Toán lớp 7
Chủ điểm 25 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Cộng, trừ đa thức một biến

Cộng và trừ hai đa thức một biến theo hàng hoặc theo cột, đổi dấu đúng khi trừ, và nói được bậc của tổng, hiệu.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 26

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Cộng, trừ đa thức: bỏ ngoặc rồi gộp các hạng tử cùng bậc (cộng, trừ hệ số, giữ nguyên luỹ thừa). Kết quả vẫn là một đa thức.
  • 2Làm theo hàng (bỏ ngoặc rồi nhóm) hoặc theo cột (sắp giảm, cùng bậc thẳng cột, bậc khuyết viết 0xᵏ hoặc để trống).
  • 3⚠️ Phép trừ: đổi dấu MỌI hạng tử của đa thức bị trừ. P − Q = P + (−Q); hạng tử cuối cũng phải đổi dấu.
  • 4Phép cộng có giao hoán, kết hợp: P + Q = Q + P. Phép trừ thì không giao hoán: P − Q và Q − P là hai đa thức đối nhau.
  • 5Bậc của tổng (hiệu) không vượt quá bậc lớn hơn; có thể thấp hơn khi hai hạng tử bậc cao triệt tiêu: (3x³ + x) + (−3x³ + 2) = x + 2.
  • 6Thử lại bằng số: thay x = 1 (hoặc 2) vào P, Q và kết quả, rồi so.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo từng hạng tử vào cột cùng luỹ thừa rồi cộng theo cột; phép trừ thì chạm đổi dấu mọi hạng tử của Q.

Còn 6 thẻ chưa vào cột

Cùng luỹ thừa của x thì cùng cột. Cột nào không có hạng tử thì để trống — đừng dồn cột.

⚠️ Khác luỹ thừa thì không cộng được: 2x³ + 4x² vẫn để nguyên, không thành 6x⁵. Cùng cột thì cộng hệ số, giữ nguyên phần biến.

1 ➕ Cộng hai đa thức

Cần nhớ

  • ✦Cộng hai đa thức: bỏ ngoặc (dấu + trước ngoặc nên giữ nguyên dấu), nhóm các hạng tử cùng bậc, cộng hệ số. (3x² + 2x) + (x² − 5x) = 4x² − 3x.
  • ✦Chỉ cộng được hạng tử cùng bậc. 2x³ + 4x² phải giữ nguyên, không thành 6x⁵.
  • ✦Cách đặt cột: sắp giảm cả hai đa thức, cùng bậc thì cùng cột, bậc khuyết viết 0xᵏ (hoặc để trống) để không dồn cột.
  • ✦Tổng của hai đa thức là một đa thức, và thứ tự không quan trọng: P + Q = Q + P.

Dạng bài

Cộng hai đa thức bằng cách đặt thẳng cột

  1. 1 Thu gọn và sắp xếp mỗi đa thức theo luỹ thừa giảm.
  2. 2 Viết đa thức này dưới đa thức kia, cùng bậc thẳng cột; bậc khuyết viết 0xᵏ.
  3. 3 Cộng từng cột: cộng hệ số, giữ nguyên xᵏ.
  4. 4 Thử lại: tính P(2) + Q(2) rồi so với giá trị của tổng tại x = 2 ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Khi P thiếu x², đừng dồn 2x lên cột x² để cộng với −4x² thành −2x². Cột x² là 0 + (−4) = −4; còn 2x phải cộng với 5x ở cột x.

➕
Làm mẫu

Cho P(x) = 3x³ + 2x − 4 và Q(x) = x³ − 4x² + 5x + 1. Tính P(x) + Q(x).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ➖ Trừ hai đa thức

Cần nhớ

  • ✦P − Q = P + (−Q): đổi dấu mọi hạng tử của Q rồi cộng. (3x² − 2x + 1) − (x² + 5x − 4) = 3x² − 2x + 1 − x² − 5x + 4 = 2x² − 7x + 5.
  • ✦Dấu − trước ngoặc: cả ba hạng tử trong ngoặc đổi dấu, kể cả hạng tử cuối: −(−4) = +4.
  • ✦Phép trừ không giao hoán: P − Q và Q − P là hai đa thức đối nhau.
  • ✦Đặt cột: viết Q dưới P, đổi dấu cả hàng của Q rồi cộng từng cột.

