Toán lớp 7
Chủ điểm 32 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Sự đồng quy của các đường trong tam giác

Nhận ra và dùng được bốn điểm đồng quy của tam giác: trọng tâm, điểm cách đều ba cạnh, điểm cách đều ba đỉnh và trực tâm.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 34, Bài 35

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Ba trung tuyến đồng quy tại trọng tâm G: AG = 23 · AM, GM = 13 · AM, tức AG = 2 · GM.
  • 2Ba phân giác đồng quy tại điểm I cách đều ba cạnh; điểm trên tia phân giác cách đều hai cạnh của góc.
  • 3Ba trung trực đồng quy tại điểm O cách đều ba đỉnh: OA = OB = OC.
  • 4Ba đường cao đồng quy tại trực tâm H; H nằm trong tam giác nhọn, trùng đỉnh góc vuông, nằm ngoài tam giác tù.
  • 5Tam giác cân tại A: trung tuyến, phân giác, đường cao xuất phát từ A và trung trực của BC trùng nhau; tam giác đều: bốn điểm trùng nhau.
  • 6⚠️ Đừng lẫn: cách đều ba cạnh là giao ba phân giác; cách đều ba đỉnh là giao ba trung trực.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo đỉnh tam giác và bật từng loại đường: G chia trung tuyến AM với AG = 2/3 AM, I cách đều ba cạnh, O cách đều ba đỉnh; tam giác tù thì O và H ra ngoài, tam giác cân thì các đường kẻ từ đỉnh trùng nhau.

MABCG

Kéo đỉnh A, B, C; bật từng loại đường bên dưới.

Tam giác nhọn

Kéo thế nào, ba đường cùng loại vẫn đi qua một điểm (đồng quy) ✓

  • G — trọng tâm: AG = 4,4 cm, GM = 2,2 cm, AM = 6,6 cm ⇒ AG = 2/3 AM. G luôn nằm trong tam giác.

⚠️ Đừng lẫn: I cách đều ba cạnh (phân giác), O cách đều ba đỉnh (trung trực). Tam giác tù thì O và H nằm ngoài.

1 ⚖️ Trung tuyến và trọng tâm

Cần nhớ

  • ✦Trung tuyến nối một đỉnh với trung điểm cạnh đối diện. Ví dụ: AM với M là trung điểm BC.
  • ✦Ba trung tuyến đồng quy tại trọng tâm G, luôn nằm trong tam giác.
  • ✦G cách đỉnh 23 trung tuyến: AG = 23 · AM, GM = 13 · AM, nên AG = 2 · GM. Ví dụ: AM = 12 cm thì AG = 8 cm, GM = 4 cm.

Dạng bài

Tính các đoạn trên trung tuyến

  1. 1 Vẽ nhanh trung tuyến chia ba phần bằng nhau: từ đỉnh tới G chiếm hai phần, từ G tới trung điểm chiếm một phần.
  2. 2 Biết cả trung tuyến: AG = 23 · AM, GM = 13 · AM.
  3. 3 Biết đoạn nào thì quy ra một phần rồi nhân (hoặc chia) ra đoạn cần tìm.
  4. 4 Thử lại: AG + GM bằng trung tuyến và AG = 2 · GM ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Biết GM = 5 cm rồi tính AM = 5 · 32 = 7,5 cm. GM là một phần ba trung tuyến nên AM = 3 · 5 = 15 cm, còn AG = 2 · 5 = 10 cm; không nhân 32.

🧮
Làm mẫu

Trung tuyến AM = 15 cm, G là trọng tâm. Tính AG và GM. Với trung tuyến BN, biết BG = 14 cm, tính BN.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 📐 Phân giác và điểm cách đều ba cạnh

Cần nhớ

  • ✦Đường phân giác của tam giác xuất phát từ một đỉnh và chia đôi góc ở đỉnh đó. Ví dụ: ∠A = 80° thì AI chia thành hai góc 40°.
  • ✦Điểm nằm trên tia phân giác của một góc thì cách đều hai cạnh của góc; ngược lại điểm nằm trong góc và cách đều hai cạnh thì nằm trên tia phân giác.
  • ✦Ba phân giác của tam giác đồng quy tại điểm I, nằm trong tam giác và cách đều ba cạnh: IP = IQ = IR (các đoạn vuông góc hạ từ I xuống ba cạnh).

Dạng bài

Dùng điểm I giao ba đường phân giác

  1. 1 Gọi tên các khoảng cách từ I tới ba cạnh (đoạn vuông góc IP, IQ, IR).
  2. 2 Khoảng cách từ I tới ba cạnh bằng nhau: IP = IQ = IR.
  3. 3 Với góc ở đỉnh: đường phân giác chia đôi, nên mỗi nửa bằng một nửa góc.
  4. 4 Thử lại: hai nửa cộng lại ra đúng góc đỉnh ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng IA = IB = IC. I cách đều ba cạnh (IP = IQ = IR), còn khoảng cách từ I tới các đỉnh nói chung khác nhau.

