Chia đa thức một biến
Chia đa thức cho đơn thức và đặt tính chia hai đa thức một biến (chia hết hoặc có dư), rồi kiểm lại bằng phép nhân.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 28
⚡ Nhớ nhanh
- 1Đa thức chia đơn thức: chia từng hạng tử (hệ số : hệ số, số mũ trừ nhau). (6x³ − 4x²) : 2x = 3x² − 2x.
- 2Hạng tử bằng đúng đơn thức chia thì cho 1, không phải 0: 2x : 2x = 1.
- 3Chia hai đa thức: sắp luỹ thừa giảm rồi đặt tính, mỗi vòng làm bốn việc chia – nhân – trừ – hạ.
- 4Dư R có bậc bé hơn bậc số chia; R = 0 là chia hết. Luôn có A = B · Q + R.
- 5⚠️ Khi trừ phải đổi dấu mọi hạng tử của tích vừa nhân, không chỉ hạng tử đầu.
- 6Thói quen chống sai: nhân thương với số chia (cộng dư) phải ra đúng số bị chia.
👀 Nhìn là hiểu
Đặt tính chia từng bước: kéo thẻ đúng vào ô vàng của bước chia, nhân, trừ; hạ hạng tử rồi lặp lại tới khi ra số dư.
x + 2
① ChiaChia: x² : x = ?
Kéo thẻ đúng vào ô vàng (hoặc chạm thẻ rồi chạm ô).
(x² + 5x + 6) : (x + 2)
Bước 1/2 · Chia hạng tử đầu
Lặp: chia → nhân → trừ → hạ cho tới khi phần còn lại có bậc nhỏ hơn bậc số chia.
1 ➗ Chia cho đơn thức
Cần nhớ
- ✦Chia hai đơn thức: hệ số chia hệ số, số mũ trừ nhau. Ví dụ 8x⁵ : 2x² = 4x³.
- ✦Đa thức chia đơn thức: chia từng hạng tử rồi cộng các thương. Ví dụ (12x³ − 8x² + 4x) : 4x = 3x² − 2x + 1.
- ✦Hạng tử bằng chính đơn thức chia thì thương là 1: 4x : 4x = 1.
- ✦Muốn kiểm: nhân thương với đơn thức chia. Ví dụ 4x · (3x² − 2x + 1) = 12x³ − 8x² + 4x ✓.
Dạng bài
Chia một đa thức cho một đơn thức
- 1 Viết đa thức chia thành từng hạng tử, mỗi hạng tử chia cho đơn thức.
- 2 Mỗi lần chia: hệ số chia hệ số, số mũ trừ số mũ, giữ dấu.
- 3 Cộng các thương lại, sắp luỹ thừa giảm.
- 4 Thử lại: nhân thương với đơn thức chia phải ra đa thức ban đầu.
⚠️ Bẫy hay gặp: (4x² + 2x) : 2x = 2x + 1, không phải 2x. Hạng tử cuối 2x : 2x = 1, nó không biến mất.
Tính (10x⁴ − 15x³ + 5x²) : 5x².
Hướng dẫn giải
2 📐 Chia hai đa thức (chia hết)
Cần nhớ
- ✦Trước hết sắp xếp số bị chia và số chia theo luỹ thừa giảm dần. Ví dụ x³ + 2x² − 5x − 6 và x + 3.
- ✦Mỗi vòng lấy hạng tử bậc cao nhất của phần còn lại chia cho hạng tử bậc cao nhất của số chia. Ví dụ x³ : x = x².
- ✦Thương vừa tìm phải nhân với cả số chia, rồi trừ. Ví dụ x² · (x + 3) = x³ + 3x², không phải x³ + 3.
- ✦Dừng khi dư bằng 0 (chia hết) hoặc bậc dư bé hơn bậc số chia.
