Khoa học tự nhiên lớp 7
Chủ điểm 23 · 🧬 Sinh học ⭐ Hay ra kiểm tra

Hô hấp tế bào

Viết được phương trình hô hấp tế bào bằng chữ, nói đúng nơi diễn ra và vai trò, phân biệt với việc thở và với quang hợp, rồi mô tả được thí nghiệm hạt nảy mầm thải khí carbon dioxide.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 25, Bài 27

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Hô hấp tế bào là quá trình phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) với sự tham gia của oxygen, tạo ra carbon dioxide, nước và năng lượng.
  • 2Phương trình chữ: glucose + oxygen → carbon dioxide + nước + năng lượng (ATP).
  • 3Hô hấp tế bào xảy ra ở ti thể của tế bào thực vật, động vật, nấm; glucose ở cây lấy từ quang hợp, ở động vật lấy từ thức ăn.
  • 4Quang hợp và hô hấp tế bào có biểu hiện trái ngược nhưng phụ thuộc lẫn nhau: sản phẩm của bên này là nguyên liệu của bên kia.
  • 5Thí nghiệm SGK: hạt nảy mầm hô hấp thải CO₂ ⇒ nước vôi trong vẩn đục (chuông B không có hạt thì vẫn trong).
  • 6⚠️ Hô hấp tế bào không phải là thở. Thở chỉ đưa oxygen tới và đưa CO₂ đi; phản ứng sinh năng lượng xảy ra trong tế bào.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo đĩa hạt nảy mầm, hạt khô hoặc hạt luộc chín vào chuông A hoặc B (mỗi chuông có cốc nước vôi trong), rồi kéo thanh thời gian tới 1 giờ: chỉ chuông có hạt nảy mầm thì nước vôi vẩn đục.

nước vôihạt nảy mầmChuông Anước vôi(không có hạt)Chuông B⏱ 0 phút

Kéo đĩa hạt vào chuông (hoặc chạm đĩa rồi chạm chuông). Chạm đĩa trong chuông để lấy ra.

Kết luận

Mới 0 phút. SGK chờ 1 giờ rồi mới mở chuông xem mặt nước vôi. Kéo thanh thời gian hoặc bấm "Chờ 1 giờ".

Hô hấp tế bào (trong ti thể)

glucose+ oxygen→ carbon dioxide+ nước+ năng lượng (ATP)

Carbon dioxide gặp nước vôi trong tạo chất không tan ⇒ nước vôi vẩn đục. Một phần năng lượng toả ra dạng nhiệt nên đĩa hạt nảy mầm ấm lên (gợn cam). Chấm “CO₂” bay là mô hình đơn giản hoá: khí thật không nhìn thấy.

Chuông A: đĩa hạt nảy mầm + cốc nước vôi trong.

1 🔋 Hô hấp tế bào là gì, xảy ra ở đâu

Lớp 6 đã biết gì, lớp 7 thêm gì

  • ✦Lớp 6 biết tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống, hoạt động sống nào cũng cần năng lượng; ở tiểu học bạn đã biết cơ thể “hít oxygen, thở ra carbon dioxide”.
  • ✦Lớp 7 thêm: năng lượng ấy do hô hấp tế bào tạo ra, ở ti thể, và viết được phương trình hô hấp.

Hô hấp tế bào trong một bảng

Nội dung
Nguyên liệuGlucose (chất hữu cơ) và khí oxygen
Sản phẩmKhí carbon dioxide, nước, năng lượng (ATP)
Nơi diễn raTi thể (bào quan của tế bào nhân thực)
Glucose lấy từ đâuThực vật: tổng hợp qua quang hợp. Động vật: từ phân giải thức ăn

Dạng bài

Viết phương trình hô hấp tế bào

  1. 1 Vế trái là nguyên liệu: glucose và oxygen.
  2. 2 Vế phải là sản phẩm: carbon dioxide, nước và năng lượng (ATP).
  3. 3 Ghi nơi xảy ra: ti thể.
  4. 4 Kiểm tra: chiều ngược với quang hợp (quang hợp lấy CO₂ và nước, tạo glucose và oxygen) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đảo hai vế, coi glucose và oxygen là sản phẩm của hô hấp. Đó là nguyên liệu; đảo lại thành quang hợp.

📝
Làm mẫu

Viết phương trình hô hấp tế bào bằng chữ. Glucose dùng cho hô hấp ở cây lúa và ở con bò lấy từ đâu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Năng lượng dùng để làm gì

  • ✦Gần như mọi hoạt động sống của tế bào (sinh trưởng, phát triển, trao đổi chất, sinh sản…) đều cần năng lượng từ hô hấp.
  • ✦Một phần nhỏ năng lượng toả ra dưới dạng nhiệt, giúp giữ ấm cơ thể.

2 🫁 Hô hấp tế bào không phải là thở

So sánh

Thở (trao đổi khí)Hô hấp tế bào
Là gìĐưa oxygen vào, đưa carbon dioxide ra khỏi cơ thểPhân giải chất hữu cơ, giải phóng năng lượng
Ở đâuCơ quan hô hấp (phổi, mang…)Ti thể của tế bào nhân thực
Quan hệMang oxygen tới cho tế bào dùngDùng oxygen đó để tạo năng lượng

Dạng bài

Phân biệt thở và hô hấp tế bào

  1. 1 Hỏi: việc đang nói là lấy khí từ ngoài vào cơ thể hay biến đổi glucose trong tế bào?
  2. 2 Lấy khí vào/ra ⇒ thở. Biến đổi glucose, sinh năng lượng ⇒ hô hấp tế bào.
  3. 3 Nhớ: hô hấp tế bào xảy ra ở mọi tế bào sống, cả ngày lẫn đêm, cả ở cây.
  4. 4 Kiểm tra: nếu câu có “ti thể”, “năng lượng ATP” thì đó là hô hấp tế bào ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nói “cây không hô hấp vì cây không có phổi”. Cây không có phổi nhưng tế bào cây vẫn hô hấp suốt ngày đêm.

