Toán lớp 7
Chủ điểm 13 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra kiểm tra

Hai tam giác bằng nhau. Ba trường hợp c.c.c, c.g.c, g.c.g

Chứng minh hai tam giác bằng nhau bằng ba trường hợp c.c.c, c.g.c, g.c.g rồi suy ra các cạnh, các góc tương ứng bằng nhau.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 13, Bài 14

⚡ Nhớ nhanh

  • 1△ABC = △DEF nghĩa là các cạnh tương ứng và các góc tương ứng bằng nhau, với A ứng D, B ứng E, C ứng F theo đúng thứ tự viết.
  • 2c.c.c: ba cặp cạnh bằng nhau. c.g.c: hai cặp cạnh và góc xen giữa hai cạnh đó bằng nhau.
  • 3g.c.g: hai cặp góc và cạnh xen giữa hai góc đó bằng nhau. Biết hai góc thì tính được góc thứ ba, nên "hai góc và một cạnh bất kì" cũng đưa được về g.c.g.
  • 4⚠️ Không có c.c.g (hai cạnh và góc không xen giữa) và không có g.g.g (ba góc): hai trường hợp này không đủ để kết luận.
  • 5Chứng minh bằng nhau là để suy ra cạnh hoặc góc cần tìm: ghi rõ ba yếu tố, nêu trường hợp, rồi mới suy ra.

👀 Nhìn là hiểu

Chọn ba yếu tố rồi kéo đỉnh A’ vào chỗ hai đường dựng cắt nhau: c.c.c, c.g.c, g.c.g chỉ có một chỗ nên tam giác dựng ra bằng tam giác đề; c.c.g có hai chỗ (hai tam giác khác nhau), g.g.g kéo C’ thì tam giác to nhỏ tuỳ ý.

Đề: ΔABCBạn dựng: ΔA'B'C'4,75,03,3ABCA'B'C'

Kéo chấm hồng A' vào chỗ hai đường chấm cắt nhau.

AB = 4,7 cm

○ A'B' = 4,1 cm

BC = 5,0 cm

✓ B'C' = 5,0 cm

đặt sẵn

CA = 3,3 cm

○ C'A' = 5,4 cm

Số chỗ đặt được A': 1

Chưa đủ: còn thiếu A'B' = AB, C'A' = CA

Mỗi yếu tố là một đường chấm. Kéo A' tới chỗ hai đường cắt nhau (vòng vàng).

Mẹo: chữ đứng giữa là yếu tố nằm giữa — c.g.c: góc xen giữa hai cạnh; g.c.g: cạnh xen giữa hai góc.

1 🔺 Hai tam giác bằng nhau và đỉnh tương ứng

Cần nhớ

  • ✦Hai tam giác bằng nhau khi đặt chồng khít lên nhau: ba cặp cạnh tương ứng bằng nhau và ba cặp góc tương ứng bằng nhau.
  • ✦Kí hiệu △ABC = △DEF cho biết đỉnh ở cùng vị trí thì tương ứng: A ứng D, B ứng E, C ứng F. Ví dụ AB ứng DE, BC ứng EF, CA ứng FD.
  • ✦Cạnh tương ứng thì bằng nhau, góc tương ứng thì bằng nhau. Ví dụ △ABC = △DEF thì ∠B = ∠E.

Dạng bài

Đọc kí hiệu để ghép các yếu tố tương ứng

  1. 1 Đánh số vị trí các đỉnh ở mỗi vế: vị trí 1, 2, 3.
  2. 2 Ghép đỉnh cùng vị trí với nhau.
  3. 3 Cạnh nối hai đỉnh nào thì ứng với cạnh nối hai đỉnh được ghép với chúng; góc tại đỉnh nào thì ứng với góc tại đỉnh được ghép.
  4. 4 Soát lại: mỗi yếu tố vừa suy ra đều có đúng các đỉnh ghép ở bước 2.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết △ABC = △DFE là ghép A ứng D, B ứng F, C ứng E: khi đó AB = DF chứ không phải DE. Đổi thứ tự hai đỉnh là đổi cả cặp cạnh tương ứng.

