Toán lớp 7
Chủ điểm 9 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra kiểm tra

Hai đường thẳng song song và dấu hiệu nhận biết

Gọi tên các cặp góc khi một đường thẳng cắt hai đường thẳng và dùng dấu hiệu để chứng minh hai đường thẳng song song.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 9

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Hai đường thẳng song song (a // b) là hai đường không có điểm chung.
  • 2Một đường c cắt hai đường a, b tạo ra các cặp góc so le trong, đồng vị, trong cùng phía.
  • 3Dấu hiệu: một cặp so le trong bằng nhau, hoặc một cặp đồng vị bằng nhau, thì a // b.
  • 4Cặp trong cùng phía thì phải bù nhau (tổng 180°) mới suy ra a // b.
  • 5Chỉ cần một cặp thoả điều kiện là đủ; không kết luận "song song" chỉ vì nhìn hình.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo đầu đường b để xoay b quanh B, chọn cặp so le trong / đồng vị / trong cùng phía để tô: đúng lúc cặp so le trong (hay đồng vị) bằng nhau thì đèn "a // b" sáng; bẫy: cặp trong cùng phía bằng nhau mà a vẫn cắt b.

105°75°105°75°A₄119°61°B₂119°61°acABcắt nhau →b

b nghiêng: cặp so le trong 75° và 61° lệch nhau.

○ So le trong bằng nhau ∠A₄, ∠B₂: 75° ≠ 61°
○ a // b b lệch a 14°

✗ So le trong: 75° ≠ 61° ⇒ a cắt b

Kéo dài thì a và b gặp nhau ở phía bên phải. Kéo đầu đường b cho tới khi đèn sáng.

So le trong: khác phía c, đều nằm giữa a và b. Đồng vị: cùng phía c, cùng vị trí trên–dưới. Trong cùng phía: cùng phía c, đều nằm giữa a và b.

1 🧩 Ba cặp góc khi một đường cắt hai đường

Cần nhớ

  • ✦So le trong: hai góc khác phía đường cắt c và đều nằm giữa a, b. Ví dụ ∠A₄ và ∠B₂.
  • ✦Đồng vị: hai góc cùng phía đường cắt c, cùng ở phía trên (hoặc cùng ở phía dưới) mỗi đường. Ví dụ ∠A₁ và ∠B₁.
  • ✦Trong cùng phía: hai góc cùng phía đường cắt c và đều nằm giữa a, b. Ví dụ ∠A₃ và ∠B₂.

Quy ước: c cắt a tại A, cắt b tại B, a ở trên b; quanh mỗi đỉnh đánh số 1 trên-trái, 2 trên-phải, 3 dưới-phải, 4 dưới-trái

Cặp gócGọi làĐiều kiện để a // b
(∠A₃, ∠B₁) và (∠A₄, ∠B₂)So le trongBằng nhau
(∠A₁, ∠B₁), (∠A₂, ∠B₂), (∠A₃, ∠B₃), (∠A₄, ∠B₄)Đồng vịBằng nhau
(∠A₃, ∠B₂) và (∠A₄, ∠B₁)Trong cùng phíaBù nhau (tổng 180°)

Dạng bài

Gọi tên một cặp góc

  1. 1 Xác định đường cắt c và hai đường bị cắt a, b.
  2. 2 Hai góc nằm cùng phía hay khác phía đường c?
  3. 3 Hai góc nằm giữa a và b (trong) hay ngoài hai đường?
  4. 4 Soát lại: mỗi góc ở một đỉnh khác nhau (A và B) và ghép đúng theo bảng quy ước ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: ∠A₃ và ∠B₁ là so le trong (khác phía c), còn ∠A₃ và ∠B₂ là trong cùng phía (cùng phía c) — hai cặp chỉ khác nhau ở góc thứ hai nên rất dễ lẫn.

🧩
Làm mẫu

Gọi tên cặp góc ∠A₃ và ∠B₂.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ✅ Dấu hiệu nhận biết hai đường thẳng song song

Cần nhớ

  • ✦Định nghĩa: a // b khi a và b không có điểm chung. Ví dụ hai mép của thước kẻ.
  • ✦Dấu hiệu 1: c cắt a, b và có một cặp so le trong bằng nhau thì a // b. Ví dụ ∠A₄ = ∠B₂ = 65°.
  • ✦Dấu hiệu 2: có một cặp đồng vị bằng nhau thì a // b. Ví dụ ∠A₃ = ∠B₃ = 110°.
  • ✦Hệ quả: một cặp trong cùng phía bù nhau thì a // b. Ví dụ ∠A₃ = 110° và ∠B₂ = 70° (110° + 70° = 180°).

Dạng bài

Chứng minh a // b bằng dấu hiệu

  1. 1 Xác định đường cắt c và tìm một cặp góc đề đã cho số đo.
  2. 2 Gọi tên cặp góc: so le trong, đồng vị hay trong cùng phía.
  3. 3 Kiểm đúng điều kiện của đúng loại: bằng nhau (so le trong, đồng vị) hay bù nhau (trong cùng phía).
  4. 4 Soát lại: nêu đủ GT, kết luận bằng "vì … nên a // b", gọi đúng tên đỉnh ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Hai góc trong cùng phía bằng nhau (vd cùng 100°) không cho a // b: điều kiện đúng là tổng bằng 180°. Chỉ khi mỗi góc đúng 90° thì "bằng nhau" mới trùng "bù nhau".