🔎
Làm mẫu

I là giao ba đường phân giác của △ABC, ∠ABC = 64°. IP ⊥ AB tại P, IQ ⊥ BC tại Q và IP = 2,5 cm. Tính ∠IBC và IQ.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ✂️ Trung trực và điểm cách đều ba đỉnh

Cần nhớ

  • ✦Trung trực của một cạnh là đường thẳng vuông góc với cạnh tại trung điểm. Nói chung nó không đi qua đỉnh nào.
  • ✦Điểm nằm trên trung trực của AB thì cách đều hai đầu mút: MA = MB; ngược lại điểm cách đều A, B thì nằm trên trung trực của AB.
  • ✦Ba trung trực của tam giác đồng quy tại điểm O cách đều ba đỉnh: OA = OB = OC. Khi đó có đường tròn tâm O đi qua A, B, C.

Dạng bài

Dùng điểm O giao các đường trung trực

  1. 1 Chỉ ra O nằm trên trung trực của cạnh nào, suy ra hai đầu mút cạnh đó cách đều O.
  2. 2 Dùng lần lượt cho hai cạnh để nối các khoảng cách: OA = OB, OB = OC.
  3. 3 Kết luận OA = OB = OC; nếu O cách đều ba đỉnh thì O nằm trên cả ba trung trực.
  4. 4 Thử lại: ba khoảng cách bằng nhau và bằng giá trị đề cho ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm "cách đều ba đỉnh" với "cách đều ba cạnh". O đúng cách đều A, B, C (OA = OB = OC), còn khoảng cách từ O tới ba cạnh nói chung khác nhau.

🎯
Làm mẫu

O là giao của hai đường trung trực của AB và BC, biết OA = 4 cm. Tính OB, OC và cho biết O có nằm trên trung trực của AC không.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 📏 Đường cao và trực tâm

Cần nhớ

  • ✦Đường cao từ một đỉnh là đường vuông góc với cạnh đối diện (cạnh có thể phải kéo dài). Ví dụ: AI ⊥ BC.
  • ✦Ba đường cao đồng quy tại trực tâm H.
  • ✦Vị trí của H: tam giác nhọn thì H ở trong; tam giác vuông thì H trùng đỉnh góc vuông; tam giác tù thì H ở ngoài.

Dạng bài

Xác định trực tâm theo hình dạng tam giác

  1. 1 Xác định tam giác nhọn, vuông hay tù.
  2. 2 Với tam giác vuông: hai cạnh góc vuông đã vuông góc với nhau, chúng chính là hai đường cao nên giao của chúng là đỉnh góc vuông.
  3. 3 Với tam giác nhọn: H trong tam giác; với tam giác tù: H ngoài tam giác.
  4. 4 Thử lại: H thuộc cả ba đường cao ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng trực tâm luôn nằm trong tam giác giống trọng tâm. Tam giác có góc ∠A = 120° (tù) thì H nằm ngoài tam giác; chỉ tam giác nhọn mới có H bên trong.

📐
Làm mẫu

Tam giác ABC vuông tại A. Xác định trực tâm của nó.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🔺 Tam giác cân, tam giác đều và bảng bốn điểm

Cần nhớ

  • ✦Tam giác cân tại A (AB = AC), M là trung điểm BC: AM vừa là trung tuyến, phân giác, đường cao vừa là trung trực của BC. Ví dụ: ∠BAC = 40° thì ∠BAM = 20° và AM ⊥ BC.
  • ✦Vì vậy trong tam giác cân, G, I, O, H cùng nằm trên một đường (AM) nhưng vẫn là bốn điểm khác nhau.
  • ✦Tam giác đều: ba đường trùng nhau ở cả ba đỉnh, nên G, I, O, H trùng nhau.

Bốn bộ ba đường và bốn điểm đồng quy

Ba đườngĐồng quy tạiTính chất điểm đó
Trung tuyếnTrọng tâm GAG = 23 · AM
Phân giácICách đều ba cạnh
Trung trựcOCách đều ba đỉnh
Đường caoTrực tâm HTrong / trên đỉnh / ngoài tuỳ tam giác nhọn / vuông / tù

Dạng bài

Dùng các đường trùng nhau trong tam giác cân

  1. 1 Chỉ ra tam giác cân tại A và M là trung điểm BC.
  2. 2 AM vừa là phân giác nên ∠BAM = ∠CAM = nửa ∠BAC.
  3. 3 AM vừa là đường cao nên AM ⊥ BC, ∠AMB = 90°.
  4. 4 Thử lại: tổng ba góc của △ABM bằng 180° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nói "tam giác cân thì G, I, O, H trùng nhau". Chỉ tam giác đều mới trùng; tam giác cân chỉ làm bốn điểm thẳng hàng trên AM, mỗi điểm một chỗ.