Bốn việc mỗi vòng (vòng 1 của (x³ + 2x² − 5x − 6) : (x + 3))
| Việc | Làm gì | Ở vòng 1 |
|---|---|---|
| Chia | Hạng tử bậc cao nhất của phần còn lại : hạng tử bậc cao nhất của số chia | x³ : x = x² |
| Nhân | Thương vừa tìm nhân với cả số chia | x² · (x + 3) = x³ + 3x² |
| Trừ | Lấy phần còn lại trừ tích, đổi dấu mọi hạng tử | (x³ + 2x²) − (x³ + 3x²) = −x² |
| Hạ | Kéo hạng tử kế tiếp xuống | Hạ −5x được −x² − 5x |
Dạng bài
Đặt tính chia hai đa thức
- 1 Sắp xếp cả hai đa thức theo luỹ thừa giảm dần rồi đặt tính như chia số.
- 2 Mỗi vòng: chia – nhân – trừ – hạ.
- 3 Dừng khi dư bằng 0 hoặc bậc dư bé hơn bậc số chia.
- 4 Thử lại: nhân thương với số chia (cộng dư) phải ra số bị chia.
⚠️ Bẫy hay gặp: Khi trừ phải đổi dấu mọi hạng tử: (−x² − 5x) − (−x² − 3x) = −x² − 5x + x² + 3x = −2x. Quên đổi dấu sẽ ra −2x² − 8x.
Tính (x³ + 2x² − 5x − 6) : (x + 3).
Hướng dẫn giải
3 🧩 Chia có dư
Cần nhớ
- ✦A = B · Q + R, trong đó R = 0 hoặc bậc R bé hơn bậc B. Giống phép chia số: 17 = 5 · 3 + 2.
- ✦R = 0 thì phép chia hết. Ví dụ x² + 5x + 6 = (x + 2)(x + 3), dư 0.
- ✦Bậc của thương bằng bậc số bị chia trừ bậc số chia. Ví dụ bậc 3 chia cho bậc 1 được thương bậc 2.
- ✦Còn dư mà bậc dư chưa bé hơn bậc số chia thì phải chia tiếp. Ví dụ dư 3x + 1 khi chia cho x − 1 (cùng bậc 1) vẫn chia được.
Dạng bài
Chia có dư rồi viết A = B · Q + R
- 1 Đặt tính và chia từng vòng như trước.
- 2 Dừng khi bậc dư bé hơn bậc số chia.
- 3 Đọc thương Q và dư R, viết A = B · Q + R.
- 4 Thử lại: nhân B với Q rồi cộng R phải ra A.
⚠️ Bẫy hay gặp: Dư 3x + 1 chưa phải chỗ dừng khi chia cho x − 1: bậc 1 không bé hơn bậc 1. Phải chia tiếp 3x : x = 3 và dư thật là 4.
Chia 2x³ − 3x² + 4x + 1 cho x − 1.
Hướng dẫn giải
4 🕳️ Đa thức khuyết bậc, tìm hệ số
Cần nhớ
- ✦Thiếu bậc thì viết thêm hạng tử 0 để giữ cột. Ví dụ x³ − 8 = x³ + 0x² + 0x − 8.
- ✦Hạng tử 0 không đổi giá trị, chỉ giúp hạng tử hạ xuống đúng vị trí. Ví dụ 0x² hạ xuống cạnh 2x² thành 2x² + 0x.
- ✦Tìm hệ số chưa biết: nhân thương với số chia rồi so sánh hệ số cùng bậc. Ví dụ (x + 5)(x − 2) = x² + 3x − 10; so với x² + ax − 10 được a = 3.
Dạng bài
Chia đa thức khuyết bậc
- 1 Viết thêm 0xⁿ vào mọi bậc còn thiếu của số bị chia (và số chia).
- 2 Đặt tính, chia – nhân – trừ – hạ như bình thường.
- 3 Đọc thương và dư.
- 4 Thử lại bằng phép nhân.