Dạng bài

Trừ hai đa thức

  1. 1 Viết P − (Q) — đặt cả Q trong ngoặc.
  2. 2 Bỏ ngoặc và đổi dấu mọi hạng tử của Q.
  3. 3 Nhóm các hạng tử cùng bậc, cộng hệ số rồi sắp xếp giảm dần.
  4. 4 Thử lại: tính P(2) − Q(2) rồi so với giá trị của hiệu tại x = 2 ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Với −(x² + 5x − 4), viết −x² − 5x − 4 (quên đổi dấu số cuối) là sai. Vì −(−4) = +4 nên đúng là −x² − 5x + 4.

➖
Làm mẫu

Cho P(x) = 5x³ − 2x² + x − 3 và Q(x) = 2x³ − 4x² − 3x + 6. Tính P(x) − Q(x).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔝 Bậc của tổng, hiệu và hạng tử triệt tiêu

Cần nhớ

  • ✦Bậc của tổng (hiệu) hai đa thức không vượt quá bậc lớn hơn trong hai đa thức.
  • ✦Hai hạng tử bậc cao nhất đối nhau thì triệt tiêu: (3x³ + x) + (−3x³ + 2) = x + 2, chỉ còn bậc 1.
  • ✦Hai đa thức giống hệt nhau thì hiệu là 0 (đa thức không, không có bậc): (x² + 1) − (x² + 1) = 0.
  • ✦Tính chất giao hoán và kết hợp giúp gom các cặp đối nhau trước cho nhanh.

Dạng bài

Tìm bậc của tổng hoặc hiệu

  1. 1 Thực hiện phép cộng hoặc trừ, thu gọn và sắp xếp kết quả.
  2. 2 Hạng tử có số mũ lớn nhất còn lại (hệ số khác 0) cho bậc của kết quả.
  3. 3 So với bậc hai đa thức ban đầu: nhỏ hơn nghĩa là hạng tử bậc cao đã triệt tiêu.
  4. 4 Thử lại: hệ số bậc cao nhất của hai đa thức có đối nhau (cộng) hoặc bằng nhau (trừ) không ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng bậc của P + Q là 3 vì cả P và Q đều bậc 3 là sai khi hai hệ số bậc 3 đối nhau (4 và −4): hạng tử bậc 3 mất, tổng chỉ bậc 2.

🔝
Làm mẫu

Cho P = 4x³ − x² + 2x và Q = −4x³ + 3x² + 1. Tính P + Q và cho biết bậc của tổng.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🧩 Tính giá trị và tìm đa thức chưa biết

Cần nhớ

  • ✦Giá trị của tổng, hiệu có hai cách tính: cộng hay trừ đa thức trước rồi thay số, hoặc thay số vào từng đa thức rồi cộng hay trừ. Hai cách phải ra cùng kết quả — dùng để thử lại.
  • ✦Cho P + A = R thì A = R − P (như số: a + x = c thì x = c − a). Cho A − P = R thì A = R + P.
  • ✦Bài toán thực tế (hai bể nước, hai khoản tiền…): viết mỗi đại lượng thành một đa thức của thời gian x rồi cộng hoặc trừ.

Dạng bài

Tìm đa thức A biết P + A = R

  1. 1 Viết A = R − P, đặt cả P trong ngoặc.
  2. 2 Bỏ ngoặc, đổi dấu mọi hạng tử của P.
  3. 3 Gộp các hạng tử cùng bậc.
  4. 4 Thử lại: tính P + A, phải ra đúng R ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Tính P − R thay vì R − P sẽ ra −3x² + 4x − 7, ngược dấu hoàn toàn: phép trừ không giao hoán, A = R − P.