🧮
Làm mẫu

△ABC cân tại A, ∠BAC = 40°, M là trung điểm BC, AM = 9 cm và G là trọng tâm. Tính ∠BAM, ∠AMB, ∠B và AG.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

⚖️

Trung tuyến, trọng tâm

  1. 1
    Nhận biết

    Ba đường trung tuyến của tam giác đồng quy tại

  2. 2
    Thông hiểu Trung tuyến AM = 18 cm, G là trọng tâm. Độ dài AG là cm.
  3. 3
    Thông hiểu G là trọng tâm △ABC, M là trung điểm BC và GM = 5 cm. Trung tuyến AM dài cm.
  4. 4
    Thông hiểu

    G là trọng tâm △ABC, AM là trung tuyến. Xét các khẳng định:

    a)AG = 2 · GM.

    b)GM = 13 · AM.

    c)AG = 12 · AM.

    d)G luôn nằm trong tam giác.

  5. 5
    Vận dụng

    Ba trung tuyến AM, BN, CP có độ dài 9 cm, 12 cm, 15 cm, G là trọng tâm. Tổng AG + BG + CG bằng

📐

Phân giác và điểm cách đều ba cạnh

  1. 1
    Nhận biết

    Điểm cách đều ba cạnh của tam giác là giao của ba đường

  2. 2
    Thông hiểu

    Điểm M nằm trên tia phân giác của góc xOy. Khi đó

  3. 3
    Thông hiểu I là giao ba đường phân giác. Khoảng cách từ I tới cạnh AB bằng 4 cm nên khoảng cách từ I tới cạnh BC bằng cm.
  4. 4
    Thông hiểu △ABC có ∠A = 80°, AI là đường phân giác. Số đo ∠BAI là °.
  5. 5
    Thông hiểu

    △ABC có ∠ABC = 70°, I là giao ba đường phân giác. ∠IBC bằng

  6. 6
    Vận dụng

    I là giao ba đường phân giác của △ABC. Xét các khẳng định:

    a)I cách đều ba cạnh AB, BC, CA.

    b)IA = IB = IC.

    c)I luôn nằm trong tam giác.

✂️

Trung trực và điểm cách đều ba đỉnh

  1. 1
    Nhận biết

    Điểm cách đều ba đỉnh của tam giác là giao của ba đường

  2. 2
    Thông hiểu

    Điểm M nằm trên đường trung trực của đoạn AB. Khi đó

  3. 3
    Thông hiểu O là giao ba đường trung trực của △ABC, OA = 6 cm. Độ dài OC là cm.
  4. 4
    Vận dụng

    O là giao ba đường trung trực của △ABC. Xét các khẳng định:

    a)OA = OB.

    b)O cách đều ba cạnh AB, BC, CA.

    c)Đường tròn tâm O bán kính OA đi qua B và C.

    d)Trung trực của BC luôn đi qua đỉnh A.

📏

Đường cao và trực tâm

  1. 1
    Nhận biết

    Ba đường cao của tam giác đồng quy tại

  2. 2
    Thông hiểu

    Tam giác vuông tại A có trực tâm ở

  3. 3
    Thông hiểu

    Tam giác có một góc tù thì trực tâm

  4. 4
    Vận dụng

    Tam giác nhọn ABC có hai đường cao BE và CF cắt nhau tại H. Khi đó đường thẳng AH

  5. 5
    Thông hiểu

    Xét vị trí trực tâm H:

    a)Tam giác nhọn: H nằm trong tam giác.

    b)Tam giác vuông: H trùng đỉnh góc vuông.

    c)Tam giác tù: H nằm trong tam giác.

🔺

Tam giác cân và tam giác đều

  1. 1
    Thông hiểu

    △ABC cân tại A, AM là trung tuyến. Khi đó AM còn là

  2. 2
    Thông hiểu △ABC cân tại A, ∠BAC = 50°, AM là trung tuyến. Số đo ∠BAM là °.
  3. 3
    Vận dụng △ABC cân tại A, ∠BAC = 50°. Số đo ∠B là °.
  4. 4
    Vận dụng

    Tam giác ABC đều, trung tuyến AM = 12 cm, G là trọng tâm. Độ dài GB bằng

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đây là chủ điểm hay ra ở kiểm tra cuối kỳ II và cuối năm: trắc nghiệm hỏi "điểm nào cách đều ba cạnh / ba đỉnh" và tính AG, GM theo tỉ số 23; chỗ mất điểm là lẫn phân giác với trung trực, hoặc lẫn chiều của 23.
  • •Tự luận thường đòi chứng minh một đường là trung tuyến, phân giác, trung trực trong tam giác cân, hoặc chứng minh ba điểm thẳng hàng trên đường trục đối xứng; cần ghi rõ tính chất đã dùng ở mỗi bước.
  • •Đây là nền cho bài đường tròn ngoại tiếp, nội tiếp ở lớp 9 và cho các bài chứng minh hình học nhiều bước ở lớp 8.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
33. Hình hộp chữ nhật và hình lập phương