cổng vào | Nhan đề gợi cho mình điều gì? | Một "hoàng tử" mà lại "bé" — hoàng tử của nước nào? |
| Đường đi | Sách viết về chuyện gì của đời sống? | Tình bạn, và cách người lớn nhìn thế giới |
| Chỗ phải tưởng tượng | Chi tiết nào chỉ có trong trí tưởng tượng? | Những hành tinh nhỏ, mỗi hành tinh một người lớn kì quặc |
| Điểm dừng chân | Chi tiết, nhân vật nào mình nhớ nhất? Vì sao? | Con cáo xin được "cảm hoá" |
| Nếu mình là tác giả | Muốn đổi chi tiết nào? Vì sao? | (câu trả lời của riêng bạn) |
| Về đích | Chủ đề là gì, gần với đời sống hôm nay ra sao? | Dành thời gian cho người mình thương |
Dạng bài
Ghi một trang nhật kí hành trình đọc
- 1 Đầu trang: tên sách, tác giả, hôm nay đọc từ trang nào tới trang nào.
- 2 Chọn 1–2 "biển chỉ đường" hợp với đoạn vừa đọc, trả lời mỗi câu 1–3 dòng bằng một chi tiết cụ thể.
- 3 Ghi một cảnh bạn đã tưởng tượng ra rõ nhất (thấy gì, nghe gì) — có thể vẽ nhanh.
- 4 Cuối trang: một câu hỏi mới bạn còn thắc mắc, để mang sang lần đọc sau.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi "Hôm nay đọc hay quá" rồi thôi. Nhật kí chỉ có ích khi có một chi tiết cụ thể và một câu hỏi của bạn.
Ghi trang nhật kí sau buổi đọc phần đầu "Những tấm lòng cao cả".
Hướng dẫn giải
4 ✍️ Kết nối cộng đồng người đọc: viết bài giới thiệu sách
Cần nhớ
- ✦Chọn một trong hai việc: viết bài thuyết minh giới thiệu cuốn sách yêu thích, hoặc đặt một nhan đề và sáng tác một tác phẩm mới của mình (thơ, truyện, tản văn…).
- ✦Bài giới thiệu phải đọc kĩ cuốn sách trước; thông tin xuất bản chép từ chính cuốn bạn cầm, không đoán.
- ✦Người đọc là bạn bè chưa đọc cuốn sách: điều quan trọng nhất là chỉ ra cái mới, cái hấp dẫn và lí do nên đọc.
- ✦Nếu sáng tác: bắt đầu từ một thứ nhỏ — một nhan đề, một hình ảnh, một chi tiết; viết xong đọc lại, sửa nhan đề cho khớp và gợi hơn.
Dạng bài
Dàn ý bài thuyết minh giới thiệu một cuốn sách
- 1 Mở bài: tên sách, tác giả; vài thông tin ngắn về hoàn cảnh ra đời, năm xuất bản, sách viết cho ai.
- 2 Thân bài 1: thể loại, đề tài, chủ đề; tóm nội dung chính — đủ hiểu, không kể kết.
- 3 Thân bài 2: điểm mới, đặc sắc về nội dung và nghệ thuật; cách tác giả nhìn con người, cuộc sống.
- 4 Kết bài: sách tác động tới bạn thế nào, vì sao người khác nên đọc.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hai lỗi hay gặp: kể hết truyện tới kết thúc (lộ kết), và khen chung chung "sách rất hay, rất ý nghĩa" mà không nói hay ở đâu.
Lập dàn ý giới thiệu "Dế Mèn phiêu lưu kí" cho góc sách lớp 8.