🔗
Làm mẫu

Cho △ABC = △DEF, biết AB = 6 cm, ∠B = 80°, CA = 9 cm. Tính DE, ∠E, FD.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 📏 Trường hợp cạnh – cạnh – cạnh (c.c.c)

Cần nhớ

  • ✦c.c.c: nếu ba cạnh của tam giác này bằng ba cạnh của tam giác kia thì hai tam giác bằng nhau. Ví dụ 3 cm, 4 cm, 6 cm ở cả hai tam giác.
  • ✦Có c.c.c thì ba cặp góc cũng bằng nhau — không cần đo. Ví dụ △ABC = △MNP (c.c.c) thì ∠B = ∠N.
  • ✦Ba cặp góc bằng nhau chưa đủ: tam giác đều cạnh 3 cm và tam giác đều cạnh 5 cm có cùng ba góc 60° nhưng không bằng nhau.

Dạng bài

Chứng minh bằng nhau theo c.c.c

  1. 1 Chọn hai tam giác chứa các yếu tố cần so sánh.
  2. 2 Ghi ba cặp cạnh bằng nhau, mỗi cặp kèm lí do (giả thiết, cạnh chung, trung điểm…).
  3. 3 Kết luận △… = △… (c.c.c), viết đỉnh đúng thứ tự.
  4. 4 Soát lại: ba cặp cạnh đều nối đúng cặp đỉnh tương ứng; đủ ba cạnh, không có góc nào lẫn vào.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng nhầm "ba góc bằng nhau" với c.c.c: hai tam giác đều có cạnh 3 cm và 5 cm có ba cặp góc cùng bằng 60° nhưng không bằng nhau.

🧩
Làm mẫu

Cho △ABC và △MNP có AB = MN = 3 cm, BC = NP = 4 cm, CA = PM = 6 cm. Chứng minh hai tam giác bằng nhau rồi so sánh ∠B và ∠N.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 📐 Trường hợp cạnh – góc – cạnh (c.g.c)

Cần nhớ

  • ✦c.g.c: hai cạnh và góc xen giữa hai cạnh đó của tam giác này bằng của tam giác kia thì hai tam giác bằng nhau.
  • ✦Góc xen giữa là góc có hai cạnh đang xét làm hai cạnh của góc. Ví dụ hai cạnh AB, AC thì góc xen giữa là ∠A.
  • ✦Góc không xen giữa thì không dùng được: hai cạnh AB, BC và ∠A không đủ để kết luận (đó là c.c.g).

Dạng bài

Chứng minh bằng nhau theo c.g.c

  1. 1 Chọn hai cạnh bằng nhau, rồi tìm góc nằm giữa hai cạnh đó ở mỗi tam giác.
  2. 2 Ghi đủ ba yếu tố: cạnh – góc – cạnh, mỗi yếu tố kèm lí do (đối đỉnh, cạnh chung…).
  3. 3 Kết luận △… = △… (c.g.c) với đỉnh đúng thứ tự.
  4. 4 Soát lại: góc ghi ở bước 2 có hai cạnh đã chọn làm cạnh của nó, ở cả hai tam giác.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho AB = DE = 4 cm, BC = EF = 6 cm và ∠A = ∠D = 70° thì chưa kết luận được: góc xen giữa AB và BC là ∠B, còn ∠A không nằm giữa hai cạnh ấy.

🔎
Làm mẫu

Cho △ABC và △DEF có AB = DE = 4 cm, ∠A = ∠D = 70°, AC = DF = 6 cm. Hai tam giác có bằng nhau không?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🧭 Trường hợp góc – cạnh – góc (g.c.g)

Cần nhớ

  • ✦g.c.g: hai góc và cạnh xen giữa hai góc đó của tam giác này bằng của tam giác kia thì hai tam giác bằng nhau.
  • ✦Cạnh xen giữa hai góc là cạnh nối hai đỉnh của hai góc ấy. Ví dụ hai góc ∠B và ∠C thì cạnh xen giữa là BC.
  • ✦Biết hai góc là biết cả góc thứ ba. Ví dụ ∠A = 40°, ∠B = 70° thì ∠C = 70°, nên "hai góc và một cạnh bất kì" luôn đưa được về g.c.g.
  • ✦Không có trường hợp g.g.g: ba cặp góc bằng nhau chỉ cho hai tam giác cùng hình dạng, không cùng kích thước.

