Khoa học tự nhiên lớp 7
Chủ điểm 31 · 🧬 Sinh học ⭐ Hay ra kiểm tra

Sinh sản vô tính ở sinh vật

Nêu được sinh sản vô tính là gì, nhận ra các hình thức ở thực vật và động vật, chọn đúng cách nhân giống vô tính, và chỉ ra nhược điểm của nó.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 39

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Sinh sản vô tính: không có sự kết hợp giao tử đực và giao tử cái; cơ thể con tạo từ một phần cơ thể mẹ nên giống hệt mẹ.
  • 2Thực vật: sinh sản sinh dưỡng bằng rễ (khoai lang), thân (dâu tây, gừng), lá (lá bỏng). Người nhân giống bằng giâm cành, chiết cành, ghép, nuôi cấy mô.
  • 3Động vật: phân đôi (trùng roi), nảy chồi (thuỷ tức, san hô), phân mảnh (sao biển, giun dẹp), trinh sản (ong, rệp cây).
  • 4Chiết cành: cho cành ra rễ ngay trên cây rồi mới cắt. Giâm cành: cắt cành rồi mới cắm xuống đất ẩm cho ra rễ.
  • 5Ưu điểm: nhanh, nhiều, giữ đặc tính tốt của cây mẹ, cây sạch bệnh (nuôi cấy mô). ⚠️ Con giống hệt nhau nên kém thích nghi, một loại bệnh có thể hại cả vườn.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo củ khoai lang, đoạn dây có mắt, đoạn dây không mắt hay hạt vào chậu đất ẩm để xem cây con mọc có giống hệt mẹ không; sang tab động vật, kéo thanh thời gian xem trùng roi phân đôi, thuỷ tức nảy chồi, sao biển phân mảnh.

Cây mẹ · lá viền tímcủ (rễ củ)Chậu đất ẩm⬇ thả vào đây⏩ tua nhanh vài tuần

Kéo một phần cây mẹ vào chậu (hoặc chạm thẻ):

Kéo một phần của cây khoai lang mẹ (hoặc chạm thẻ) vào chậu đất ẩm.

Sinh sản vô tính: không có giao tử đực kết hợp giao tử cái, con tạo từ một phần cơ thể mẹ nên giống hệt mẹ.

Mô hình đơn giản hoá: "lá viền tím" là dấu hiệu để so con với mẹ; thời gian đã tua nhanh.

Kéo đoạn dây khoai lang có mắt vào chậu đất ẩm…

1 🧬 Sinh sản vô tính là gì?

Lớp 6 đã biết gì, lớp 7 thêm gì

  • ✦Lớp 6 biết sinh vật lớn lên và sinh sản nhờ tế bào phân chia, nhưng chưa phân loại cách sinh sản.
  • ✦Lớp 7 chia thành hai hình thức: vô tính (không kết hợp giao tử) và hữu tính (có kết hợp giao tử), rồi xét từng loại.

Ba dấu hiệu của sinh sản vô tính

Dấu hiệuỞ sinh sản vô tính
Giao tử đực và giao tử cáiKhông kết hợp
Con sinh ra từ đâuTừ một phần cơ thể mẹ, chỉ cần một cơ thể
Con so với mẹMang các đặc điểm giống hệt cơ thể mẹ

Dạng bài

Nhận ra sinh sản vô tính

  1. 1 Hỏi: cơ thể con có được tạo ra từ một phần cơ thể mẹ không (đoạn thân, mảnh vỡ, chồi…)?
  2. 2 Hỏi: có giao tử đực và giao tử cái kết hợp (thụ tinh) không?
  3. 3 Không thụ tinh, con mọc từ một phần cơ thể mẹ ⇒ vô tính. Có thụ tinh ⇒ hữu tính.
  4. 4 Kiểm tra: nếu cây con giống hệt cây mẹ thì rất có thể là vô tính, vì không có tổ hợp mới ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cứ thấy "sinh sản vô tính" là nghĩ chỉ có ở thực vật. Động vật cũng có (thuỷ tức, sao biển, ong) và cả vi khuẩn, nấm, trùng roi.

🌱
Làm mẫu

Cây dâu tây bò thân trên mặt đất, cứ cách một đoạn lại mọc rễ và lá thành cây con. Đó là hình thức sinh sản nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🌿 Ở thực vật: sinh dưỡng và nhân giống

Sinh sản sinh dưỡng

  • ✦Cơ thể mới mọc từ cơ quan sinh dưỡng của cây mẹ: rễ (khoai lang), thân (dâu tây bò, gừng, khoai tây), lá (cây lá bỏng).
  • ✦Ngoài ra thực vật còn sinh sản vô tính bằng bào tử; trong đó sinh sản sinh dưỡng là chủ yếu.

