Khoa học tự nhiên lớp 7
Chủ điểm 30 · 🧬 Sinh học

Ứng dụng sinh trưởng và phát triển vào thực tiễn

Nêu được bốn nhân tố chính ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của sinh vật và vận dụng để giải thích các biện pháp trong trồng trọt, chăn nuôi, phòng trừ sinh vật gây hại.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 37

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Bốn nhân tố chính: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng; ngoài ra còn các chất kích thích hoặc ức chế (hormone) do cơ thể tiết ra.
  • 2Mỗi loài có khoảng nhiệt độ thuận lợi; quá cao hoặc quá thấp thì sinh trưởng chậm, vượt giới hạn chịu đựng thì chết.
  • 3Trồng trọt: điều khiển nhân tố ngoài (chiếu sáng, ủ rơm, bón phân, tưới nước, thời vụ) và dùng chất kích thích, ức chế nhân tạo.
  • 4Chăn nuôi: cho ăn uống đủ chất, chuồng ấm mùa đông mát mùa hè; chất kích thích sinh trưởng phải dùng đúng liều, thời điểm, đối tượng, có thời gian cách li.
  • 5Phòng trừ sinh vật gây hại: cắt đứt một giai đoạn dễ tác động nhất trong vòng đời (loại bỏ vũng nước đọng, diệt ấu trùng muỗi, diệt sâu non).
  • 6⚠️ Chất kích thích dùng quá liều hoặc không đúng thời gian cách li để lại dư lượng trên nông sản, hại người ăn.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo chấm nhiệt độ trên đồ thị cá rô phi để thấy cá lớn nhanh, chậm hay chết, rồi kéo thẻ biện pháp (giữ ấm ao, làm mát nước, cho ăn đủ chất) thả vào ao.

🌡 18 °Cthức ăn: thiếutốc độ sinh trưởngkhoảng thuận lợi5,623303742nhiệt độ (°C)ngoài 5,6–42 °C: chết

Kéo chấm vàng trên đồ thị để đổi nhiệt độ nước ao.

Kéo biện pháp thả vào ao

Tốc độ lớn: Chậm

18 °C vẫn trong giới hạn chịu đựng nên cá sống, nhưng ngoài khoảng thuận lợi 23–37 °C nên lớn chậm.

Thức ăn còn thiếu: dù nhiệt độ hợp, cá vẫn lớn chậm hơn.

Bốn nhân tố chính: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng. Người trồng trọt, chăn nuôi điều chỉnh chúng về khoảng thuận lợi của từng loài.

Các mốc 5,6 · 23 · 30 · 37 · 42 °C theo Hình 37.1 SGK; độ cao đường cong và tốc độ cá lớn trong hình là mô hình đơn giản hoá.

Ở 30 °C (cực thuận), cá lớn nhanh nhất.

1 🌡️ Bốn nhân tố ảnh hưởng

Lớp 6 đã biết gì, lớp 7 thêm gì

  • ✦Tiểu học và lớp 6 đã biết cây cần nước, ánh sáng, nhiệt độ, chất khoáng để sống và lớn lên.
  • ✦Lớp 7 thêm: mỗi nhân tố ảnh hưởng thế nào đến sinh trưởng và phát triển, có giới hạn ra sao, rồi vận dụng vào nuôi trồng.

Mỗi nhân tố làm gì

Nhân tốTác độngThiếu hoặc không hợp
Nhiệt độMỗi loài lớn tốt trong nhiệt độ thích hợpQuá cao hoặc quá thấp: chậm lớn, có thể chết
Ánh sángẢnh hưởng sinh trưởng, ra hoa của cây; giúp động vật tổng hợp vitamin D để hấp thụ calcium tạo xươngThiếu sáng: cây yếu, trẻ dễ còi xương
NướcNguyên liệu quang hợp ở cây; nguyên liệu và môi trường tổng hợp chất ở động vậtThiếu nước: chậm hoặc ngừng lớn, có thể chết
Chất dinh dưỡngProtein cho động vật; nguyên tố khoáng (đặc biệt nitrogen) cho câyThiếu: chậm lớn, yếu; thừa cũng ảnh hưởng xấu

Dạng bài

Đọc đồ thị sinh trưởng theo nhiệt độ

  1. 1 Tìm điểm cực thuận: đỉnh đồ thị, nơi mức sinh trưởng cao nhất.
  2. 2 Tìm khoảng thuận lợi: đoạn quanh đỉnh mà mức sinh trưởng còn cao.
  3. 3 Tìm giới hạn dưới và trên: hai đầu mà ngoài đó sinh vật chết.
  4. 4 Kiểm tra: nhiệt độ nằm giữa khoảng thuận lợi thì lớn tốt; chỉ nằm trong giới hạn chịu đựng thì sống nhưng lớn chậm ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Thừa chất dinh dưỡng cũng hại: không phải càng nhiều phân, càng nhiều thức ăn thì càng lớn nhanh.

