Toán lớp 7
Chủ điểm 17 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra kiểm tra

Biểu đồ hình quạt tròn

Đọc tỉ lệ từ biểu đồ hình quạt tròn, tính góc quạt và số lượng từ tỉ lệ, và nhận ra khi nào không nên dùng hoặc không nên so sánh hai biểu đồ quạt.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 18

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Cả hình tròn là 100%, ứng với 360°. Các phần của biểu đồ không chồng nhau và cộng lại đúng 100%.
  • 2Góc quạt = tỉ lệ · 360°; mỗi 1% ứng với 3,6°. Ví dụ 25% ứng với 90°, 50% ứng với 180°.
  • 3Số lượng = tổng thể · tỉ lệ. Ví dụ 40 bạn, 25% thích cầu lông thì có 40 · 0,25 = 10 bạn.
  • 4Khác biểu đồ cột ở lớp 6: biểu đồ quạt chỉ cho tỉ lệ, không cho sẵn số lượng; muốn có số lượng phải biết tổng.
  • 5⚠️ Hai biểu đồ quạt khác tổng thể thì không so số lượng bằng phần trăm được: 48% của 25 bạn còn ít hơn 40% của 40 bạn.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo chấm trên ranh giới giữa các hình quạt (lớp 40 bạn, mỗi nấc 1 bạn): số bạn, phần trăm và góc = phần trăm nhân 3,6° đổi theo, tổng luôn 100% = 360°; nút bẫy “chọn nhiều môn” cho tổng 160% nên không vẽ được quạt.

Bóng đá: 16/40 = 40% ⇒ góc 40 · 3,6° = 144°

MônSố bạnTỉ lệGóc
Bóng đá1640%144°
Cầu lông1025%90°
Bơi820%72°
Cờ vua615%54°
Tổng40100%360°

100% = 360° — các phần cộng đủ cả hình tròn ✓

Góc = % · 3,6° (vì 360° : 100 = 3,6°). Phần lớn nhất: Bóng đá (40%). Ngược lại, biết % thì số bạn = 40 · %, vd 40% · 40 = 16 bạn.

⚠️ Hình quạt không cho biết tổng: 48% của lớp 25 bạn (12 bạn) vẫn ít hơn 40% của lớp 40 bạn (16 bạn).

1 👀 Đọc tỉ lệ từ biểu đồ quạt

Cần nhớ

  • ✦Cả hình tròn là 100% của tổng thể. Quạt càng rộng thì tỉ lệ càng lớn.
  • ✦Các quạt không chồng nhau và cộng lại đúng 100%. Ví dụ 45% + 30% + 25% = 100%.
  • ✦Một số quạt nhìn là biết: một phần tư hình tròn = 25%, một nửa = 50%, ba phần tư = 75%.
  • ✦Biểu đồ quạt cho thấy tỉ lệ phần; biểu đồ cột (lớp 6) cho thấy số lượng từng loại. Hai loại trả lời hai câu hỏi khác nhau.

Dạng bài

Đọc một biểu đồ quạt (số liệu cho bằng chữ)

  1. 1 Đọc tiêu đề: biểu đồ nói về cái gì, tổng thể là bao nhiêu (nếu có).
  2. 2 Ghi tỉ lệ từng quạt; quạt nào thiếu thì lấy 100% trừ đi các quạt đã biết.
  3. 3 Trả lời câu hỏi: quạt nào lớn nhất, nhỏ nhất, gấp mấy lần quạt kia.
  4. 4 Thử lại: cộng mọi tỉ lệ phải ra đúng 100%.

⚠️ Bẫy hay gặp: Quạt 10% không có nghĩa là 10 bạn. Với 200 học sinh, 10% là 200 · 0,1 = 20 học sinh — cần nhân với tổng thể.

🥧
Làm mẫu

Biểu đồ quạt “Phương tiện đi học của 200 học sinh”: xe đạp 35%, đi bộ 30%, xe buýt 25%, phụ huynh đưa đón còn lại. Tìm tỉ lệ của phần còn lại và cho biết phương tiện nào được chọn nhiều nhất.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 📐 Góc quạt và phần trăm

Cần nhớ

  • ✦Góc quạt = tỉ lệ · 360°. Ví dụ 30% ứng với 0,3 · 360° = 108°.
  • ✦Mỗi 1% ứng với 3,6°, vì 360° : 100 = 3,6°. Muốn đổi nhanh thì nhân phần trăm với 3,6.
  • ✦Ngược lại, tỉ lệ = góc : 360°. Ví dụ quạt 72° chiếm 72 : 360 = 0,2 = 20%.
  • ✦Các góc quạt cộng lại đúng 360°. Ví dụ 144° + 108° + 108° = 360°.