✅
Làm mẫu

Đường c cắt a tại A, cắt b tại B. Biết ∠A₃ = 110° và ∠B₃ = 110°. Hỏi a // b không?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔄 Đổi góc về cặp quen thuộc

Cần nhớ

  • ✦Đề không phải lúc nào cũng cho sẵn cặp so le trong hay đồng vị; ta dùng đối đỉnh (bằng nhau) hoặc kề bù (tổng 180°) để đổi. Ví dụ ∠A₁ = ∠A₃ vì đối đỉnh.
  • ✦Tại một đỉnh, hai góc kề nhau trên đường a hay b là kề bù. Ví dụ ∠B₁ + ∠B₂ = 180°.
  • ✦Ba dấu hiệu thực chất cùng một ý: nếu ∠A₃ = ∠B₁ thì ∠A₃ + ∠B₂ = ∠B₁ + ∠B₂ = 180°.

Dạng bài

Đổi sang cặp góc đủ dùng dấu hiệu

  1. 1 Viết ra góc đề cho, xem nó có thuộc cặp so le trong/đồng vị/trong cùng phía nào không.
  2. 2 Nếu không, tìm góc đối đỉnh hoặc kề bù với nó (cùng đỉnh) để đổi.
  3. 3 Dùng góc vừa đổi ghép cặp với góc ở đỉnh còn lại, kiểm điều kiện rồi kết luận.
  4. 4 Soát lại: mỗi phép đổi ghi rõ lí do (đối đỉnh hay kề bù) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng thẳng 64° + 116° = 180° rồi kết luận ngay là sai lí lẽ: ∠A₁ và ∠B₂ không phải cặp trong cùng phía. Phải đổi ∠A₁ thành ∠A₃ (đối đỉnh) trước.

🔄
Làm mẫu

Đường c cắt a tại A, cắt b tại B. Biết ∠A₁ = 64° và ∠B₂ = 116°. Hỏi a // b không?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🧩

Gọi tên cặp góc

  1. 1
    Nhận biết

    Theo quy ước đánh số ở mục 1 (a trên, b dưới), ∠A₁ và ∠B₁ là cặp góc

  2. 2
    Thông hiểu

    Theo quy ước đã nêu, ∠A₃ và ∠B₂ là cặp góc

  3. 3
    Thông hiểu

    Theo quy ước đã nêu, ∠A₃ và ∠B₁ là cặp góc

  4. 4
    Thông hiểu

    Theo quy ước đã nêu, xét các khẳng định:

    a)∠A₄ và ∠B₄ là hai góc đồng vị.

    b)∠A₁ và ∠B₃ là hai góc so le trong.

    c)∠A₄ và ∠B₁ là hai góc trong cùng phía.

  5. 5
    Vận dụng

    Khi một đường thẳng cắt hai đường thẳng, có tất cả bao nhiêu cặp góc đồng vị?

✅

Nhận biết hai đường thẳng song song

  1. 1
    Nhận biết

    Hai đường thẳng song song là hai đường thẳng

  2. 2
    Nhận biết

    Đường c cắt a, b và có một cặp góc so le trong bằng nhau. Kết luận đúng là

  3. 3
    Thông hiểu Hai góc trong cùng phía là x° và 115°. Để a // b thì x = .
  4. 4
    Thông hiểu

    Biết ∠A₄ = 82° và ∠B₄ = 82°. Kết luận đúng là

  5. 5
    Vận dụng

    Xét các khẳng định về dấu hiệu song song:

    a)Hai góc trong cùng phía bằng nhau thì a // b.

    b)Chỉ cần một cặp so le trong bằng nhau là đủ kết luận a // b.

    c)Hai đường nhìn hình thấy không cắt nhau thì a // b.

  6. 6
    Vận dụng Hai góc so le trong có số đo (3x + 5)° và (2x + 25)°. Để a // b thì x = .
🔄

Đổi góc rồi kết luận

  1. 1
    Vận dụng

    Biết ∠A₂ = 50° và ∠B₄ = 50°. Hỏi a // b không và vì sao?

  2. 2
    Thông hiểu Biết ∠A₁ = 70°. Muốn a // b thì ∠B₁ (đồng vị với ∠A₁) phải bằng °.
  3. 3
    Thông hiểu Biết ∠A₄ = 100°. Muốn a // b thì ∠B₁ (trong cùng phía với ∠A₄) phải bằng °.
  4. 4
    Thông hiểu

    Biết ∠A₄ = 118°. Muốn a // b thì ∠B₂ (so le trong với ∠A₄) phải bằng

  5. 5
    Thông hiểu

    Đề cho góc không thuộc cặp nào để dùng dấu hiệu, ta nên

📏

Hiểu khái niệm song song

  1. 1
    Nhận biết

    Kí hiệu a // b được đọc là

  2. 2
    Thông hiểu

    Hai đường thẳng phân biệt, không song song thì

  3. 3
    Vận dụng Hai góc trong cùng phía hơn kém nhau 20°. Để a // b thì góc lớn bằng °.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đây là chủ điểm hay ra ở kiểm tra cuối kỳ I: câu trắc nghiệm gọi tên cặp góc và câu tự luận "chứng minh a // b" từ số đo hai góc.
  • •Lỗi mất điểm phổ biến là kết luận song song chỉ vì hình vẽ, hoặc áp "bằng nhau" cho cặp trong cùng phía. Bài chứng minh cần nêu rõ loại cặp góc và dấu hiệu đã dùng.
  • •Là nền cho B10 (từ a // b suy ngược ra góc) và cho các bài chứng minh song song ở lớp 8 (đường trung bình, hình thang).
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
10. Tiên đề Euclid. Tính chất hai đường thẳng song song