Đường vuông góc và đường xiên
So sánh được độ dài đường vuông góc và các đường xiên kẻ từ một điểm tới một đường thẳng bằng hình chiếu của chúng.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 32
⚡ Nhớ nhanh
- 1Từ điểm A ngoài đường thẳng d, kẻ AH ⊥ d tại H: AH là đường vuông góc, H là chân đường vuông góc, còn AB (B khác H, B thuộc d) là đường xiên.
- 2HB là hình chiếu của đường xiên AB trên d.
- 3Đường vuông góc ngắn nhất: AH < AB với mọi B ≠ H trên d. Độ dài AH chính là khoảng cách từ A đến d.
- 4Hình chiếu lớn hơn thì đường xiên lớn hơn, hình chiếu bằng nhau thì đường xiên bằng nhau — và ngược lại.
- 5⚠️ Đường xiên dài hơn thì hình chiếu dài hơn, không phải ngắn hơn.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo hai điểm B, C trượt trên d theo từng vạch 1 cm: đường vuông góc AH ngắn nhất, hình chiếu HB dài hơn HC thì đường xiên AB dài hơn AC, hình chiếu bằng nhau thì hai đường xiên bằng nhau.
🐢 B trùng H: AB chính là đường vuông góc AH.
Kéo B và C trượt trên d (mỗi vạch 1 cm). AH ⊥ d, AH = 3,0 cm.
✓ HB < HC ⇒ AB < AC
Hai đường xiên đều dài hơn đường vuông góc: AB, AC > AH = 3,0 cm. B ở bên phải, C ở bên trái H: so khoảng cách tới H, không so trái hay phải.
⚠️ Luôn có AB ≥ AH, dấu "=" chỉ khi B trùng H. Quy tắc "hình chiếu dài hơn ⇒ đường xiên dài hơn" chỉ dùng cho các đường xiên kẻ từ cùng một điểm A tới cùng một đường thẳng.
1 📌 Đường vuông góc, đường xiên, hình chiếu
Cần nhớ
- ✦Từ A ngoài đường thẳng d, AH ⊥ d tại H gọi là đường vuông góc, H là chân đường vuông góc.
- ✦Điểm B thuộc d, khác H: đoạn AB là một đường xiên kẻ từ A tới d. Ví dụ: có B, C trên d thì có hai đường xiên AB, AC.
- ✦Đoạn HB nối chân đường vuông góc với B là hình chiếu của đường xiên AB trên d.
Ba loại đoạn trong hình
| Đoạn | Gọi là | Đặc điểm |
|---|---|---|
| AH | Đường vuông góc | AH ⊥ d tại H |
| AB, AC | Đường xiên | Nối A với B, C ≠ H trên d |
| HB, HC | Hình chiếu của AB, AC | Nằm trên d, tính từ chân H |
Dạng bài
Gọi tên các đoạn trong hình
- 1 Tìm đoạn vuông góc với d: đó là đường vuông góc, đầu còn lại trên d là chân H.
- 2 Các đoạn còn lại từ A tới d là đường xiên.
- 3 Hình chiếu của mỗi đường xiên là đoạn nối chân H với đầu mút của đường xiên trên d.
- 4 Soát lại: mỗi hình chiếu nằm hoàn toàn trên d ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: HB là hình chiếu của AB, không phải của AC. Hình chiếu của AC là HC — mỗi đường xiên có hình chiếu riêng của nó.
Từ A kẻ AH ⊥ d tại H. Trên d lấy B và C. Hãy gọi tên AH, AC và HB.
Hướng dẫn giải
2 📏 Đường vuông góc ngắn nhất
Cần nhớ
- ✦Định lí 1: trong mọi đoạn nối A với một điểm của d, đường vuông góc là đoạn ngắn nhất: AH < AB với B ≠ H.
- ✦Vì thế AH là khoảng cách từ A đến đường thẳng d. Ví dụ: AH = 6 cm thì A cách d đúng 6 cm.
- ✦Lí do: trong △AHB có ∠H = 90° là góc lớn nhất nên cạnh đối diện nó là AB dài nhất, tức AB > AH (dùng bài quan hệ góc – cạnh).
Dạng bài
Dùng "đường vuông góc ngắn nhất"
- 1 Tìm đường vuông góc từ A tới d và ghi độ dài AH.
- 2 Mọi đường xiên phải dài hơn AH, mọi đoạn ngắn hơn AH đều không thể là đường xiên.
- 3 Khoảng cách từ A tới d chính là AH.
- 4 Soát lại: độ dài đang xét có lớn hơn hẳn AH (bằng AH thì phải trùng đường vuông góc) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: AB = 6 cm cũng không xảy ra với B ≠ H: bằng AH thì B phải trùng H. Với đường xiên thật sự, luôn có AB > 6 cm, không có dấu bằng.
A cách đường thẳng d là AH = 6 cm (AH ⊥ d). Khoảng cách từ A đến d là bao nhiêu, và AB (B ≠ H, B thuộc d) có thể dài 5,9 cm không?
Hướng dẫn giải
3 ⚖️ So sánh hai đường xiên bằng hình chiếu
Cần nhớ
- ✦Định lí 2: hai đường xiên kẻ từ A tới d: hình chiếu lớn hơn thì đường xiên lớn hơn. Ví dụ: HB = 2 < HC = 5 thì AB < AC.
- ✦Hình chiếu bằng nhau thì đường xiên bằng nhau, kể cả khi hai điểm ở hai phía của H. Ví dụ: HB = HD thì AB = AD.
- ✦Các điều trên đúng cả chiều ngược lại: AB < AC thì HB < HC; AB = AD thì HB = HD.
Dạng bài
Sắp xếp độ dài AH và các đường xiên
- 1 Ghi hình chiếu của từng đường xiên (độ dài đoạn nối H với điểm đó, không xét nó ở phía nào của H).
- 2 Sắp các hình chiếu từ bé đến lớn; hình chiếu bằng nhau thì đường xiên bằng nhau.
- 3 Đặt AH ở đầu dãy: đường vuông góc ngắn nhất (hình chiếu của nó coi như 0).
- 4 Soát lại: thứ tự đường xiên trùng thứ tự hình chiếu ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy B và D nằm hai phía của H rồi cho là AB ≠ AD. Chỉ cần hình chiếu bằng nhau (HB = HD = 3 cm) là hai đường xiên bằng nhau, không phụ thuộc phía.
AH ⊥ d tại H. B, C, D thuộc d với HB = 3 cm, HC = 6 cm, HD = 3 cm (B và D ở hai phía của H). Sắp AH, AB, AC, AD theo thứ tự tăng dần.
Hướng dẫn giải
4 🚶 Gần nhất, xa nhất, đi đường nào
Cần nhớ
- ✦Trong các điểm của d, điểm gần A nhất là chân đường vuông góc H. Ví dụ: AH ngắn hơn mọi AB khác.
- ✦Trong các điểm B, C, D khác H, điểm có hình chiếu bé nhất thì gần A nhất, điểm có hình chiếu lớn nhất thì xa A nhất.
- ✦Đi từ A ra d, đi thẳng góc với d là quãng đường ngắn nhất; đi chéo càng nghiêng (hình chiếu càng dài) thì quãng đường càng dài.
Dạng bài
Tìm điểm gần nhất và xa nhất trên đường thẳng
- 1 Xác định chân đường vuông góc H từ A xuống d.
- 2 Đo (hoặc đọc) khoảng cách từ H tới từng điểm đang xét: đó là các hình chiếu.
- 3 Điểm có hình chiếu bé nhất gần A nhất; điểm có hình chiếu lớn nhất xa A nhất.
- 4 Soát lại: nếu có thể chọn H thì H còn gần hơn cả điểm gần nhất tìm được ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn trạm "gần nhất" là điểm có hình chiếu lớn nhất (HD = 4 km) vì tưởng đi xa chân H là gần. Ngược lại: hình chiếu càng bé thì đường xiên càng ngắn.
Nhà A cách đường thẳng d một khoảng AH (AH ⊥ d). Trên d có ba trạm B, C, D với HB = 2 km, HC = 1,5 km, HD = 4 km. Trạm nào gần nhà nhất, trạm nào xa nhất?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Gọi tên các đoạn
- 1Nhận biết
Đoạn AH vuông góc với đường thẳng d tại H gọi là
- 2Nhận biết
Đoạn AB nối A với điểm B thuộc d (B khác chân H) gọi là
- 3Thông hiểu
AH ⊥ d tại H. Hình chiếu của đường xiên AC trên d là
- 4Thông hiểu
AH ⊥ d tại H, B và C là hai điểm của d khác H. Xét các khẳng định:
a)AH là đường vuông góc kẻ từ A đến d.
b)AB là đường xiên kẻ từ A đến d.
c)Hình chiếu của AC là AH.