🏃
Làm mẫu

Chạy nhanh một lúc, bạn thở gấp và thấy người nóng lên. Giải thích bằng hô hấp tế bào.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🧪 Thực hành: hạt nảy mầm hô hấp thải khí gì

Dạng bài

Thí nghiệm hạt nảy mầm với nước vôi trong (SGK)

  1. 1 Chuẩn bị hạt nảy mầm: chọn hạt chắc, ngâm nước ấm khoảng 40 °C trong 2 giờ, rải lên bông hoặc giấy thấm ẩm trong đĩa Petri, để ở nhiệt độ phòng hoặc tủ ấm 30–35 °C.
  2. 2 Chuông A: đặt đĩa hạt nảy mầm cùng một cốc nước vôi trong. Chuông B: chỉ đặt cốc nước vôi trong (đối chứng).
  3. 3 Để 1 giờ ở nơi sáng của phòng thí nghiệm, rồi mở ra quan sát mặt hai cốc nước vôi.
  4. 4 Kiểm tra: kết luận chỉ đúng khi hai chuông khác nhau duy nhất ở việc có hạt nảy mầm ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng hạt khô hoặc chưa nảy mầm. Hạt khô hô hấp rất yếu nên thải rất ít CO₂, nước vôi gần như không đục.

🫘
Làm mẫu

Sau 1 giờ, nước vôi ở chuông A vẩn đục còn chuông B vẫn trong. Kết luận gì?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Hai chuông, thấy gì

Chuông AChuông B
Có gìHạt nảy mầm + nước vôi trongChỉ nước vôi trong
Sau 1 giờNước vôi vẩn đụcNước vôi vẫn trong
Vai tròThí nghiệmĐối chứng

Mở rộng: xem thầy cô làm hoặc mô phỏng

  • ✦Dùng thêm bình hạt luộc chín làm đối chứng (hạt chết không hô hấp): nhiệt kế ở bình hạt sống tăng, nến trong bình hạt sống tắt vì hết oxygen. Phần có nến chỉ xem thầy cô làm hoặc xem mô phỏng.
  • ✦An toàn: không ghé mặt hít khí trong bình kín; nước vôi trong dính vào mắt, da thì rửa nhiều nước sạch.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🔋

Khái niệm và phương trình

  1. 1
    Nhận biết

    Hô hấp tế bào diễn ra ở bào quan nào?

  2. 2
    Nhận biết

    Phương trình hô hấp tế bào dạng chữ là:

  3. 3
    Thông hiểu Trong hô hấp tế bào, glucose được phân giải với sự tham gia của khí , tạo ra khí carbon dioxide, nước và năng lượng.
  4. 4
    Thông hiểu

    Glucose dùng cho hô hấp tế bào ở thực vật và ở động vật lần lượt lấy từ:

  5. 5
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Hô hấp tế bào chỉ xảy ra ở tế bào động vật.

    b)Ti thể là nơi diễn ra hô hấp tế bào.

    c)Sản phẩm của hô hấp tế bào gồm glucose và oxygen.

  6. 6
    Vận dụng

    Một tế bào mất hết ti thể nhưng vẫn được cung cấp đủ glucose và oxygen. Điều nhiều khả năng xảy ra:

🫁

Thở và hô hấp tế bào

  1. 1
    Nhận biết

    Việc “thở” giúp ích gì cho hô hấp tế bào?

  2. 2
    Thông hiểu

    Phát biểu nào đúng?

  3. 3
    Thông hiểu

    Ban đêm cây xanh:

  4. 4
    Vận dụng

    Vì sao sau khi chạy nhanh bạn thở gấp và thấy người nóng lên?

  5. 5
    Vận dụng

    Cá nuôi trong bể kín không sục khí chết dần dù nước còn nhiều. Giải thích hợp lí nhất:

🧪

Thực hành hạt nảy mầm

  1. 1
    Nhận biết

    Nước vôi trong dùng để nhận ra khí nào?

  2. 2
    Thông hiểu

    Ngâm hạt trong nước ấm rồi rải lên bông ẩm để hạt:

  3. 3
    Thông hiểu

    Sắp xếp các bước làm thí nghiệm theo đúng thứ tự:

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  4. 4
    Thông hiểu

    Sau 1 giờ, kết quả ở hai chuông là:

  5. 5
    Vận dụng

    Chuông B (chỉ có cốc nước vôi, không có hạt) được dùng để:

  6. 6
    Vận dụng

    Một bạn làm lại thí nghiệm nhưng dùng hạt khô, chưa ngâm. Sau 1 giờ nước vôi gần như không đục. Kết luận hợp lí:

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra giữa/cuối kỳ hay hỏi phương trình hô hấp tế bào bằng chữ, nơi diễn ra (ti thể), và phân biệt với thở và với quang hợp.
  • •Câu vận dụng thường hỏi giải thích hiện tượng (chạy nhanh thì thở gấp, ban đêm cây hô hấp) hoặc nêu kết quả của thí nghiệm hạt nảy mầm với nước vôi trong, vai trò của chuông đối chứng.
  • •Là nền cho trao đổi khí ở sinh vật và các bài hô hấp, năng lượng của cơ thể ở KHTN 8–9 và Sinh học 10.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
24. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào