Ảnh của vật qua gương phẳng
Nêu được tính chất ảnh của vật qua gương phẳng, tính được khoảng cách vật – ảnh và dựng được ảnh của một điểm, một vật.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 17
⚡ Nhớ nhanh
- 1Ảnh của vật qua gương phẳng là ảnh ảo: nhìn thấy trong gương nhưng không hứng được trên màn chắn.
- 2Ảnh lớn bằng vật; ảnh và vật đối xứng nhau qua mặt gương.
- 3Khoảng cách từ ảnh tới gương bằng khoảng cách từ vật tới gương: d′ = d, nên khoảng cách vật – ảnh là 2d.
- 4Dựng ảnh: lấy đối xứng qua gương, hoặc vẽ hai tia phản xạ rồi kéo dài (nét đứt) cho cắt nhau ở ảnh.
- 5⚠️ Lùi xa gương thì ảnh vẫn lớn bằng vật. Ảnh chỉ "trông nhỏ đi" vì ở xa hơn, không phải vì ảnh nhỏ lại.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo chân A hoặc đầu B của cây nến (hay mũi tên) trước gương: ảnh A′B′ đối xứng chạy theo, thước hiện d′ = d; bật tia sáng để thấy đường kéo dài của tia phản xạ gặp nhau ở ảnh, đặt màn chắn để thấy ảnh ảo không hứng được.
Nến cách gương 6 cm ⇒ ảnh cũng cách gương 6 cm.
Ảnh đối xứng với vật qua gương
Chân A cách gương d = 6 cm ⇒ A′ cách gương d′ = 6 cm; vật – ảnh cách nhau 2d = 12 cm.
Vật cao 6 cm ⇒ ảnh cũng cao 6 cm (lớn bằng vật).
Dựng ảnh nhanh: từ mỗi điểm của vật kẻ đường vuông góc tới gương, lấy điểm đối xứng ở phía sau gương, rồi nối lại (nét đứt vì là ảnh ảo).
Lùi xa gương, ảnh "trông nhỏ đi" chỉ vì ở xa mắt hơn; kích thước thật vẫn bằng vật.
Thước: 1 ô lưới = 0,5 cm.
1 🪞 Tính chất của ảnh
Lớp 6 đã biết gì, lớp 7 thêm gì
- ✦Bạn đã quen với việc soi gương thấy mình; chủ điểm trước đã học định luật phản xạ ánh sáng (góc phản xạ bằng góc tới).
- ✦Lớp 7 dùng chính định luật đó để giải thích vì sao có ảnh trong gương và nêu được 3 tính chất của ảnh, rồi dựng ảnh bằng hình vẽ.
Ba tính chất cần thuộc
| Tính chất | Nội dung | Cách kiểm tra |
|---|---|---|
| Ảnh ảo | Không hứng được trên màn chắn | Đặt màn sau gương: không có ảnh |
| Độ lớn | Ảnh lớn bằng vật | So hai cây nến giống nhau |
| Vị trí | Ảnh và vật cách gương bằng nhau | Đo từ mỗi cây nến tới tấm kính |
Không hứng được trên màn. Do đường kéo dài của các tia phản xạ cắt nhau; ánh sáng thật không đi tới chỗ ảnh. Ví dụ: ảnh trong gương phẳng.
Hứng được trên màn. Do chính các tia sáng cắt nhau. Ví dụ: hình trên màn chiếu phim.
Dạng bài
Nêu tính chất ảnh của một vật
- 1 Xác định loại ảnh: qua gương phẳng thì luôn là ảnh ảo.
- 2 So độ lớn: ảnh bằng vật (cao bằng nhau, rộng bằng nhau).
- 3 So vị trí: ảnh và vật đối xứng qua mặt gương, cùng cách gương một khoảng.
- 4 Kiểm tra: đủ cả ba ý (ảo, bằng vật, đối xứng) rồi mới kết luận ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng lùi xa gương thì ảnh nhỏ đi. Ảnh luôn bằng vật; mắt ta thấy nhỏ hơn chỉ vì ảnh ở xa hơn, giống mọi vật ở xa.
Bạn A cao 1,5 m đứng cách gương phẳng 2 m. Nêu tính chất, độ cao và vị trí ảnh của bạn A.