Hướng dẫn giải
Soát bài trước khi nộp
| Hỏi | Nếu "chưa" thì sửa thế nào |
|---|---|
| Tên sách, tác giả, thông tin xuất bản đã đúng chưa? | Mở bìa và trang cuối cuốn sách, chép lại |
| Ý nào quan trọng nhất đã được đặt nổi bật chưa? | Đưa điểm đặc sắc lên một đoạn riêng, câu đầu đoạn nói thẳng ý đó |
| Có câu nào kể lộ kết không? | Cắt câu đó, thay bằng một câu hỏi gợi tò mò |
| Chính tả, cách diễn đạt đã ổn chưa? | Đọc to một lượt, sửa câu dài, từ lặp |
5 🎪 Về đích: Ngày hội với sách
Chuẩn bị bài nói theo mục đích
| Bạn chọn | Cần nhấn mạnh | Phương tiện hỗ trợ |
|---|---|---|
| Giới thiệu cuốn sách yêu thích | Tên sách, hoàn cảnh ra đời, điểm nổi bật về nội dung – nghệ thuật, cuốn sách tác động tới bạn ra sao | Cầm chính cuốn sách, ảnh bìa, một trang tranh minh hoạ |
| Giới thiệu tác phẩm của mình | Điều gợi cho bạn viết, vì sao đặt nhan đề ấy, cách bạn sẽ đọc | Đọc diễn cảm, nhạc nền nhẹ, tranh tự vẽ |
Dạng bài
Trình bày bài giới thiệu sách 3 phút
- 1 Mở bằng một câu hỏi hoặc một chi tiết lạ trong sách, rồi giơ cuốn sách lên, nói tên và tác giả.
- 2 Nói gọn sách viết về gì (không kể kết), nhấn giọng ở điểm đặc sắc nhất.
- 3 Kể một chút về việc cuốn sách làm bạn thay đổi hay nghĩ khác về điều gì.
- 4 Mời đọc, nói sách có ở đâu; dành thời gian nghe câu hỏi và góp ý.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đọc nguyên bài viết từ giấy, mắt không nhìn người nghe; hoặc mải kể chuyện trong sách mà quên nói vì sao nên đọc.
Mở đầu bài nói giới thiệu "Hoàng tử bé".
Hướng dẫn giải
Nói và nghe
- ✦Người nghe ghi vắn tắt những thông tin quan trọng, sau đó nêu cảm nghĩ về cuốn sách và cách trình bày; người nói lắng nghe góp ý, trả lời câu hỏi và chia sẻ thêm nếu được hỏi.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Nhận ra văn bản giới thiệu sách
- 1Nhận biết
Văn bản giới thiệu một cuốn sách thuộc loại văn bản nào?
- 2Nhận biết
Nhóm thông tin nào giúp người đọc nhận diện đúng một cuốn sách?
- 3Thông hiểu
Điều nào cho thấy một bài là giới thiệu sách chứ không phải nghị luận văn học?
- 4Thông hiểu
Câu nào KHÔNG nên đưa vào bài giới thiệu "Hoàng tử bé" cho bạn chưa đọc?
Đọc như một hành trình
- 1Thông hiểu
Khi đọc truyện, tưởng tượng giúp người đọc điều gì?
- 2Thông hiểu
Nhan đề nào nhiều khả năng là của một văn bản thông tin (nói thẳng nội dung)?
- 3Vận dụng
Xếp các việc thành kế hoạch đọc hợp lí cho dự án.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
Viết và nói lời giới thiệu sách
- 1Thông hiểu
Mở bài của bài thuyết minh giới thiệu sách nên có gì?
- 2Vận dụng
Chọn câu kết hay nhất cho bài giới thiệu "Những tấm lòng cao cả".
- 3Vận dụng
Xếp các câu thành đoạn giới thiệu "Dế Mèn phiêu lưu kí" theo đúng dàn ý.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Viết bài thuyết minh ngắn (khoảng 180–250 chữ) giới thiệu một cuốn sách bạn yêu thích cho các bạn cùng lớp.
0 chữ / tối thiểu 150
📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề kiểm tra
Văn bản không có trong SGK — đúng như phòng thi. Đọc kĩ một lượt rồi trả lời.
