Khoa học tự nhiên lớp 7
Chủ điểm 18 · ⚗️ Hoá học ⭐ Hay ra kiểm tra

Giới thiệu về liên kết hoá học

Giải thích vì sao nguyên tử liên kết với nhau và vẽ được sự hình thành liên kết ion (NaCl, MgO) và liên kết cộng hoá trị (H₂, O₂, H₂O).

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 6

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Khí hiếm (He, Ne, Ar) có lớp electron ngoài cùng bền vững: 2 electron (He) hoặc 8 electron. Nguyên tử khác liên kết để có lớp vỏ như khí hiếm.
  • 2Liên kết ion: kim loại nhường electron thành ion dương, phi kim nhận electron thành ion âm; hai ion trái dấu hút nhau (NaCl, MgO).
  • 3Liên kết cộng hoá trị: hai nguyên tử dùng chung một hay nhiều cặp electron (H₂, O₂, H₂O, NH₃, CO₂).
  • 4Hợp chất ion: rắn, khó bay hơi, khó nóng chảy, tan trong nước thì dẫn điện. Chất cộng hoá trị: nhiệt độ nóng chảy và sôi thấp.
  • 5⚠️ Nhường–nhận electron là liên kết ion; dùng chung electron là liên kết cộng hoá trị. Ion Na⁺ cũng không còn là nguyên tử Na.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo electron lớp ngoài của Na (Mg) sang chỗ trống ở lớp ngoài của Cl (O) để thấy ion trái dấu hút nhau, rồi với H₂, HCl, O₂ kéo electron của mỗi bên vào vùng dùng chung cho đủ cặp, lớp ngoài đủ như khí hiếm.

Nhường – nhận
Dùng chung

NaCl — sodium chloride (muối ăn)

Na (kim loại) có 1 electron lớp ngoài; Cl (phi kim) có 7, thiếu 1 là đủ 8. Bên nào dễ nhường? Kéo electron.

● electron lớp ngoài · ● electron nhận về / góp từ nguyên tử bên phải. Mô hình đơn giản hoá: electron vẽ thành chấm đứng trên vòng tròn.

Na có 1 electron lớp ngoài, Cl có 7 — Cl thiếu đúng 1.

1 🎯 Vì sao nguyên tử liên kết với nhau

Lớp 6 đã biết gì, lớp 7 thêm gì

  • ✦Lớp 6 đã biết các chất tạo nên từ những hạt rất nhỏ, và bài 2–5 lớp 7 cho bạn nguyên tử có vỏ electron chia thành lớp, nguyên tử liên kết thành phân tử.
  • ✦Lớp 7 thêm lời giải thích vì sao chúng liên kết: để lớp electron ngoài cùng bền vững như khí hiếm.

Khí hiếm: lớp ngoài đã đầy, nên bền

Khí hiếmZCách xếp electronElectron lớp ngoài
He222
Ne102-88
Ar182-8-88

Dạng bài

Một nguyên tử sẽ nhường, nhận hay góp electron?

  1. 1 Viết cách xếp electron và đếm electron lớp ngoài cùng.
  2. 2 Tìm khí hiếm gần nhất: lớp ngoài đủ 8 (hoặc 2 với H, He, Li).
  3. 3 Kim loại thường nhường hết electron lớp ngoài; phi kim thường nhận thêm cho đủ 8 (hoặc góp chung nếu gặp phi kim khác).
  4. 4 Kiểm tra: sau khi nhường, nhận hoặc góp chung, lớp ngoài cùng phải đủ 8 (hoặc 2) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ rằng nguyên tử liên kết vì hút nhau như nam châm. Lí do là mỗi nguyên tử muốn có lớp ngoài bền như khí hiếm; lực hút giữa các ion chỉ là hệ quả.

🔮
Làm mẫu

Nguyên tử F (2-7) nhận 1 electron thành ion F⁻. Ion F⁻ có lớp vỏ giống khí hiếm nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ⚡ Liên kết ion: nhường và nhận electron

Điện tích của ion

  • ✦Nguyên tử trung hoà về điện. Khi nhường electron, nó thành ion dương (Na⁺, Mg²⁺). Khi nhận electron, nó thành ion âm (Cl⁻, O²⁻).
  • ✦Điện tích ion viết ở phía trên, bên phải kí hiệu; số lượng electron nhường hay nhận là con số đứng trước dấu (1 thì bỏ qua).
  • ✦Liên kết ion là liên kết hình thành bởi lực hút giữa các ion mang điện tích trái dấu.