Hướng dẫn giải
2 📏 Khoảng cách vật – ảnh
Cần nhớ
- ✦Gọi d là khoảng cách từ vật tới gương, d′ là từ ảnh tới gương: d′ = d.
- ✦Khoảng cách từ vật tới ảnh là d + d′ = 2d. Khoảng cách này luôn gấp đôi khoảng cách tới gương.
- ✦Vật lại gần gương một đoạn bao nhiêu thì ảnh cũng lại gần gương bấy nhiêu.
Dạng bài
Tính khoảng cách vật – ảnh
- 1 Tìm khoảng cách từ vật tới gương (d). Nếu đề cho khoảng cách vật – ảnh thì d = L : 2.
- 2 Suy ra ảnh cũng cách gương d′ = d.
- 3 Khoảng cách vật – ảnh: L = 2d.
- 4 Kiểm tra: L phải bằng d + d′ ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng khoảng cách vật – ảnh bằng d và quên nhân 2. Người lùi 0,5 m thì khoảng cách tới ảnh tăng 1 m, không phải 0,5 m.
Một người đứng cách gương phẳng 2 m. Ảnh cách người bao nhiêu? Người lùi thêm 0,5 m thì ảnh cách người bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
3 ✏️ Dựng ảnh qua gương phẳng
Hai cách dựng ảnh
- ✦Cách 1, dựa vào định luật phản xạ: từ điểm S vẽ hai tia tới, vẽ hai tia phản xạ (góc phản xạ bằng góc tới, đo với pháp tuyến), kéo dài hai tia phản xạ bằng nét đứt ra sau gương. Chúng cắt nhau tại S′ là ảnh ảo của S.
- ✦Cách 2, dựa vào tính chất ảnh: từ S hạ đường vuông góc tới gương, lấy S′ đối xứng với S qua gương (cách gương bằng S). Không cần vẽ tia sáng.
- ✦Mắt đặt hứng chùm tia phản xạ sẽ có cảm giác ánh sáng xuất phát từ S′.
Dạng bài
Dựng ảnh của một vật bằng cách lấy đối xứng
- 1 Chọn các điểm đầu mút của vật (vật là mũi tên AB thì chọn A và B).
- 2 Từ mỗi điểm hạ đường vuông góc xuống gương.
- 3 Lấy điểm đối xứng: cách gương bằng khoảng cách của điểm gốc, nằm sau gương.
- 4 Nối các ảnh lại bằng nét đứt. Kiểm tra: A′B′ dài bằng AB ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Vẽ nét liền cho phần tia phản xạ kéo dài sau gương. Sau gương không có ánh sáng thật, nên đường kéo dài và ảnh ảo phải vẽ nét đứt.
Mũi tên AB đặt song song với gương, đầu A cách gương 4 ô, đầu B cũng cách gương 4 ô. Vẽ ảnh A′B′ như thế nào?
Hướng dẫn giải
4 🕯️ Thực hành: quan sát gì, thấy gì
Thí nghiệm hai cây nến của SGK
- ✦Dụng cụ: tấm kính mỏng dựng đứng thay gương, hai cây nến giống hệt nhau, thước, tờ giấy trắng.
- ✦Tấm kính vừa phản xạ để tạo ảnh vừa cho nhìn xuyên qua, nên đặt được cây nến thứ hai đúng chỗ ảnh.
- ✦⚠️ Nến đang cháy: bạn xem thầy cô làm hoặc xem mô phỏng, đừng tự thắp nến.
Dạng bài
Kiểm tra tính chất ảnh bằng hai cây nến
- 1 Đặt nến 1 (đang cháy) trước tấm kính, không sát kính.
- 2 Di chuyển nến 2 (chưa thắp) ra sau kính tới khi nhìn qua kính thấy nến 2 trùng khít với ảnh của nến 1.
- 3 So sánh độ cao hai nến, rồi đo khoảng cách từ mỗi nến tới mặt kính.
- 4 Kiểm tra: đặt tờ giấy trắng vào chỗ nến 2, không có ảnh hiện lên ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đo khoảng cách tới chân đế của kính thay vì tới mặt kính (mặt phản xạ) nên hai khoảng cách lệch nhau.
Nến 1 cách tấm kính 12 cm. Khi nến 2 trùng với ảnh của nến 1 thì nến 2 cách kính bao nhiêu? Hai nến cao bằng nhau nói lên điều gì?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Tính chất ảnh
- 1Nhận biết
Ảnh của vật qua gương phẳng là:
- 2Nhận biết Ảnh của vật qua gương phẳng là ảnh , không hứng được trên màn chắn.
- 3Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Bạn lùi xa gương thì ảnh của bạn nhỏ đi.
b)Ảnh và vật đối xứng nhau qua mặt gương.
c)Đặt màn chắn sau gương thì hứng được ảnh.
- 4Thông hiểu
Vì sao đặt màn chắn sau gương không hứng được ảnh trong gương?
- 5Thông hiểu
Khi bạn đứng trước gương phẳng và bước ra xa, ảnh của bạn:
- 6Vận dụng
Chữ AMBULANCE trên đầu xe cứu thương được viết ngược. Nhờ đâu mà người lái xe phía trước đọc được chữ đó?
Tính khoảng cách
- 1Thông hiểu Vật cách gương phẳng 3 m. Ảnh cách gương m và cách vật m.
- 2Thông hiểu Vật cách ảnh của nó 3,6 m. Vật cách gương m.
- 3Thông hiểu Vật cách gương 60 cm. Khoảng cách từ vật tới ảnh là cm.
- 4Thông hiểu Một người cao 1,6 m đứng cách gương 2 m. Ảnh cao m và cách người m.
- 5Vận dụng
Bạn đứng cách tấm gương lớn trên tường 5 m. Muốn đứng cách ảnh của mình 2 m thì bạn phải:
- 6Vận dụng Một bạn đứng cách gương 3 m, đi lại gần gương với tốc độ 0,5 m/s. Sau 2 s, khoảng cách giữa bạn và ảnh là m.
- 7Vận dụng Trước gương có mũi tên AB đặt vuông góc với mặt gương, đầu A cách gương 6 cm, đầu B cách gương 10 cm. Ảnh B′ của B cách điểm A là cm.
- 8Thông hiểu
Người lùi ra xa gương thêm 1 m thì khoảng cách giữa người và ảnh:
Dựng ảnh
- 1Thông hiểu
Xếp các bước dựng ảnh của điểm S bằng cách lấy đối xứng:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Thông hiểu
Tia tới hợp với pháp tuyến của gương một góc 30°. Góc phản xạ bằng:
- 3Thông hiểu
Trong hình dựng ảnh bằng tia sáng, phần kéo dài của tia phản xạ ở sau gương vẽ bằng:
- 4Nhận biết
Khi dựng ảnh bằng cách lấy đối xứng (cách 2), bạn:
- 5Vận dụng Một tia tới hợp với mặt gương góc 40°. Tia phản xạ hợp với pháp tuyến góc °.
Thực hành hai cây nến
- 1Nhận biết
Thí nghiệm hai cây nến dùng tấm kính mỏng thay gương vì tấm kính:
- 2Thông hiểu
Nến 2 (giống nến 1) trùng khít với ảnh của nến 1. Từ đó rút ra:
- 3Thông hiểu Nến 1 cách kính 12 cm. Khi nến 2 trùng với ảnh thì nến 2 cách kính cm.
- 4Vận dụng
Bạn đặt tờ giấy trắng đúng chỗ nến 2 (chỗ ảnh của nến 1). Điều gì xảy ra?
- 5Vận dụng
Một nhóm đo được nến 1 cách kính 10 cm, nến 2 (trùng ảnh) cách kính 10,5 cm. Kết luận hợp lí nhất là:
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Kiểm tra giữa/cuối kỳ hay hỏi nêu tính chất ảnh (ảo, bằng vật, đối xứng) và một câu tính khoảng cách vật – ảnh; điểm hay mất là quên nhân 2.
- •Câu dựng ảnh của điểm hoặc mũi tên AB qua gương phẳng: nhớ nét đứt cho đường kéo dài và ảnh.
- •Là nền cho phần quang học ở KHTN 9 (thấu kính, ảnh thật và ảnh ảo): bạn sẽ so ảnh qua thấu kính với ảnh qua gương phẳng.
11. Nam châm