Dạng bài

Từ số liệu tính góc quạt để vẽ biểu đồ

  1. 1 Cộng các số liệu để có tổng thể.
  2. 2 Tính tỉ lệ từng phần: số của phần đó : tổng thể, đổi ra phần trăm.
  3. 3 Tính góc quạt: tỉ lệ · 360° (hoặc phần trăm · 3,6°).
  4. 4 Thử lại: cộng các tỉ lệ được 100% và cộng các góc được 360°.

⚠️ Bẫy hay gặp: Góc quạt không bằng số phần trăm: 25% ứng với 90°, không phải 25°.

📐
Làm mẫu

Lớp 7B có 40 bạn: 18 bạn đi xe đạp, 12 bạn đi bộ, 6 bạn đi xe buýt, 4 bạn được đưa đón. Tính tỉ lệ và góc quạt của từng phần.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔢 Tính số lượng và tổng thể

Cần nhớ

  • ✦Số lượng = tổng thể · tỉ lệ. Ví dụ 240 học sinh, 35% đi bộ thì có 240 · 0,35 = 84 học sinh.
  • ✦Biết số lượng và tỉ lệ thì tìm tổng thể = số lượng : tỉ lệ. Ví dụ 12 bạn chiếm 30% thì cả lớp có 12 : 0,3 = 40 bạn.
  • ✦Cho góc quạt thì đổi sang tỉ lệ trước (góc : 360°) rồi mới nhân với tổng thể.
  • ✦Nhớ bằng đơn vị: kết quả là “bạn” thì nhân với số bạn; kết quả là “độ” thì nhân với 360°.

Dạng bài

Tìm số lượng từ tỉ lệ hoặc từ góc quạt

  1. 1 Xác định tổng thể (cả hình tròn là bao nhiêu người, vật).
  2. 2 Nếu đề cho góc quạt thì đổi sang tỉ lệ: góc : 360°.
  3. 3 Nhân tỉ lệ với tổng thể để ra số lượng.
  4. 4 Thử lại: lấy số lượng chia tổng thể phải ra đúng tỉ lệ ban đầu.

⚠️ Bẫy hay gặp: Với 240 học sinh, quạt 35% là 84 học sinh, không phải 35 học sinh: phần trăm phải nhân với tổng thể.

🔢
Làm mẫu

Biểu đồ quạt về 240 học sinh: đi bộ chiếm 35%, đi xe buýt ứng với quạt có góc 72°. Tính số học sinh mỗi loại.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 ⚠️ Khi nào không nên dùng, không nên so sánh

Cần nhớ

  • ✦Chỉ dùng biểu đồ quạt khi các phần không chồng nhau và cộng lại đúng 100%.
  • ✦Nếu mỗi người được chọn nhiều phương án (chọn 2 môn yêu thích) thì tổng vượt 100%, không chia hình tròn được — phải dùng biểu đồ cột.
  • ✦Biểu đồ quạt không chứa tổng thể. Hai biểu đồ cạnh nhau khác tổng thể thì phải đổi sang số lượng rồi mới so.
  • ✦Tỉ lệ cao hơn không có nghĩa là số lượng nhiều hơn: 50% của 10 bạn chỉ là 5 bạn, còn 20% của 60 bạn là 12 bạn.

Dạng bài

So sánh hai biểu đồ quạt khác tổng thể

  1. 1 Xem tổng thể của từng biểu đồ — nếu khác nhau thì không so phần trăm trực tiếp.
  2. 2 Đổi mỗi phần trăm sang số lượng bằng cách nhân với tổng thể tương ứng.
  3. 3 So hai số lượng vừa tính.
  4. 4 Thử lại: lấy từng số lượng chia tổng thể phải ra lại phần trăm đã cho.

⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy 45% > 30% mà kết luận lớp B nhiều bạn hơn là sai: 20 · 0,45 = 9 bạn, ít hơn 50 · 0,3 = 15 bạn của lớp A.

⚖️
Làm mẫu

Lớp A có 50 bạn, 30% thích đọc truyện. Lớp B có 20 bạn, 45% thích đọc truyện. Lớp nào có nhiều bạn thích đọc truyện hơn?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Biểu đồ quạt khác biểu đồ cột

Biểu đồ cộtBiểu đồ quạt
Cho thấySố lượng từng loạiTỉ lệ từng phần trong tổng thể
Muốn ra số lượngĐọc thẳng chiều cao cộtNhân tỉ lệ với tổng thể
Chọn nhiều phương ánDùng đượcKhông dùng được (tổng vượt 100%)
So hai nhóm khác cỡĐọc số lượng thậtPhải đổi ra số lượng trước

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

👀

Đọc tỉ lệ

  1. 1
    Nhận biết

    Toàn bộ hình tròn của biểu đồ quạt ứng với

  2. 2
    Thông hiểu Một biểu đồ quạt có ba phần 45%, 30% và x%. Khi đó x = .
  3. 3
    Thông hiểu

    Biểu đồ quạt về nước uống ưa thích của 120 bạn: trà 40%, nước cam 30%, sữa 20%, nước lọc 10%. Phần nào gấp đôi phần sữa?

📐

Góc quạt

  1. 1
    Nhận biết

    Một phần chiếm 50% thì góc quạt là

  2. 2
    Thông hiểu Phần chiếm 20% có góc quạt là °.
  3. 3
    Thông hiểu

    Quạt có góc 108° chiếm bao nhiêu phần trăm tổng thể?

  4. 4
    Thông hiểu Lớp có 40 bạn, 10 bạn thích tô màu. Góc quạt của phần “tô màu” là °.
  5. 5
    Vận dụng

    Có 30 bạn: thích nhạc 12 bạn, thích vẽ 9 bạn, thích thể thao 9 bạn. Góc quạt tương ứng (theo thứ tự nhạc; vẽ; thể thao) là

  6. 6
    Vận dụng

    Biểu đồ quạt chỉ có hai phần; phần thứ nhất có góc 252°. Phần thứ hai chiếm

🔢

Tính số lượng

  1. 1
    Nhận biết

    Biết tổng thể và tỉ lệ của một phần, số lượng của phần đó bằng

  2. 2
    Thông hiểu

    Lớp có 40 bạn, 25% đi xe đạp. Số bạn đi xe đạp là

  3. 3
    Thông hiểu Trong 240 học sinh, 35% đi bộ, tức là học sinh.
  4. 4
    Thông hiểu Có 12 bạn chiếm 30% tổng số bạn. Tổng số bạn là .
  5. 5
    Vận dụng Lớp 7C có 36 bạn, quạt “đi bộ” có góc 90°. Số bạn đi bộ là .
  6. 6
    Vận dụng

    Biểu đồ quạt về 120 bạn: trà 40%, nước cam 30%, sữa 20%, nước lọc 10%. Các khẳng định sau đúng hay sai?

    a)Có 48 bạn chọn trà.

    b)Có 10 bạn chọn nước lọc.

    c)Số bạn chọn nước cam nhiều hơn số bạn chọn sữa 12 bạn.

  7. 7
    Vận dụng

    Biểu đồ quạt về 240 học sinh; quạt “xe buýt” có góc 72°. Số học sinh đi xe buýt là

⚠️

Giới hạn của biểu đồ quạt

  1. 1
    Nhận biết

    Biểu đồ hình quạt tròn phù hợp nhất khi muốn thể hiện

  2. 2
    Thông hiểu

    Khảo sát mà mỗi bạn được chọn nhiều môn yêu thích. Nên dùng

  3. 3
    Thông hiểu

    Về biểu đồ hình quạt tròn, các khẳng định sau đúng hay sai?

    a)Chỉ nhìn biểu đồ quạt là biết số lượng mỗi phần.

    b)Các phần cộng lại phải đúng 100%.

    c)Quạt chiếm 25% có góc 25°.

  4. 4
    Thông hiểu

    Hai biểu đồ quạt đều ghi 30% “thích bóng đá”, tổng thể lần lượt là 100 bạn và 50 bạn. Số bạn thích bóng đá ở hai biểu đồ là

  5. 5
    Vận dụng

    Lớp 7A có 45 bạn, 40% thích cờ vua. Lớp 7B có 30 bạn, 50% thích cờ vua. Lớp nào có nhiều bạn thích cờ vua hơn?

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Chủ điểm này hay có trong bài kiểm tra cuối kỳ I: cho số liệu (thường bằng bảng) rồi hỏi tỉ lệ, góc quạt hoặc số lượng của một phần; câu ngắn hơn thì hỏi chọn loại biểu đồ phù hợp.
  • •Hai chỗ hay mất điểm: lấy luôn phần trăm làm số lượng hoặc làm số đo góc, và so phần trăm của hai nhóm khác cỡ thay vì đổi ra số lượng.
  • •Cách đổi giữa phần trăm, số lượng và góc dùng lại ở chương tỉ lệ thức, đại lượng tỉ lệ (học kỳ II) và khi đọc, vẽ biểu đồ ở lớp 8.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
18. Biểu đồ đoạn thẳng