- 5Thông hiểu
Điểm H trong hình (AH ⊥ d, H thuộc d) gọi là
Đường vuông góc ngắn nhất
- 1Nhận biết
Trong các đoạn nối A với các điểm của đường thẳng d, đoạn ngắn nhất là
- 2Thông hiểu
Khoảng cách từ điểm A đến đường thẳng d là độ dài của đoạn
- 3Nhận biết AH ⊥ d và AH = 7 cm. Khoảng cách từ A đến d là cm.
- 4Vận dụng
AH ⊥ d tại H, AH = 6 cm, B thuộc d và B ≠ H. Độ dài AB có thể là
- 5Vận dụng
Điểm A cách đường thẳng d đúng 6 cm. Xét các khẳng định:
a)Mọi điểm của d đều cách A ít nhất 6 cm.
b)Có một điểm của d cách A đúng 5 cm.
c)Có một điểm của d cách A đúng 6 cm.
d)Có một điểm của d cách A đúng 100 cm.
So sánh hai đường xiên
- 1Thông hiểu
AH ⊥ d tại H; B, C thuộc d, cùng phía H, HB = 2 cm, HC = 5 cm. Khi đó
- 2Thông hiểu
Hai đường xiên AB, AC kẻ từ A tới d có AB > AC. Khi đó
- 3Thông hiểu
AH ⊥ d tại H; B, D thuộc d, hai phía của H, HB = HD = 4 cm. Khi đó
- 4Vận dụng
AH ⊥ d; B, C, D thuộc d với HB = 3 cm, HC = 6 cm, HD = 3 cm (B, D hai phía của H). Sắp tăng dần:
- 5Thông hiểu
Xét các đường xiên kẻ từ A tới đường thẳng d:
a)Đường xiên có hình chiếu 8 cm dài hơn đường xiên có hình chiếu 5 cm.
b)Hai đường xiên bằng nhau thì hai hình chiếu bằng nhau.
c)Đường xiên dài hơn thì hình chiếu ngắn hơn.
- 6Vận dụng
Điểm M chạy trên d, rời xa dần chân H của đường vuông góc kẻ từ A. Độ dài AM
Gần nhất, xa nhất
- 1Thông hiểu
Trên d có H (chân đường vuông góc kẻ từ A) và B, C, D cùng phía H với HB = 2, HC = 1,5, HD = 3 (cm). Trong ba điểm B, C, D, điểm gần A nhất là
- 2Nhận biết
Trong mọi điểm của đường thẳng d, điểm gần điểm A nhất là
- 3Vận dụng
M, N thuộc d, hai phía của chân H, HM = 3 cm, HN = 5 cm. Nam nói "N ở phía bên kia nên AN < AM". Nhận xét đúng là
- 4Thông hiểu AH ⊥ d; B, C, D, E thuộc d với HB = 1, HC = 4, HD = 2, HE = 3 (cm). Điểm xa A nhất trong bốn điểm là điểm .
- 5Thông hiểu
Nhà A đứng cách đường thẳng d một khoảng AH (AH ⊥ d). Ba lối ra đường: AH, AB với HB = 20 m, AC với HC = 35 m. Lối ngắn nhất và lối dài nhất lần lượt là
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Ở kiểm tra giữa/cuối kỳ II, chủ điểm này thường ra dưới dạng trắc nghiệm so sánh hai đường xiên theo hình chiếu và câu hỏi "độ dài nào không thể là đường xiên"; chỗ mất điểm là nhầm chiều "hình chiếu lớn hơn".
- •Tự luận hay dùng khoảng cách từ điểm tới đường thẳng để so sánh độ dài; cần nói rõ "đường vuông góc ngắn nhất" trước khi kết luận.
- •Đây là nền cho khái niệm khoảng cách từ điểm tới đường thẳng dùng ở lớp 8, và cho các bài tính độ dài ở những lớp sau.
31. Quan hệ giữa ba cạnh của một tam giác