🧩
Làm mẫu

Cho P = x² + 3x − 2 và R = 4x² − x + 5. Tìm đa thức A để P + A = R.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

➕

Cộng đa thức

  1. 1
    Nhận biết

    3x² + 5x² bằng

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho P = 2x² + 5 và Q = x² − 3. Khi đó P + Q bằng

  3. 3
    Nhận biết (4x² + 3x) + (2x² − 5x) = x² − x.
  4. 4
    Thông hiểu (x³ + 2x − 1) + (3x³ − 2x + 4) = x³ + .
  5. 5
    Vận dụng

    Cho P = 2x³ − x + 6 và Q = −x³ + 4x² + 3x − 2. Khi đó P + Q bằng

  6. 6
    Thông hiểu

    Xét đa thức 2x³ + 4x²:

    a)2x³ + 4x² = 6x⁵.

    b)2x³ + 4x² đã gọn, không gộp được nữa.

    c)(2x³ + 4x²) + (x³ − 4x²) = 3x³.

➖

Trừ đa thức

  1. 1
    Nhận biết

    Bỏ ngoặc 7x − (2x − 3) được

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho P = 5x + 2 và Q = 2x − 7. Khi đó P − Q bằng

  3. 3
    Thông hiểu (6x² − x + 2) − (2x² + 3x − 5) = x² − x + .
  4. 4
    Thông hiểu (x³ + 2x) − (x³ − 5) = .
  5. 5
    Vận dụng

    Cho P = 3x³ − 2x + 1 và Q = x³ + x² − 2x − 4. Khi đó P − Q bằng

  6. 6
    Thông hiểu

    Cho P = x² + 1 và Q = 3x − 2:

    a)P − Q = x² − 3x + 3.

    b)Q − P = −x² + 3x − 3.

    c)P − Q = Q − P.

🔝

Bậc của tổng, hiệu

  1. 1
    Nhận biết

    Cho P bậc 3 và Q bậc 2. Bậc của P + Q là

  2. 2
    Thông hiểu (5x³ + 2x) + (−5x³ + x² − 1) = .
  3. 3
    Thông hiểu

    Bậc của (6x⁴ + x³ − 2) + (−6x⁴ + 5x − 1) là

  4. 4
    Vận dụng

    Cho P = 2x³ − 3x + 1. Đa thức Q nào làm P + Q có bậc nhỏ hơn 3?

  5. 5
    Vận dụng

    Cho P = x² − 5x + 4:

    a)P − P = 0.

    b)P + P = 2x² − 10x + 8.

    c)P − P là đa thức bậc 2.

🧩

Vận dụng

  1. 1
    Thông hiểu Cho P(x) = x² + 3x và Q(x) = 2x² − x + 1. Giá trị của P(x) + Q(x) tại x = 2 là .
  2. 2
    Thông hiểu

    Đa thức A thoả mãn A + (x² − 2x) = 3x² + x + 4 là

  3. 3
    Vận dụng Cho P = 3x² − x + 5 và Q = x² + 2x − 1. Hệ số của x trong P − Q là .
  4. 4
    Vận dụng

    Sau x giờ bơm, bể A có (5x + 12) m³ nước và bể B có (3x + 20) m³ nước. Hiệu số nước bể A trừ bể B là

  5. 5
    Vận dụng

    Cho P + Q = x² + 5 và P = x² − 2:

    a)Q = (x² + 5) − (x² − 2).

    b)Q = 7.

    c)Q là đa thức bậc 2.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Cộng, trừ đa thức thường có mặt ở kiểm tra cuối kì II: cho P(x), Q(x), tính P + Q và P − Q, có thể hỏi thêm bậc hoặc giá trị tại một số. Mất điểm chủ yếu do quên đổi dấu khi trừ.
  • •Hay ghép với bài trước: kết quả là đa thức bậc nhất hoặc bậc hai thì hỏi thêm hệ số, bậc hoặc giá trị tại một số. Nên luôn thử lại bằng cách thay x = 1 hoặc x = 2.
  • •Đây là nền cho nhân, chia đa thức ngay các bài sau; sang lớp 8, cộng trừ phân thức đại số cũng dùng đúng ý đổi dấu mọi hạng tử.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
26. Nhân đa thức một biến