Biến cố và xác suất của biến cố
Phân loại biến cố (chắc chắn, không thể, ngẫu nhiên), liệt kê kết quả có thể và tính xác suất 1/(k) khi k biến cố đồng khả năng.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 29, Bài 30
⚡ Nhớ nhanh
- 1Phép thử là việc mà ta không đoán trước được kết quả; biến cố là điều ta xét xem có xảy ra hay không sau phép thử.
- 2Chắc chắn: biết trước luôn xảy ra · Không thể: biết trước không bao giờ xảy ra · Ngẫu nhiên: không biết trước.
- 3Xác suất của biến cố là một số từ 0 đến 1 đo khả năng xảy ra: chắc chắn là 1, không thể là 0.
- 4Khi có k biến cố đồng khả năng (đồng xu, xúc xắc, k thẻ giống hệt) thì mỗi biến cố có xác suất 1k. Ví dụ xúc xắc: 16.
- 5⚠️ "Có hai khả năng" chưa chắc là xác suất 12: chỉ đúng khi hai khả năng đồng khả năng.
- 6Thói quen chống sai: k là tổng số kết quả có thể, và xác suất tìm được phải nằm giữa 0 và 1.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo từng thẻ biến cố vào thang 0 → 1 (không thể · ngẫu nhiên · chắc chắn); rồi chọn đồng xu, xúc xắc hay túi k viên bi khác màu, chạm một kết quả để thấy mỗi kết quả đồng khả năng có xác suất 1/k.
Không thể
P = 0
Ngẫu nhiên
0 < P < 1
Chắc chắn
P = 1
Kéo thẻ (hoặc chạm thẻ rồi chạm ô) vào ô đúng.
Đã xếp 0/8 thẻ
Hỏi: biến cố này có thể xảy ra không? Luôn luôn xảy ra không? ⚠️ Hiếm khi xảy ra vẫn là ngẫu nhiên, không phải không thể.
1 🎲 Ba loại biến cố
Cần nhớ
- ✦Phép thử là hành động mà ta không đoán trước được kết quả. Ví dụ gieo một con xúc xắc, rút một tấm thẻ trong hộp.
- ✦Biến cố chắc chắn: biết trước luôn xảy ra. Ví dụ gieo xúc xắc, "số chấm nhỏ hơn 7".
- ✦Biến cố không thể: biết trước không bao giờ xảy ra. Ví dụ gieo một xúc xắc, "số chấm bằng 8".
- ✦Biến cố ngẫu nhiên: không thể biết trước có xảy ra hay không. Ví dụ gieo xúc xắc, "số chấm là số chẵn".
Loại của biến cố phụ thuộc phép thử
| Biến cố | Gieo một xúc xắc | Gieo hai xúc xắc (xét tổng) |
|---|---|---|
| Nhỏ hơn 7 | Chắc chắn (chỉ có 1 đến 6) | Ngẫu nhiên (6 + 6 = 12 thì không) |
| Bằng 8 | Không thể (tối đa 6) | Ngẫu nhiên (2 + 6 = 8 thì xảy ra) |
| Nhỏ hơn 13 | Chắc chắn | Chắc chắn (tối đa 6 + 6 = 12) |
Dạng bài
Phân loại một biến cố
- 1 Xác định phép thử và liệt kê các kết quả có thể.
- 2 Với từng kết quả, xét xem biến cố có xảy ra hay không.
- 3 Mọi kết quả đều làm biến cố xảy ra: chắc chắn. Không kết quả nào: không thể. Còn lại: ngẫu nhiên.
- 4 Thử lại: với biến cố ngẫu nhiên, chỉ ra một kết quả làm nó xảy ra và một kết quả làm nó không xảy ra.
⚠️ Bẫy hay gặp: "Số trên thẻ nhỏ hơn 11" ở hộp trên là biến cố chắc chắn (cả năm thẻ đều nhỏ hơn 11), không phải ngẫu nhiên chỉ vì ta chưa biết sẽ rút thẻ nào.