Dạng bài

Chứng minh bằng nhau theo g.c.g

  1. 1 Xác định hai cặp góc bằng nhau; nếu cần thì tính góc thứ ba bằng tổng 180°.
  2. 2 Tìm cạnh nối hai đỉnh của hai góc ấy ở mỗi tam giác, và chứng tỏ hai cạnh đó bằng nhau.
  3. 3 Kết luận △… = △… (g.c.g) với đỉnh đúng thứ tự.
  4. 4 Soát lại: cạnh dùng ở bước 2 nối đúng hai đỉnh của hai góc đã chọn.

⚠️ Bẫy hay gặp: Ba cặp góc 60°, 60°, 60° ở cả hai tam giác thì chưa bằng nhau (không có g.g.g): một tam giác đều cạnh 3 cm và một tam giác đều cạnh 5 cm cùng có ba góc 60°.

🧮
Làm mẫu

Cho △ABC và △DEF có ∠A = ∠D = 40°, ∠B = ∠E = 70° và BC = EF = 5 cm. Chứng minh hai tam giác bằng nhau.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🧠 Dùng tam giác bằng nhau để chứng minh

Cần nhớ

  • ✦Ba trường hợp là công cụ để suy ra cạnh hoặc góc bằng nhau: chứng minh tam giác bằng nhau trước, rồi lấy cặp tương ứng cần tìm.
  • ✦Ba loại yếu tố bằng nhau "miễn phí" hay gặp: cạnh chung (cùng thuộc cả hai tam giác), trung điểm (hai nửa bằng nhau), góc đối đỉnh. Ví dụ hai tam giác chung cạnh AC thì AC = AC.
  • ✦Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau. Ví dụ hai đoạn thẳng cắt nhau tại I thì ∠AIC = ∠BID nếu A, I, B thẳng hàng và C, I, D thẳng hàng.

Dạng bài

Chứng minh hai đoạn thẳng bằng nhau nhờ tam giác bằng nhau

  1. 1 Chọn hai tam giác mà hai đoạn cần chứng minh là hai cạnh tương ứng.
  2. 2 Lập danh sách các yếu tố bằng nhau: giả thiết, cạnh chung, đối đỉnh, trung điểm.
  3. 3 Chọn trường hợp bằng nhau (c.c.c, c.g.c hay g.c.g) rồi kết luận, viết đỉnh đúng thứ tự.
  4. 4 Soát lại: hai đoạn cần chứng minh là cặp cạnh tương ứng theo thứ tự đỉnh vừa viết.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết △IAC = △IDB là ghép A ứng D, trong khi cặp bằng nhau thật sự là IA = IB (A ứng B). Ghép sai thứ tự thì lúc suy ra AC = DB cũng thành sai căn cứ.

⚖️
Làm mẫu

Hai đoạn thẳng AB và CD cắt nhau tại I, biết I là trung điểm của cả AB và CD. Chứng minh AC = BD.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🔗

Đỉnh tương ứng và kí hiệu bằng nhau

  1. 1
    Nhận biết

    Hai tam giác bằng nhau khi

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho △ABC = △MNP. Cạnh bằng cạnh BC là

  3. 3
    Thông hiểu Cho △ABC = △DEF với ∠C = 75°. Số đo ∠F là °.
  4. 4
    Vận dụng

    Cho △ABC = △HKI. Khẳng định đúng là

  5. 5
    Vận dụng

    Hai tam giác ABC và DEF có AB = EF, BC = FD, CA = DE (ba cặp cạnh bằng nhau). Cách viết đúng là

📏

Trường hợp c.c.c

  1. 1
    Nhận biết

    Trường hợp c.c.c đòi hỏi

  2. 2
    Thông hiểu

    △ABC có AB = 4 cm, BC = 5 cm, CA = 6 cm; △MNP có MN = 4 cm, NP = 5 cm, PM = 6 cm. Xét các khẳng định:

    a)△ABC = △MNP (c.c.c).

    b)∠B = ∠N.

    c)△ABC = △NMP.

    d)Còn phải đo thêm các góc mới kết luận được hai tam giác bằng nhau.

  3. 3
    Thông hiểu Cho △ABC = △DEF (c.c.c) với AB = 7 cm, BC = 9 cm, CA = 11 cm. Chu vi △DEF là cm.
  4. 4
    Vận dụng

    Hai tam giác ABM và ACM có AB = AC, BM = CM, AM là cạnh chung. Hai tam giác bằng nhau theo trường hợp nào, và ∠BAM bằng góc nào?

📐

Trường hợp c.g.c

  1. 1
    Nhận biết

    Trong trường hợp c.g.c, góc dùng để so sánh phải là

  2. 2
    Thông hiểu

    Hai tam giác ABC và DEF có AB = DE = 3 cm và BC = EF = 5 cm. Cần thêm điều kiện nào để chúng bằng nhau theo c.g.c?

  3. 3
    Thông hiểu Hai tam giác ABC và DEF có AC = DF, ∠C = ∠F, CB = FE nên △ABC = △DEF (c.g.c). Suy ra AB = .
  4. 4
    Thông hiểu

    Hai tam giác ABC và DEF có đủ điều kiện c.g.c không? Xét từng trường hợp:

    a)AB = DE = 4 cm, ∠B = ∠E = 60°, BC = EF = 7 cm.

    b)AB = DE = 4 cm, ∠A = ∠D = 60°, BC = EF = 7 cm.

    c)AB = DE, AC = DF, ∠A = ∠D.

  5. 5
    Vận dụng

    Hai đoạn thẳng AD và BC cắt nhau tại M, với M là trung điểm của cả AD và BC. Hai tam giác MAB và MDC bằng nhau theo trường hợp

🧭

Trường hợp g.c.g

  1. 1
    Nhận biết

    Trong trường hợp g.c.g, cạnh dùng để so sánh phải là

  2. 2
    Thông hiểu

    Hai tam giác ABC và DEF có ∠B = ∠E = 55° và ∠C = ∠F = 65°. Cần thêm điều kiện nào để chúng bằng nhau theo g.c.g?

  3. 3
    Thông hiểu Hai tam giác ABC và DEF có ∠A = ∠D = 50°, ∠B = ∠E = 60°, BC = EF. Để dùng g.c.g với cạnh BC, trước hết tính ∠C = °.
  4. 4
    Vận dụng

    Hai tam giác ABC và DEF có ∠A = ∠D = 30°, ∠C = ∠F = 70° và AB = DE = 6 cm. Xét các khẳng định:

    a)AB xen giữa ∠A và ∠C.

    b)Tính được ∠B = ∠E = 80°, khi đó AB xen giữa ∠A và ∠B.

    c)△ABC = △DEF (g.c.g).

    d)Chỉ có hai góc và một cạnh nên không thể kết luận hai tam giác bằng nhau.

🧠

Chứng minh bằng tam giác bằng nhau

  1. 1
    Thông hiểu

    Hai đoạn thẳng AB và CD cắt nhau tại I. Hai góc ∠AIC và ∠BID bằng nhau vì chúng là hai góc

  2. 2
    Nhận biết

    Để chứng minh △IAC = △IBD với IA = IB, ∠AIC = ∠BID, IC = ID, ta dùng trường hợp

  3. 3
    Thông hiểu

    Hai tam giác ABC và ADC có AB = AD, CB = CD và chung cạnh AC. Vì sao ∠ABC = ∠ADC?

  4. 4
    Vận dụng Với △ABC = △ADC ở câu trên, biết ∠BAC = 35° và ∠ACB = 50°. Số đo ∠ADC là °.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Ba trường hợp bằng nhau là trọng tâm của kiểm tra cuối kỳ I hình học: câu trắc nghiệm hay hỏi "bằng nhau theo trường hợp nào", câu tự luận là một bài chứng minh có hình.
  • •Phần hay bị trừ điểm là ghi sai thứ tự đỉnh (△ABC = △DFE viết thành △DEF) và dùng nhầm góc không xen giữa; một bài đủ điểm luôn ghi rõ từng cặp yếu tố kèm lí do.
  • •Đây là nền cho bài tam giác cân, đường trung trực ngay chương này, rồi các bài chứng minh hình học ở lớp 8.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
14. Các trường hợp bằng nhau của tam giác vuông