Dạng bài

Vẽ sự hình thành liên kết ion

  1. 1 Viết cách xếp electron của kim loại và của phi kim.
  2. 2 Kim loại nhường hết electron lớp ngoài; phi kim nhận cho đủ 8. Số electron nhường bằng số electron nhận.
  3. 3 Ghi ion tạo thành kèm điện tích: nhường ⇒ dương, nhận ⇒ âm.
  4. 4 Kiểm tra: lớp ngoài của cả hai ion đủ 8 (như khí hiếm), tổng điện tích bằng 0 ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi dấu điện tích ngược: Mg nhường electron nên thành Mg²⁺ (dương), không phải Mg²⁻. Nhường thì dương, nhận thì âm.

🧂
Làm mẫu

Giải thích sự hình thành liên kết ion trong magnesium oxide MgO (Mg: Z = 12, O: Z = 8).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Trường hợp mẫu: NaCl (muối ăn)

  • ✦Na (2-8-1) nhường 1 electron ⇒ ion Na⁺ có vỏ 2-8, giống khí hiếm Ne.
  • ✦Cl (2-8-7) nhận 1 electron ⇒ ion Cl⁻ có vỏ 2-8-8, giống khí hiếm Ar.
  • ✦Na⁺ và Cl⁻ trái dấu hút nhau thành liên kết ion trong muối ăn.

3 🤝 Liên kết cộng hoá trị: dùng chung electron

Số cặp electron dùng chung trong một số phân tử

Phân tửMỗi nguyên tử cần thêmSố cặp dùng chung
H₂ · Cl₂H cần 1 · Cl cần 11
O₂mỗi O cần 22
N₂mỗi N cần 33
H₂OO cần 2 · mỗi H cần 12 (mỗi H một cặp với O)
NH₃N cần 3 · mỗi H cần 13 (mỗi H một cặp với N)
CO₂C cần 4 · mỗi O cần 24 (hai cặp giữa C và mỗi O)

Dạng bài

Vẽ sự hình thành liên kết cộng hoá trị

  1. 1 Với từng nguyên tử, đếm số electron cần thêm để đủ 8 (hoặc 2 với H).
  2. 2 Hai nguyên tử góp chung mỗi bên một số electron, mỗi cặp góp chung là một cặp electron dùng chung.
  3. 3 Số cặp dùng chung của mỗi nguyên tử bằng số electron nó cần thêm.
  4. 4 Kiểm tra: đếm cả electron dùng chung vào lớp ngoài, mỗi nguyên tử phải đủ 8 (H đủ 2) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng trong H₂O, O nhường electron cho H như trong NaCl. Cả hai đều là phi kim nên dùng chung electron, không bên nào nhường hẳn.

💧
Làm mẫu

Mô tả sự hình thành liên kết trong phân tử nước H₂O (H: 1 electron; O: 2-6).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Nhớ nhanh

  • ✦Liên kết cộng hoá trị thường gặp giữa hai phi kim: hydrogen H₂, oxygen O₂, nitrogen N₂, chlorine Cl₂, nước, ammonia NH₃, carbon dioxide CO₂.
  • ✦O₂ có 2 cặp dùng chung vì mỗi O thiếu 2 electron; N₂ có 3 cặp vì mỗi N thiếu 3.

4 ⚖️ Chất ion và chất cộng hoá trị

Hai loại liên kết, hai nhóm chất

Liên kết ionLiên kết cộng hoá trị
Xảy ra giữaKim loại và phi kimHai phi kim
ElectronNhường – nhậnDùng chung
Thể (điều kiện thường)RắnKhí, lỏng hoặc rắn
Nóng chảy, bay hơiKhóDễ hơn (nhiệt độ nóng chảy, sôi thấp)
Tan trong nướcDung dịch dẫn điệnNhiều chất không dẫn điện
Ví dụNaCl, MgOH₂, H₂O, CO₂, NH₃

Dạng bài

Đoán loại chất từ công thức hoặc từ tính chất

  1. 1 Từ công thức: xác định mỗi nguyên tố là kim loại hay phi kim (nhìn vị trí trong bảng tuần hoàn).
  2. 2 Kim loại + phi kim ⇒ liên kết ion. Hai phi kim ⇒ cộng hoá trị.
  3. 3 Từ tính chất: rắn, khó nóng chảy, tan trong nước dẫn điện ⇒ chất ion; khí hoặc lỏng, nhiệt độ sôi thấp ⇒ chất cộng hoá trị.
  4. 4 Kiểm tra: hai cách đoán (công thức và tính chất) phải cho cùng kết luận ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng chất nào tan trong nước cũng dẫn điện. Chỉ chất tạo ion tự do mới dẫn: nước muối dẫn điện, nước đường tan hết vẫn không dẫn.

🧊
Làm mẫu

Vì sao nước đá dễ nóng chảy còn muối ăn ở thể rắn thì khó nóng chảy?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🎯

Cấu trúc bền của khí hiếm

  1. 1
    Nhận biết

    Lớp electron ngoài cùng của khí hiếm neon (Ne) có bao nhiêu electron?

  2. 2
    Thông hiểu

    Vì sao nguyên tử của hầu hết nguyên tố có xu hướng liên kết với nhau?

  3. 3
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Nguyên tử khí hiếm có lớp electron ngoài cùng bền vững nên rất khó phản ứng.

    b)Khi liên kết, lớp ngoài cùng của mọi nguyên tử đều phải có đúng 8 electron.

    c)Nguyên tử liên kết với nhau vì chúng hút nhau như hai thanh nam châm.

  4. 4
    Vận dụng

    Nguyên tử Li có 3 electron. Khi nhường 1 electron thành ion Li⁺, cách xếp electron của nó giống khí hiếm nào?

⚡

Liên kết ion

  1. 1
    Nhận biết

    Liên kết ion được hình thành bởi:

  2. 2
    Thông hiểu

    Trong sự hình thành NaCl, nguyên tử Na (2-8-1):

  3. 3
    Thông hiểu

    Ion Cl⁻ được tạo thành khi nguyên tử Cl (2-8-7):

  4. 4
    Thông hiểu Nguyên tử Mg (2-8-2) nhường electron để thành ion Mg²⁺.
  5. 5
    Vận dụng

    Trong magnesium oxide MgO (Mg: Z = 12; O: Z = 8), phát biểu nào đúng?

  6. 6
    Vận dụng

    Xếp các bước hình thành liên kết ion trong KCl (K: 2-8-8-1; Cl: 2-8-7):

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

🤝

Liên kết cộng hoá trị

  1. 1
    Nhận biết

    Liên kết cộng hoá trị được tạo nên do:

  2. 2
    Thông hiểu Trong phân tử H₂, hai nguyên tử H dùng chung cặp electron.
  3. 3
    Thông hiểu Trong phân tử O₂, hai nguyên tử O dùng chung cặp electron.
  4. 4
    Thông hiểu

    Trong phân tử nước, sau khi dùng chung, lớp ngoài cùng của nguyên tử O có mấy electron và giống khí hiếm nào?

  5. 5
    Thông hiểu

    Cặp chất nào đều là chất cộng hoá trị?

  6. 6
    Vận dụng

    Nguyên tử N có 2-5. Trong phân tử N₂, hai nguyên tử N dùng chung mấy cặp electron?

  7. 7
    Vận dụng

    Mô tả nào đúng về phân tử ammonia NH₃ (N: 2-5; H: 1 electron)?

⚖️

Chất ion và chất cộng hoá trị

  1. 1
    Nhận biết

    Muối ăn (hợp chất ion) hoà tan trong nước tạo dung dịch:

  2. 2
    Thông hiểu

    Muối ăn khó nóng chảy còn nước đá dễ nóng chảy, vì:

  3. 3
    Thông hiểu

    Loại liên kết trong KCl và trong CH₄ lần lượt là:

  4. 4
    Vận dụng

    Chất X là chất rắn, khó nóng chảy, tan trong nước tạo dung dịch dẫn điện. Chất Y là chất khí ở nhiệt độ thường. Kết luận đúng là:

  5. 5
    Vận dụng

    Nước muối dẫn điện còn nước đường tan hết thì không dẫn điện. Giải thích nào hợp lí?

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra giữa và cuối kỳ I hay hỏi mô tả sự hình thành liên kết trong NaCl, MgO (ion) và H₂, O₂, H₂O (cộng hoá trị) bằng sơ đồ electron, kèm so sánh hai loại chất.
  • •Câu vận dụng: nhìn công thức hoặc tính chất (rắn, khó nóng chảy, dẫn điện khi tan) để kết luận loại liên kết. Hay nhầm "nhường–nhận" với "dùng chung".
  • •Là nền cho hoá trị, công thức hoá học ở KHTN 8 và cho phần tính chất chung của kim loại, phi kim ở KHTN 9.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
19. Hoá trị và công thức hoá học