Toán lớp 7
Chủ điểm 10 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra kiểm tra

Tiên đề Euclid. Tính chất hai đường thẳng song song

Dùng tiên đề Euclid và tính chất của hai đường thẳng song song để tính số đo góc và suy ra quan hệ giữa các đường thẳng.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 10

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tiên đề Euclid: qua một điểm ngoài đường thẳng a có đúng một đường thẳng song song với a.
  • 2Tính chất: nếu a // b và c cắt cả hai thì so le trong bằng nhau, đồng vị bằng nhau, trong cùng phía bù nhau.
  • 3Dấu hiệu đi từ góc sang song song; tính chất đi từ song song sang góc — hai chiều ngược nhau.
  • 4Bắc cầu: a // c và b // c (a, b phân biệt) thì a // b.
  • 5Hai đường cùng vuông góc với đường thứ ba thì song song; a // b và c ⊥ a thì c ⊥ b.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo đầu tròn của cát tuyến c: khi a // b, cặp so le trong, đồng vị luôn bằng nhau, trong cùng phía luôn bù nhau; kéo đầu tròn của b xoay quanh M để thấy chỉ đúng một vị trí làm b // a (lệch vài độ là các góc lệch ngay).

abcABA₄ 60°B₂ 60°M

Kéo đầu tròn của c (xoay cát tuyến) hoặc của b (xoay quanh M).

💡 a // b
💡 Bằng nhau

So le trong

∠A₄ = 60° = ∠B₂ = 60° ✓

a // b ⇒ hai góc so le trong bằng nhau (∠A₄ = ∠B₂). Xoay c thế nào cũng đúng. Qua M chỉ có một đường thẳng song song với a — chính là b lúc này (tiên đề Euclid).

1 📏 Tiên đề Euclid

Cần nhớ

  • ✦Tiên đề Euclid: qua điểm M ở ngoài đường thẳng a chỉ có một đường thẳng song song với a. Ví dụ qua M vẽ MB // a và MC // a thì MB và MC phải trùng nhau.
  • ✦Tiên đề là điều thừa nhận, không chứng minh; định lí thì phải chứng minh.
  • ✦Hệ quả: nếu a // b và c cắt a thì c cũng cắt b. Ví dụ không thể có đường c cắt a mà lại song song với b.

Dạng bài

Giải thích bằng tiên đề Euclid

  1. 1 Nêu điểm chung của hai đường cần so sánh (nếu có).
  2. 2 Giả sử điều ngược lại, rồi tìm xem qua điểm ấy có hai đường song song với cùng một đường.
  3. 3 Đối chiếu với tiên đề: chỉ có một đường nên giả sử sai.
  4. 4 Soát lại: lập luận chỉ dùng tiên đề và GT, kết luận đúng điều cần giải thích ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Qua M có vô số đường thẳng nhưng chỉ một trong số đó song song với a. Câu "qua M vẽ được nhiều đường song song với a" là sai.

📏
Làm mẫu

Cho a // b, đường thẳng c cắt a tại M. Giải thích vì sao c cũng cắt b.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔁 Tính chất của hai đường thẳng song song

Cần nhớ

  • ✦Nếu a // b và c cắt a tại A, cắt b tại B thì hai góc so le trong bằng nhau. Ví dụ ∠A₄ = ∠B₂.
  • ✦Cũng khi đó hai góc đồng vị bằng nhau. Ví dụ ∠A₁ = ∠B₁.
  • ✦Hai góc trong cùng phía bù nhau. Ví dụ ∠A₃ + ∠B₂ = 180°.
  • ✦Tính chất đi từ song song sang góc (dùng để tính); dấu hiệu đi từ góc sang song song (dùng để chứng minh).

Dạng bài

Tính góc khi biết a // b

  1. 1 Ghi rõ GT: a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B và góc đã biết.
  2. 2 Gọi tên cặp góc (so le trong, đồng vị, trong cùng phía) giữa góc đã biết và góc cần tìm.
  3. 3 Viết "vì a // b nên …" đúng loại: bằng nhau hay bù nhau.
  4. 4 Soát lại: hai góc kề bù ở cùng đỉnh cộng đủ 180° ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Với a // b và ∠A₃ = 65°, góc trong cùng phía ∠B₂ bằng 115°, không phải 65°: trong cùng phía bù nhau chứ không bằng nhau.