🐟
Làm mẫu

Cá rô phi: giới hạn chịu đựng 5,6 °C đến 42 °C; khoảng thuận lợi 23 °C đến 37 °C; cực thuận 30 °C. Nuôi ở nước 20 °C và ở nước 45 °C, kết quả thế nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🌾 Ứng dụng trong trồng trọt

Điều khiển nhân tố bên ngoài

Biện phápTác động vàoTác dụng
Chiếu sáng nhân tạo trong nhà kínhÁnh sángCây có đủ sáng, lớn và ra hoa theo ý muốn
Ủ rơm chống rétNhiệt độGiữ ấm gốc cây non
Bón phân đúng lúc, đúng lượngChất dinh dưỡngCây đủ khoáng để lớn
Tưới nước hợp líNướcCây đủ nước, tránh úng
✂️ Bấm ngọn

Bỏ mô phân sinh đỉnh, chồi bên mọc ra ⇒ nhiều nhánh, nhiều quả. Hợp cây đậu, cà chua, chè.

🌲 Tỉa cành

Giữ cho cây cao thẳng, tập trung dinh dưỡng nuôi thân. Hợp cây lấy gỗ như bạch đàn, xoan.

Dạng bài

Chọn biện pháp cho cây trồng

  1. 1 Xác định mục đích: lấy quả, lá, hay lấy gỗ, sợi?
  2. 2 Hỏi cần tác động vào nhân tố nào (nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng) hoặc chất kích thích, ức chế.
  3. 3 Chọn biện pháp: nhiều nhánh, nhiều quả thì bấm ngọn; thân cao thẳng thì tỉa cành và trồng dày khi còn non.
  4. 4 Kiểm tra: biện pháp có hợp với mục đích không, có dùng đúng liều chất hoá học không ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng bấm ngọn cây lấy gỗ: thân sẽ phân nhánh, gỗ ngắn và cong, mất giá trị.

🌳
Làm mẫu

Người trồng rừng để cây lấy gỗ mọc dày khi còn non, đến khi đạt chiều cao mong muốn thì tỉa bớt. Ý nghĩa là gì?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Điều khiển bằng các chất bên trong (hormone nhân tạo)

Mục đíchLoại chấtVí dụ trong SGK
Cây ra rễ, ra hoa, tạo quả, cao thêmKích thíchQuất cảnh nhiều quả; đay dài ra
Kìm hãm nảy mầm, giữ hình dángỨc chếCủ tỏi không nảy mầm khi bảo quản

3 🐖 Ứng dụng trong chăn nuôi

Biện pháp chăn nuôi

Biện phápDựa vàoLợi ích
Cho ăn uống đủ chất, theo giai đoạnChất dinh dưỡngVật nuôi lớn nhanh, khoẻ, ít bệnh
Chuồng hướng đông nam, chống nóng, chống rétNhiệt độ, ánh sángMùa đông ấm, mùa hè mát
Vệ sinh chuồng, tiêm phòng đúng lịchGiảm bệnh tậtSinh trưởng thuận lợi
Trộn chất kích thích vào thức ănChất kích thích sinh trưởngLớn nhanh, nếu dùng đúng quy định

Dạng bài

Dùng chất kích thích sinh trưởng an toàn

  1. 1 Chỉ dùng chất có nguồn gốc rõ ràng và có trong danh mục cho phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
  2. 2 Tuân thủ liều lượng, thời điểm, đối tượng dùng.
  3. 3 Ngừng đủ thời gian cách li trước khi xuất bán.
  4. 4 Kiểm tra: sản phẩm không còn dư lượng gây hại cho người dùng ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Vật nuôi lạnh thì mất nhiều năng lượng giữ ấm, lớn chậm nếu không thêm thức ăn: chống rét cho chuồng cũng là chăm sinh trưởng.

🐷
Làm mẫu

Hộ nuôi heo ngừng chất kích thích sinh trưởng chỉ một ngày trước khi bán, trong khi quy định cách li dài hơn. Vấn đề gì?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🦟 Phòng trừ sinh vật gây hại theo vòng đời

Chọn giai đoạn dễ tác động

Sinh vậtGiai đoạn nên diệtCách làm
MuỗiTrứng, ấu trùng (sống trong nước)Loại bỏ vũng nước đọng, đậy kín dụng cụ chứa nước, diệt ấu trùng
Bướm, sâu ăn láGiai đoạn sâu nonBắt, diệt sâu khi còn nhỏ, trước khi hoá nhộng

Dạng bài

Chọn thời điểm phòng trừ

  1. 1 Vẽ vòng đời của sinh vật gây hại, gạch ra các giai đoạn.
  2. 2 Tìm giai đoạn tập trung, ít di chuyển, hoặc chưa sinh sản.
  3. 3 Chọn biện pháp cắt đứt giai đoạn đó.
  4. 4 Kiểm tra: diệt được sớm thì không kịp đẻ trứng, sinh con tiếp ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Muỗi ở trong nước là ấu trùng, không phải muỗi trưởng thành: phun diệt muỗi bay mà bỏ vũng nước đọng thì muỗi vẫn sinh ra tiếp.

