Toán lớp 7
Chủ điểm 27 · Học kỳ 2

Chia đa thức một biến

Chia đa thức cho đơn thức và đặt tính chia hai đa thức một biến (chia hết hoặc có dư), rồi kiểm lại bằng phép nhân.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 28

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Đa thức chia đơn thức: chia từng hạng tử (hệ số : hệ số, số mũ trừ nhau). (6x³ − 4x²) : 2x = 3x² − 2x.
  • 2Hạng tử bằng đúng đơn thức chia thì cho 1, không phải 0: 2x : 2x = 1.
  • 3Chia hai đa thức: sắp luỹ thừa giảm rồi đặt tính, mỗi vòng làm bốn việc chia – nhân – trừ – hạ.
  • 4Dư R có bậc bé hơn bậc số chia; R = 0 là chia hết. Luôn có A = B · Q + R.
  • 5⚠️ Khi trừ phải đổi dấu mọi hạng tử của tích vừa nhân, không chỉ hạng tử đầu.
  • 6Thói quen chống sai: nhân thương với số chia (cộng dư) phải ra đúng số bị chia.

👀 Nhìn là hiểu

Đặt tính chia từng bước: kéo thẻ đúng vào ô vàng của bước chia, nhân, trừ; hạ hạng tử rồi lặp lại tới khi ra số dư.

(x² + 5x + 6) : (x + 2)

Bước 1/2 · Chia hạng tử đầu

Lặp: chia → nhân → trừ → hạ cho tới khi phần còn lại có bậc nhỏ hơn bậc số chia.

⚠️ Sắp xếp giảm dần trước khi chia; bậc nào thiếu thì viết 0x², 0x để khỏi lệch cột (đề “Bậc thiếu”: x³ + 0x² + 0x − 8).

1 ➗ Chia cho đơn thức

Cần nhớ

  • ✦Chia hai đơn thức: hệ số chia hệ số, số mũ trừ nhau. Ví dụ 8x⁵ : 2x² = 4x³.
  • ✦Đa thức chia đơn thức: chia từng hạng tử rồi cộng các thương. Ví dụ (12x³ − 8x² + 4x) : 4x = 3x² − 2x + 1.
  • ✦Hạng tử bằng chính đơn thức chia thì thương là 1: 4x : 4x = 1.
  • ✦Muốn kiểm: nhân thương với đơn thức chia. Ví dụ 4x · (3x² − 2x + 1) = 12x³ − 8x² + 4x ✓.

Dạng bài

Chia một đa thức cho một đơn thức

  1. 1 Viết đa thức chia thành từng hạng tử, mỗi hạng tử chia cho đơn thức.
  2. 2 Mỗi lần chia: hệ số chia hệ số, số mũ trừ số mũ, giữ dấu.
  3. 3 Cộng các thương lại, sắp luỹ thừa giảm.
  4. 4 Thử lại: nhân thương với đơn thức chia phải ra đa thức ban đầu.

⚠️ Bẫy hay gặp: (4x² + 2x) : 2x = 2x + 1, không phải 2x. Hạng tử cuối 2x : 2x = 1, nó không biến mất.

🧮
Làm mẫu

Tính (10x⁴ − 15x³ + 5x²) : 5x².

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 📐 Chia hai đa thức (chia hết)

Cần nhớ

  • ✦Trước hết sắp xếp số bị chia và số chia theo luỹ thừa giảm dần. Ví dụ x³ + 2x² − 5x − 6 và x + 3.
  • ✦Mỗi vòng lấy hạng tử bậc cao nhất của phần còn lại chia cho hạng tử bậc cao nhất của số chia. Ví dụ x³ : x = x².
  • ✦Thương vừa tìm phải nhân với cả số chia, rồi trừ. Ví dụ x² · (x + 3) = x³ + 3x², không phải x³ + 3.
  • ✦Dừng khi dư bằng 0 (chia hết) hoặc bậc dư bé hơn bậc số chia.