⚠️ Bẫy hay gặp: Không viết 0x² và 0x thì sau vòng 1 không có chỗ hạ, dễ hạ nhầm −8 xuống ngay và ra thương sai. Phải viết đủ x³ + 0x² + 0x − 8.
Tính (x³ − 8) : (x − 2).
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Chia cho đơn thức
- 1Nhận biết
8x⁵ : 2x² bằng
- 2Nhận biết
5x : 5x bằng
- 3Thông hiểu
(12x³ − 6x²) : 3x bằng
- 4Thông hiểu (9x⁴ + 6x³ − 3x²) : 3x² = 3x² + − 1
- 5Vận dụng
Biết A : 2x = x² − 3x + 5. Khi đó A bằng
Chia hai đa thức
- 1Nhận biết
Thứ tự bốn việc trong mỗi vòng chia đa thức là
- 2Thông hiểu (x² + 7x + 10) : (x + 2) = x +
- 3Thông hiểu
(x² − 5x + 6) : (x − 2) bằng
- 4Thông hiểu
(2x² + 5x + 3) : (x + 1) bằng
- 5Thông hiểu
Chia x² + 6x + 8 cho x + 2. Các khẳng định sau đúng hay sai?
a)Hạng tử đầu của thương là x.
b)Sau vòng 1, (x² + 6x) − (x² + 2x) = 8x.
c)Thương là x + 4 và phép chia hết.
- 6Vận dụng
(x³ − 3x² + 2x) : (x − 1) bằng
- 7Thông hiểu (6x² + x − 2) : (2x − 1) = 3x +
Chia có dư
- 1Nhận biết
Khi chia A cho B được thương Q và dư R, đẳng thức đúng là
- 2Thông hiểu
Chia x² + 3x + 4 cho x + 1 ta được
- 3Thông hiểu (x² + 5x + 9) : (x + 3) cho thương x + 2 và dư .
- 4Thông hiểu
Chia một đa thức bậc 5 cho một đa thức bậc 2 (có dư hoặc không), thương có bậc
- 5Vận dụng
Chia x³ + 2x² + 3x + 4 cho x² + 1 được thương x + 2, dư 2x + 2. Các khẳng định sau đúng hay sai?
a)Dư có bậc 1, bé hơn bậc 2 của số chia nên phải dừng.
b)Còn có thể chia tiếp 2x cho x² để thêm một hạng tử vào thương.
c)Thử lại: (x² + 1)(x + 2) + (2x + 2) = x³ + 2x² + 3x + 4.
- 6Vận dụng
Chia 3x² − 2x + 5 cho x − 1 ta được
Khuyết bậc, tìm hệ số
- 1Thông hiểu
Để đặt tính chia x³ + 3x − 4 cho x − 1 cho khỏi lệch cột, nên viết số bị chia thành
- 2Thông hiểu (x³ − 27) : (x − 3) = x² + 3x +
- 3Vận dụng Biết (x² + ax − 10) : (x + 5) = x − 2. Giá trị a là .
- 4Vận dụng
Tìm m để x² + 5x + m chia hết cho x + 2.
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Ở kiểm tra giữa và cuối kỳ II, hay có hai dạng: chia đa thức cho đơn thức (làm nhanh, chia từng hạng tử) và đặt tính chia một đa thức bậc hai hoặc ba cho một nhị thức, có kiểm bằng phép nhân.
- •Điểm dễ mất nhất là bước trừ (không đổi dấu mọi hạng tử) và đa thức khuyết bậc (quên viết 0xⁿ). Dạng "tìm hệ số để chia hết" giải nhanh bằng cách nhân ngược rồi so sánh hệ số.
- •Đây là nền cho phân tích đa thức thành nhân tử và rút gọn phân thức ở lớp 8, và cho việc dùng nghiệm của đa thức để chia hết ở các lớp sau.
28. Biến cố và xác suất của biến cố