🦋
Làm mẫu

Nên diệt bướm gây hại rau ở giai đoạn nào có lợi nhất: sâu non hay bướm bay đầy ruộng?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🌡️

Các nhân tố

  1. 1
    Nhận biết

    Bốn nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của sinh vật là:

  2. 2
    Thông hiểu

    Với cá rô phi (giới hạn 5,6 đến 42 °C, thuận lợi 23 đến 37 °C), nhiệt độ cực thuận là:

  3. 3
    Thông hiểu

    Nên cho trẻ nhỏ tắm nắng sáng sớm hoặc chiều muộn vì ánh sáng giúp cơ thể:

  4. 4
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Thiếu nước, sinh trưởng của sinh vật chậm hoặc ngừng, thậm chí chết.

    b)Bón càng nhiều phân thì cây càng lớn nhanh.

    c)Thiếu nitrogen làm sinh trưởng của cây bị ức chế.

  5. 5
    Thông hiểu

    Bé 5 tuổi ăn ít thịt, cá, trứng, sữa, chậm lớn và hay ốm. Nhân tố nào chủ yếu bị thiếu?

  6. 6
    Vận dụng

    Ao cá rô phi có nhiệt độ 20 °C. Nhận xét đúng là:

🌾

Trồng trọt

  1. 1
    Nhận biết

    Chiếu sáng nhân tạo trong nhà kính là biện pháp điều khiển nhân tố:

  2. 2
    Thông hiểu

    Ủ rơm quanh gốc cây non vào mùa lạnh nhằm:

  3. 3
    Thông hiểu

    Bấm ngọn cây đậu, cà chua làm cây ra nhiều nhánh vì:

  4. 4
    Thông hiểu

    Củ tỏi để lâu không nảy mầm được là nhờ dùng:

  5. 5
    Vận dụng

    Trồng bạch đàn lấy gỗ nhưng người ta lại bấm ngọn. Hậu quả có thể là:

  6. 6
    Vận dụng

    Người trồng rừng cho cây lấy gỗ mọc dày khi còn non, sau đó tỉa bớt khi cây đạt chiều cao mong muốn. Việc làm này giúp:

🐖

Chăn nuôi

  1. 1
    Nhận biết

    Để vật nuôi sinh trưởng, phát triển tốt cần:

  2. 2
    Thông hiểu

    Làm chuồng vật nuôi theo hướng đông nam là để:

  3. 3
    Thông hiểu

    Khi dùng chất kích thích sinh trưởng cho vật nuôi lấy thịt, cần chú ý:

  4. 4
    Vận dụng

    Mùa đông, chuồng heo thông gió lạnh, không che chắn thì heo chậm lớn dù ăn như thường. Nguyên nhân hợp lý là:

  5. 5
    Vận dụng

    Một hộ nuôi bán gà sau vài ngày dùng chất kích thích, chưa đủ thời gian cách li. Hậu quả đáng lo nhất là:

🦟

Phòng trừ sinh vật gây hại

  1. 1
    Nhận biết

    Để diệt muỗi hiệu quả, nên:

  2. 2
    Thông hiểu

    Diệt sâu hại rau ở giai đoạn sâu non có lợi vì sâu non:

  3. 3
    Thông hiểu

    Cắt đứt vòng đời sinh vật gây hại nghĩa là:

  4. 4
    Vận dụng

    Người nông dân chỉ phun thuốc khi bướm đã bay đầy ruộng và thấy kém hiệu quả. Nguyên nhân chính là:

  5. 5
    Vận dụng

    Nhà bạn có chum nước không nắp, thấy nhiều lăng quăng. Cách diệt muỗi tận gốc hợp lý nhất là:

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đề cuối kỳ II hay hỏi bốn nhân tố ảnh hưởng, ví dụ ứng dụng trong trồng trọt, chăn nuôi và yêu cầu giải thích vì sao một biện pháp có hiệu quả.
  • •Câu vận dụng thường là tình huống: diệt muỗi, diệt sâu hại ở giai đoạn nào, vì sao ủ rơm, vì sao tuân thủ thời gian cách li chất kích thích.
  • •Là nền cho sinh sản và điều hoà sinh trưởng bằng hormone ở KHTN 8 và sinh thái, bảo vệ môi trường ở KHTN 9.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
31. Sinh sản vô tính ở sinh vật