Bài giới thiệu "Đất rừng phương Nam"
Một chuyến lưu lạc giữa rừng tràm, sông nước (bài giới thiệu sách do Học liệu STEAM viết để luyện đọc) Nếu một ngày bạn lạc khỏi gia đình giữa một vùng đất hoàn toàn xa lạ, bạn sẽ sống thế nào? Cậu bé An trong "Đất rừng phương Nam" đã phải trả lời câu hỏi ấy. "Đất rừng phương Nam" là tiểu thuyết của nhà văn Đoàn Giỏi, in lần đầu năm 1957. Truyện lấy bối cảnh miền Tây Nam Bộ những năm đầu cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong lúc chạy giặc, An lạc mất cha mẹ, một mình lưu lạc qua những con kênh, những khu chợ tấp nập của vùng sông nước. Rồi cậu được một gia đình làm nghề lấy mật ong trong rừng U Minh nhận làm con nuôi, có thêm người bạn là thằng Cò. Từ đây, An theo tía nuôi đi khắp rừng, gặp những con người gan góc như chú Võ Tòng sống một mình giữa rừng sâu. An có tìm lại được cha mẹ hay không? Câu trả lời xin để bạn tự tìm trong trang sách. Điều làm cuốn sách đặc biệt là thiên nhiên Nam Bộ hiện lên như một nhân vật. Đọc sách, ta như nghe được tiếng chim ở sân chim, thấy đàn ong bay về tổ, ngửi được mùi tràm trong gió. Tác giả hiểu rất rõ phong tục, nghề nghiệp, cách nói của người dân nơi đây, nên trang văn đậm chất miền Tây mà vẫn dễ đọc. Qua mắt một cậu bé, nhà văn cho thấy con người phương Nam phóng khoáng, nghĩa tình và yêu nước. Cuốn sách đã được dựng thành phim, nhưng đọc sách vẫn là cách tốt nhất để tự mình tưởng tượng ra rừng U Minh. Nếu bạn thích phiêu lưu, thích thiên nhiên, hoặc muốn hiểu thêm về một vùng đất của Tổ quốc, hãy mượn cuốn sách ở thư viện. Nhớ mở trang cuối để chép tên nhà xuất bản và năm in của cuốn bạn cầm.
- 1Nhận biết
Văn bản trên thuộc loại văn bản nào?
- 2Nhận biết
Theo bài giới thiệu, "Đất rừng phương Nam" có những thông tin nhận diện nào?
- 3Thông hiểu
Câu mở đầu ("Nếu một ngày bạn lạc khỏi gia đình…") có tác dụng gì?
- 4Thông hiểu
Vì sao người viết dừng lại ở câu hỏi "An có tìm lại được cha mẹ hay không?"
- 5Thông hiểu
Đoạn thứ tư (bắt đầu "Điều làm cuốn sách đặc biệt…") chủ yếu làm việc gì?
- 6Vận dụng
So với dàn ý bài thuyết minh giới thiệu sách, bài này còn thiếu rõ nhất thông tin nào?
- 7
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Bài giới thiệu cho rằng "đọc sách vẫn là cách tốt nhất để tự mình tưởng tượng" dù sách đã có phim. Viết đoạn văn khoảng 150 chữ nêu ý kiến của bạn: nên đọc sách trước hay xem phim chuyển thể trước? Vì sao?
0 chữ / tối thiểu 110
🎯 Bài này hay ra kiểm tra thế nào?
- •Đề kiểm tra thường dùng văn bản ngoài SGK; với bài này hay gặp một bài giới thiệu sách ngắn, hoặc đoạn trích lời tựa, lời giới thiệu ở đầu một cuốn sách.
- •Câu đọc hiểu hay có: xác định loại văn bản, tìm thông tin nhận diện (tên sách, tác giả, thể loại, năm ra đời), nêu tác dụng của câu mở, chỉ ra đoạn nêu điểm đặc sắc, nhận xét cách người viết khơi gợi người đọc.
- •Phần viết hay có đề viết bài thuyết minh giới thiệu một cuốn sách bạn đã đọc — đọc kĩ ít nhất một cuốn và giữ nhật kí đọc là chuẩn bị tốt nhất.
12. Ôn tập học kì II