Hộp có 5 tấm thẻ ghi 2; 4; 6; 8; 10. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Phân loại: A "số trên thẻ là số chẵn"; B "số trên thẻ là số lẻ"; C "số trên thẻ lớn hơn 5".
Hướng dẫn giải
2 🔢 Kết quả có thể, kết quả thuận lợi
Cần nhớ
- ✦Kết quả có thể của phép thử là mọi điều có thể xảy ra, liệt kê không sót, không trùng. Ví dụ gieo một xúc xắc có 6 kết quả: 1; 2; 3; 4; 5; 6.
- ✦Kết quả thuận lợi cho một biến cố là kết quả làm biến cố đó xảy ra. Ví dụ "số chấm chẵn" có 3 kết quả thuận lợi: 2; 4; 6.
- ✦Với bi hay thẻ giống nhau, mỗi viên (mỗi thẻ) là một kết quả. Ví dụ túi có 2 bi đỏ và 1 bi xanh có 3 kết quả, không phải 2.
- ✦Đọc kĩ "lớn hơn", "nhỏ hơn": chúng không gồm chính số đó. Ví dụ "lớn hơn 4" khi gieo xúc xắc chỉ có 5; 6.
Dạng bài
Đếm kết quả thuận lợi
- 1 Liệt kê mọi kết quả có thể và đếm tổng.
- 2 Xét từng kết quả xem có làm biến cố xảy ra không.
- 3 Ghi các kết quả thuận lợi và đếm.
- 4 Thử lại: số thuận lợi cộng số không thuận lợi bằng tổng.
⚠️ Bẫy hay gặp: "Lớn hơn 2 và nhỏ hơn 6" là 3; 4; 5, không phải 2; 3; 4; 5; 6. Hai số 2 và 6 là đầu mút, không thoả.
Gieo một con xúc xắc. Có bao nhiêu kết quả thuận lợi cho biến cố B "số chấm lớn hơn 2 và nhỏ hơn 6"?
Hướng dẫn giải
3 📏 Xác suất là số từ 0 đến 1
Cần nhớ
- ✦Xác suất của biến cố là một số từ 0 đến 1 đo khả năng xảy ra. Viết được dưới dạng phân số, số thập phân hay phần trăm: 12 = 0,5 = 50%.
- ✦Biến cố chắc chắn có xác suất 1; biến cố không thể có xác suất 0. Ví dụ "tháng Ba có ít hơn 32 ngày" có xác suất 1.
- ✦Xác suất càng gần 1 thì càng nhiều khả năng xảy ra, càng gần 0 thì càng ít. Ví dụ 90% là rất có thể, 5% là ít khả năng.
- ✦Biến cố ngẫu nhiên có xác suất lớn hơn 0 và bé hơn 1. Ví dụ mặt ngửa của đồng xu cân đối: 12.
Thước xác suất
| Xác suất | Phần trăm | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 0 | 0% | Không thể |
| 14 = 0,25 | 25% | Ít khả năng xảy ra |
| 12 = 0,5 | 50% | Xảy ra và không xảy ra có khả năng như nhau |
| 0,9 | 90% | Rất nhiều khả năng xảy ra |
| 1 | 100% | Chắc chắn |
Dạng bài
So sánh khả năng xảy ra của các biến cố
- 1 Viết các xác suất về cùng một dạng (thường là phần trăm hoặc số thập phân).
- 2 So sánh các số: số lớn hơn thì dễ xảy ra hơn.
- 3 Kết luận biến cố nào nhiều khả năng nhất, ít khả năng nhất.
- 4 Thử lại: mọi số đều nằm trong đoạn từ 0 đến 1 và đặt đúng thứ tự trên thước.
⚠️ Bẫy hay gặp: Xác suất 0,05 là 5%, rất ít khả năng, không phải "5". Xác suất không bao giờ lớn hơn 1: kết quả 54 là tính sai.
Dự báo xác suất có mưa: thứ Hai là 310, thứ Ba là 45%, thứ Tư là 0,4. Ngày nào khả năng mưa lớn nhất, ít nhất?
Hướng dẫn giải
4 🎯 Xác suất khi các biến cố đồng khả năng
Cần nhớ
- ✦Có k biến cố đồng khả năng và luôn xảy ra đúng một trong chúng thì mỗi biến cố có xác suất 1k. Ví dụ đồng xu cân đối: 12; xúc xắc cân đối: 16.
- ✦Rút một thẻ ngẫu nhiên trong k thẻ giống hệt nhau thì mỗi thẻ có xác suất 1k. Ví dụ hộp 5 thẻ: rút được thẻ số 3 có xác suất 15.
- ✦Biến cố chắc chắn có xác suất 1, biến cố không thể có xác suất 0. Ví dụ hộp 5 thẻ ghi 1 đến 5: "rút được thẻ số 6" có xác suất 0.
- ✦Chỉ dùng 1k khi các biến cố đồng khả năng. Ví dụ "mưa hoặc không mưa" có hai khả năng nhưng xác suất mưa không phải 12.
Đồng xu cân đối, xúc xắc cân đối, thẻ hay bi giống hệt nhau rút ngẫu nhiên: mọi kết quả có khả năng như nhau.
Ngày mai "mưa hoặc không mưa", trận đấu "thắng, hoà, thua", "trúng số hay không": các khả năng không như nhau nên không được chia đều thành 12 hay 13.
Dạng bài
Tính xác suất của một biến cố
- 1 Kiểm các kết quả có đồng khả năng không (vật giống hệt, xúc xắc cân đối, chọn ngẫu nhiên).
- 2 Đếm tổng số kết quả có thể k.
- 3 Biến cố chắc chắn thì P = 1; không thể thì P = 0; mỗi kết quả riêng lẻ thì P = 1k.
- 4 Thử lại: k kết quả, mỗi kết quả 1k, cộng lại được 1 ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hộp có 8 thẻ thì P(rút được thẻ số 5) = 18, không phải 12 chỉ vì "rút được hoặc không rút được".
Hộp có 8 thẻ giống hệt nhau ghi 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Tính xác suất của các biến cố: A "rút được thẻ số 5"; B "rút được thẻ số 9"; C "số trên thẻ nhỏ hơn 9".
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Phân loại biến cố
- 1Nhận biết
Gieo một con xúc xắc. Biến cố "số chấm nhỏ hơn 7" là biến cố
- 2Thông hiểu
Hộp có các thẻ ghi 2; 4; 6; 8; 10. Rút một thẻ. Biến cố "số trên thẻ nhỏ hơn 11" là biến cố
- 3Thông hiểu
Hộp có 5 thẻ ghi 3; 6; 9; 12; 15. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Các nhận xét sau đúng hay sai?
a)"Số trên thẻ chia hết cho 3" là biến cố chắc chắn.
b)"Số trên thẻ là số chẵn" là biến cố ngẫu nhiên.
c)"Rút được thẻ ghi số 10" là biến cố ngẫu nhiên.
- 4Vận dụng
Gieo hai con xúc xắc. Biến cố "tổng số chấm bằng 12" là biến cố
- 5Vận dụng
Mai và Việt mỗi người gieo một con xúc xắc. Biến cố "tích hai số chấm nhỏ hơn 37" là biến cố
Kết quả thuận lợi
- 1Nhận biết Gieo một con xúc xắc có tất cả kết quả có thể.
- 2Thông hiểu
Gieo một xúc xắc. Các kết quả thuận lợi cho biến cố "số chấm là số lẻ" là
- 3Thông hiểu Rút một thẻ từ hộp 10 thẻ ghi 1 đến 10. Biến cố "số trên thẻ chia hết cho 3" có kết quả thuận lợi.
- 4Thông hiểu
Vòng quay chia 8 ô bằng nhau ghi 1 đến 8. Biến cố "ô ghi số nguyên tố" có bao nhiêu kết quả thuận lợi?
- 5Thông hiểu Gieo một xúc xắc. Biến cố "số chấm lớn hơn 1 và nhỏ hơn 5" có kết quả thuận lợi.
- 6Vận dụng
Túi có 5 viên bi giống hệt nhau trừ màu: 2 đỏ, 1 xanh, 2 vàng. Lấy ngẫu nhiên một viên. Các khẳng định sau đúng hay sai?
a)Có 5 kết quả có thể (mỗi viên bi một kết quả).
b)Biến cố "lấy được bi đỏ" có 2 kết quả thuận lợi.
c)Biến cố "lấy được bi không phải màu vàng" có 2 kết quả thuận lợi.
Xác suất từ 0 đến 1
- 1Nhận biết
Xác suất của một biến cố luôn nằm trong khoảng
- 2Nhận biết
Biến cố chắc chắn có xác suất bằng
- 3Thông hiểu
Biến cố nào có xác suất bằng 0?
- 4Thông hiểu
Dự báo xác suất mưa: thứ Hai 0,35; thứ Ba 25; thứ Tư 30%. Ngày nào nhiều khả năng mưa nhất?
- 5Vận dụng
Biến cố A có xác suất 0,92; biến cố B có xác suất 710; biến cố C có xác suất 85%. Sắp theo khả năng xảy ra từ ít đến nhiều:
Tính xác suất
- 1Nhận biết
Tung một đồng xu cân đối. Xác suất xuất hiện mặt sấp là
- 2Thông hiểu Gieo một xúc xắc cân đối. Xác suất số chấm bằng 4 là .
- 3Thông hiểu
Hộp có 10 thẻ giống hệt nhau ghi 1 đến 10. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Xác suất rút được thẻ ghi số 7 là
- 4Thông hiểu
Bạn Hùng nói: "Trận đấu ngày mai có 3 khả năng là thắng, hoà, thua nên xác suất thắng là 13." Nhận xét nào đúng?
- 5Thông hiểu
Hộp có 12 thẻ giống hệt nhau ghi 1 đến 12. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Biến cố nào sau đây có xác suất bằng 112?
- 6Vận dụng
Hộp có 5 thẻ giống hệt nhau ghi 1; 2; 3; 4; 5. Rút ngẫu nhiên một thẻ. Các khẳng định sau đúng hay sai?
a)Xác suất rút được thẻ ghi số 3 là 15.
b)Xác suất rút được thẻ ghi số 6 là 0.
c)Xác suất rút được thẻ ghi số 2 lớn hơn xác suất rút được thẻ ghi số 4.
- 7Vận dụng Hộp có một số thẻ giống hệt nhau, mỗi thẻ ghi một số khác nhau. Rút ngẫu nhiên một thẻ, xác suất rút được thẻ ghi số 1 là 115. Hộp có thẻ.
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Ở kiểm tra cuối kỳ II hay có hai kiểu câu: phân loại biến cố (chắc chắn, không thể, ngẫu nhiên) và tính xác suất 1k khi k biến cố đồng khả năng (đồng xu, xúc xắc, thẻ, vòng quay).
- •Lỗi mất điểm thường gặp: đếm sót hoặc đếm dư kết quả thuận lợi (nhất là "lớn hơn", "nhỏ hơn", số nguyên tố), lấy sai k (không phải tổng số kết quả), và áp 1k khi các kết quả không đồng khả năng.
- •Đây là nền cho phần xác suất ở lớp 8: biến cố có nhiều kết quả thuận lợi, xác suất là tỉ số kết quả thuận lợi trên kết quả có thể, rồi so với xác suất thực nghiệm.
29. Quan hệ giữa góc và cạnh đối diện