Bốn việc mỗi vòng (vòng 1 của (x³ + 2x² − 5x − 6) : (x + 3))

ViệcLàm gìỞ vòng 1
ChiaHạng tử bậc cao nhất của phần còn lại : hạng tử bậc cao nhất của số chiax³ : x = x²
NhânThương vừa tìm nhân với cả số chiax² · (x + 3) = x³ + 3x²
TrừLấy phần còn lại trừ tích, đổi dấu mọi hạng tử(x³ + 2x²) − (x³ + 3x²) = −x²
HạKéo hạng tử kế tiếp xuốngHạ −5x được −x² − 5x

Dạng bài

Đặt tính chia hai đa thức

  1. 1 Sắp xếp cả hai đa thức theo luỹ thừa giảm dần rồi đặt tính như chia số.
  2. 2 Mỗi vòng: chia – nhân – trừ – hạ.
  3. 3 Dừng khi dư bằng 0 hoặc bậc dư bé hơn bậc số chia.
  4. 4 Thử lại: nhân thương với số chia (cộng dư) phải ra số bị chia.

⚠️ Bẫy hay gặp: Khi trừ phải đổi dấu mọi hạng tử: (−x² − 5x) − (−x² − 3x) = −x² − 5x + x² + 3x = −2x. Quên đổi dấu sẽ ra −2x² − 8x.

✍️
Làm mẫu

Tính (x³ + 2x² − 5x − 6) : (x + 3).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🧩 Chia có dư

Cần nhớ

  • ✦A = B · Q + R, trong đó R = 0 hoặc bậc R bé hơn bậc B. Giống phép chia số: 17 = 5 · 3 + 2.
  • ✦R = 0 thì phép chia hết. Ví dụ x² + 5x + 6 = (x + 2)(x + 3), dư 0.
  • ✦Bậc của thương bằng bậc số bị chia trừ bậc số chia. Ví dụ bậc 3 chia cho bậc 1 được thương bậc 2.
  • ✦Còn dư mà bậc dư chưa bé hơn bậc số chia thì phải chia tiếp. Ví dụ dư 3x + 1 khi chia cho x − 1 (cùng bậc 1) vẫn chia được.

Dạng bài

Chia có dư rồi viết A = B · Q + R

  1. 1 Đặt tính và chia từng vòng như trước.
  2. 2 Dừng khi bậc dư bé hơn bậc số chia.
  3. 3 Đọc thương Q và dư R, viết A = B · Q + R.
  4. 4 Thử lại: nhân B với Q rồi cộng R phải ra A.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dư 3x + 1 chưa phải chỗ dừng khi chia cho x − 1: bậc 1 không bé hơn bậc 1. Phải chia tiếp 3x : x = 3 và dư thật là 4.

🎯
Làm mẫu

Chia 2x³ − 3x² + 4x + 1 cho x − 1.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🕳️ Đa thức khuyết bậc, tìm hệ số

Cần nhớ

  • ✦Thiếu bậc thì viết thêm hạng tử 0 để giữ cột. Ví dụ x³ − 8 = x³ + 0x² + 0x − 8.
  • ✦Hạng tử 0 không đổi giá trị, chỉ giúp hạng tử hạ xuống đúng vị trí. Ví dụ 0x² hạ xuống cạnh 2x² thành 2x² + 0x.
  • ✦Tìm hệ số chưa biết: nhân thương với số chia rồi so sánh hệ số cùng bậc. Ví dụ (x + 5)(x − 2) = x² + 3x − 10; so với x² + ax − 10 được a = 3.

Dạng bài

Chia đa thức khuyết bậc

  1. 1 Viết thêm 0xⁿ vào mọi bậc còn thiếu của số bị chia (và số chia).
  2. 2 Đặt tính, chia – nhân – trừ – hạ như bình thường.
  3. 3 Đọc thương và dư.
  4. 4 Thử lại bằng phép nhân.

⚠️ Bẫy hay gặp: Không viết 0x² và 0x thì sau vòng 1 không có chỗ hạ, dễ hạ nhầm −8 xuống ngay và ra thương sai. Phải viết đủ x³ + 0x² + 0x − 8.

🕳️
Làm mẫu

Tính (x³ − 8) : (x − 2).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

➗

Chia cho đơn thức

  1. 1
    Nhận biết

    8x⁵ : 2x² bằng

  2. 2
    Nhận biết

    5x : 5x bằng

  3. 3
    Thông hiểu

    (12x³ − 6x²) : 3x bằng

  4. 4
    Thông hiểu (9x⁴ + 6x³ − 3x²) : 3x² = 3x² + − 1
  5. 5
    Vận dụng

    Biết A : 2x = x² − 3x + 5. Khi đó A bằng

📐

Chia hai đa thức

  1. 1
    Nhận biết

    Thứ tự bốn việc trong mỗi vòng chia đa thức là

  2. 2
    Thông hiểu (x² + 7x + 10) : (x + 2) = x +
  3. 3
    Thông hiểu

    (x² − 5x + 6) : (x − 2) bằng

  4. 4
    Thông hiểu

    (2x² + 5x + 3) : (x + 1) bằng

  5. 5
    Thông hiểu

    Chia x² + 6x + 8 cho x + 2. Các khẳng định sau đúng hay sai?

    a)Hạng tử đầu của thương là x.

    b)Sau vòng 1, (x² + 6x) − (x² + 2x) = 8x.

    c)Thương là x + 4 và phép chia hết.

  6. 6
    Vận dụng

    (x³ − 3x² + 2x) : (x − 1) bằng

  7. 7
    Thông hiểu (6x² + x − 2) : (2x − 1) = 3x +
🧩

Chia có dư

  1. 1
    Nhận biết

    Khi chia A cho B được thương Q và dư R, đẳng thức đúng là

  2. 2
    Thông hiểu

    Chia x² + 3x + 4 cho x + 1 ta được

  3. 3
    Thông hiểu (x² + 5x + 9) : (x + 3) cho thương x + 2 và dư .
  4. 4
    Thông hiểu

    Chia một đa thức bậc 5 cho một đa thức bậc 2 (có dư hoặc không), thương có bậc

  5. 5
    Vận dụng

    Chia x³ + 2x² + 3x + 4 cho x² + 1 được thương x + 2, dư 2x + 2. Các khẳng định sau đúng hay sai?

    a)Dư có bậc 1, bé hơn bậc 2 của số chia nên phải dừng.

    b)Còn có thể chia tiếp 2x cho x² để thêm một hạng tử vào thương.

    c)Thử lại: (x² + 1)(x + 2) + (2x + 2) = x³ + 2x² + 3x + 4.

  6. 6
    Vận dụng

    Chia 3x² − 2x + 5 cho x − 1 ta được

🕳️

Khuyết bậc, tìm hệ số

  1. 1
    Thông hiểu

    Để đặt tính chia x³ + 3x − 4 cho x − 1 cho khỏi lệch cột, nên viết số bị chia thành

  2. 2
    Thông hiểu (x³ − 27) : (x − 3) = x² + 3x +
  3. 3
    Vận dụng Biết (x² + ax − 10) : (x + 5) = x − 2. Giá trị a là .
  4. 4
    Vận dụng

    Tìm m để x² + 5x + m chia hết cho x + 2.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Ở kiểm tra giữa và cuối kỳ II, hay có hai dạng: chia đa thức cho đơn thức (làm nhanh, chia từng hạng tử) và đặt tính chia một đa thức bậc hai hoặc ba cho một nhị thức, có kiểm bằng phép nhân.
  • •Điểm dễ mất nhất là bước trừ (không đổi dấu mọi hạng tử) và đa thức khuyết bậc (quên viết 0xⁿ). Dạng "tìm hệ số để chia hết" giải nhanh bằng cách nhân ngược rồi so sánh hệ số.
  • •Đây là nền cho phân tích đa thức thành nhân tử và rút gọn phân thức ở lớp 8, và cho việc dùng nghiệm của đa thức để chia hết ở các lớp sau.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
28. Biến cố và xác suất của biến cố