Bốn cách người nhân giống vô tính

CáchLàm thế nàoHay dùng cho
Giâm cànhCắt đoạn cành có đủ mắt, chồi, cắm vào đất ẩm hoặc giá thể cho ra rễsắn, mía, hoa hồng, hoa cúc, dâu tằm
Chiết cànhCho cành ra rễ ngay trên cây, rồi mới cắt đem trồnghồng xiêm, cam, cây ăn quả lâu năm
Ghép (mắt, cành)Gắn mắt hoặc cành của cây này lên gốc ghép cây khácmít, bơ, xoài; cam với bưởi
Nuôi cấy tế bào, môNuôi mẩu mô trong môi trường dinh dưỡng, vô trùng, thành cây conphong lan, sâm ngọc linh, trầm hương

Dạng bài

Chọn cách nhân giống

  1. 1 Xác định mục tiêu: nhân vài cây dễ làm, hay hàng loạt, hay cứu loài quý hiếm?
  2. 2 Cây dễ ra rễ từ cành ⇒ giâm cành. Cây khó ra rễ, cần cây mang quả sớm ⇒ chiết cành.
  3. 3 Muốn kết hợp ưu điểm của cành và gốc ⇒ ghép. Cần số lượng rất lớn, cây sạch bệnh hoặc cây quý ⇒ nuôi cấy mô.
  4. 4 Kiểm tra: cành giâm phải có đủ mắt, chồi thì mới mọc thành cây ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm chiết với giâm: chiết cho cành ra rễ khi còn dính trên cây rồi mới cắt; giâm là cắt trước rồi mới cắm cho ra rễ.

🍊
Làm mẫu

Một nhà vườn muốn có thêm cây cam giống hệt cây cam ngọt đang có, ra quả sớm hơn trồng bằng hạt. Nên chọn cách nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🪸 Ở động vật: phân đôi, nảy chồi, phân mảnh, trinh sản

Các hình thức sinh sản vô tính ở động vật

Hình thứcCon được tạo ra thế nàoVí dụ
Phân đôiCơ thể mẹ tách thành hai cơ thể contrùng roi, trùng giày
Nảy chồi"Chồi" mọc từ cơ thể mẹ, lớn dần rồi tách ra, hoặc vẫn dính thành tập đoànthuỷ tức; san hô
Phân mảnhMỗi mảnh nhỏ riêng biệt của cơ thể mẹ phát triển thành cơ thể mới hoàn chỉnhgiun dẹp, sao biển
Trinh sảnTrứng không thụ tinh phát triển thành cơ thể mớirệp cây, ong, kiến, một số thằn lằn

Dạng bài

Gọi tên hình thức sinh sản của động vật

  1. 1 Nhìn cơ thể con xuất phát từ đâu: một "chồi" trên thân, một mảnh vỡ, một nửa cơ thể, hay một quả trứng?
  2. 2 Chồi trên thân ⇒ nảy chồi. Mảnh vỡ mọc lại đủ cơ thể ⇒ phân mảnh. Tách đôi ⇒ phân đôi.
  3. 3 Từ một trứng không được thụ tinh ⇒ trinh sản.
  4. 4 Kiểm tra: cả bốn loại đều không có giao tử đực kết hợp với giao tử cái ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Phân mảnh không phải là bị thương rồi lành. Nó là mỗi mảnh của cơ thể mẹ phát triển thành một cơ thể mới hoàn chỉnh.

🐝
Làm mẫu

Ong chúa đẻ nhiều trứng. Trứng không được thụ tinh nở ra ong đực; trứng được thụ tinh nở ra ong thợ hoặc ong chúa. Ong đực được tạo ra bằng hình thức nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 ⚖️ Vai trò và hạn chế

👍 Vai trò

Giữ được tính trạng tốt; nhân nhanh, giá thành hạ; tạo giống cây sạch bệnh; khôi phục các giống quý đang có nguy cơ tuyệt chủng.

👎 Hạn chế

Con giống hệt nhau, không có đa dạng nên kém thích nghi khi môi trường đổi; một loại bệnh hợp với dòng ấy có thể làm hại cả vườn.

Dạng bài

Giải thích vì sao vườn bị hại hàng loạt

  1. 1 Xem cây trong vườn được nhân giống bằng cách nào: vô tính hay gieo hạt?
  2. 2 Nếu vô tính ⇒ các cây giống hệt nhau về đặc điểm.
  3. 3 Cây nào cũng có cùng điểm yếu trước loại sâu bệnh ấy.
  4. 4 Kiểm tra: vườn gieo bằng hạt thì mỗi cây khác nhau một chút nên thường vẫn còn cây chống chịu ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ nuôi cấy mô làm cây yếu đi. Cây vẫn khoẻ; vấn đề là thiếu đa dạng, không phải cây yếu.

🍌
Làm mẫu

Một vườn chuối trồng toàn cây nuôi cấy mô từ một cây mẹ bị nấm quét sạch. Vì sao thiệt hại nặng đến vậy?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🧬

Sinh sản vô tính là gì

  1. 1
    Nhận biết

    Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản:

  2. 2
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Sinh sản vô tính chỉ cần một cơ thể mẹ.

    b)Cây con từ giâm cành khác cây mẹ về đặc điểm.

    c)Vi khuẩn, nấm cũng có sinh sản vô tính.

  3. 3
    Thông hiểu

    Điểm khác cơ bản giữa sinh sản vô tính và hữu tính là:

  4. 4
    Thông hiểu

    Cây con mọc từ một đoạn rễ củ của cây khoai lang là sinh sản:

  5. 5
    Vận dụng

    Một người trồng năm cây cam bằng cành chiết lấy từ cùng một cây cam ngọt. Vài năm sau, quả của năm cây này sẽ:

🌿

Thực vật: sinh dưỡng và nhân giống

  1. 1
    Nhận biết

    Cây lá bỏng mọc cây con từ mép lá là sinh sản sinh dưỡng bằng:

  2. 2
    Nhận biết

    Phương pháp làm cho cành ra rễ ngay trên cây, rồi mới cắt đem trồng gọi là:

  3. 3
    Thông hiểu

    Xếp các bước giâm cành theo đúng thứ tự:

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  4. 4
    Thông hiểu

    Vì sao đoạn cành giâm phải có đủ mắt, chồi?

  5. 5
    Vận dụng

    Một cây phong lan quý chỉ còn vài cây trong tự nhiên, cần có thật nhiều cây con sạch bệnh, đồng đều. Cách hiệu quả nhất là:

  6. 6
    Vận dụng

    Muốn có cây hoa quỳnh mang cành của một giống hoa mới trên gốc thanh long khoẻ, ta dùng:

🪸

Động vật: các hình thức vô tính

  1. 1
    Nhận biết

    Thuỷ tức mọc "chồi" trên thân rồi chồi tách ra thành cá thể mới. Đó là:

  2. 2
    Thông hiểu

    Sao biển bị cắt thành hai mảnh, mỗi mảnh dần thành một con sao biển mới. Hình thức này là:

  3. 3
    Thông hiểu

    Trinh sản khác phân mảnh ở chỗ:

  4. 4
    Vận dụng

    Ong đực nở ra từ trứng ong chúa đẻ ra mà không được thụ tinh. Vậy ong đực được tạo ra bằng:

  5. 5
    Vận dụng

    Người ta cắt một con giun dẹp thành ba đoạn và thấy ba con giun dẹp mới. Chọn nhận xét ĐÚNG:

⚖️

Vai trò và hạn chế

  1. 1
    Nhận biết

    Ưu điểm của sinh sản vô tính là:

  2. 2
    Thông hiểu

    Hạn chế lớn của sinh sản vô tính là:

  3. 3
    Thông hiểu

    Vì sao nuôi cấy mô tạo được giống cây sạch bệnh, đồng đều?

  4. 4
    Vận dụng

    Một vườn quýt trồng hoàn toàn bằng cành chiết từ một cây mẹ. Có một đợt nấm bệnh mới, cả vườn héo gần hết. Điều này cho thấy:

  5. 5
    Vận dụng

    Một trại giống muốn vừa nhân nhanh giống bưởi ngon, vừa giảm rủi ro mất hết khi có dịch. Cách hợp lý nhất là:

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đề giữa/cuối kỳ II hay hỏi khái niệm sinh sản vô tính, phân biệt giâm – chiết – ghép – nuôi cấy mô và nhận ra hình thức (nảy chồi, phân mảnh, trinh sản) từ mô tả.
  • •Câu vận dụng thường là tình huống một vườn cây hoặc loài vật: chọn cách nhân giống hoặc giải thích vì sao con giống mẹ, vì sao dễ chết hàng loạt.
  • •Là nền để so sánh với sinh sản hữu tính ngay chủ điểm sau, và cho di truyền, biến dị, chọn giống ở KHTN 9.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
32. Sinh sản hữu tính ở sinh vật