🔁
Làm mẫu

Cho a // b, c cắt a tại A và cắt b tại B, biết ∠A₃ = 65°. Tính ∠B₁, ∠B₂ và ∠B₃.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🌉 Cùng song song, cùng vuông góc với đường thứ ba

Cần nhớ

  • ✦Bắc cầu: a // c và b // c (a, b phân biệt) thì a // b. Ví dụ hai đường cùng song song với mép bàn thì song song với nhau.
  • ✦Hai đường cùng vuông góc với đường thứ ba thì song song: a ⊥ c, b ⊥ c ⇒ a // b. Ví dụ hai vạch dọc trên giấy kẻ ngang.
  • ✦Đường vuông góc với một trong hai đường song song thì vuông góc với đường kia: a // b, c ⊥ a ⇒ c ⊥ b.

Dạng bài

Chứng minh song song hoặc vuông góc bằng hệ quả

  1. 1 Nhận dạng đề: cho gì (song song hay vuông góc) và hỏi gì.
  2. 2 Chọn hệ quả khớp: cùng // → //; cùng ⊥ → //; // và ⊥ → ⊥.
  3. 3 Viết lập luận "vì … nên …", đổi góc 90° qua đồng vị nếu cần.
  4. 4 Soát lại: đúng tên đường thẳng, kết luận khớp hệ quả đã chọn ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhiều bạn viết "a ⊥ c, b ⊥ c ⇒ a ⊥ b" là sai: hai vạch dọc cùng vuông góc với vạch ngang thì song song, không vuông góc với nhau.

🌉
Làm mẫu

Cho a ⊥ c và b ⊥ c (a, b phân biệt). Chứng minh a // b.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

📏

Tiên đề Euclid

  1. 1
    Nhận biết

    Qua một điểm M nằm ngoài đường thẳng a, số đường thẳng đi qua M và song song với a là

  2. 2
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định (M nằm ngoài đường thẳng a):

    a)Qua M vẽ được hai đường thẳng phân biệt cùng song song với a.

    b)Tiên đề Euclid là điều thừa nhận, không chứng minh.

    c)Đường thẳng qua M song song với a là duy nhất.

  3. 3
    Thông hiểu

    Cho điểm M ngoài đường thẳng a. Phát biểu nào đúng nội dung tiên đề Euclid?

  4. 4
    Vận dụng

    Cho a // b, đường thẳng c cắt a. Khi đó c và b

  5. 5
    Thông hiểu

    Qua điểm M ngoài đường thẳng a, kẻ MB // a và MC // a. Khẳng định đúng là

🔁

Tính góc khi biết a // b (đánh số như bài trước: 1 trên-trái … 4 dưới-trái)

  1. 1
    Nhận biết

    Cho a // b. Hai góc so le trong thì

  2. 2
    Thông hiểu Cho a // b. Hai góc đồng vị, một góc bằng 82°, góc kia bằng °.
  3. 3
    Thông hiểu Cho a // b. Hai góc trong cùng phía, một góc bằng 120°, góc kia bằng °.
  4. 4
    Thông hiểu

    Cho a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B, ∠A₄ = 125°. Số đo ∠B₁ (trong cùng phía với ∠A₄) là

  5. 5
    Vận dụng Cho a // b. Hai góc so le trong có số đo 3x° và (x + 50)°. Giá trị của x là .
  6. 6
    Vận dụng

    Cho a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B, ∠A₁ = 65°. Số đo ∠B₂ là

  7. 7
    Thông hiểu

    Cho a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B, ∠A₂ = 70°. Xét các khẳng định:

    a)∠B₂ = 70°.

    b)∠B₁ = 70°.

    c)∠B₃ = 110°.

🌉

Song song, vuông góc với đường thứ ba

  1. 1
    Nhận biết

    Hai đường thẳng phân biệt a, b cùng vuông góc với đường thẳng c. Khi đó

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho a // b và c ⊥ a. Khi đó

  3. 3
    Thông hiểu

    Điều nào sau đây đúng?

  4. 4
    Vận dụng

    Cho ba đường phân biệt a // b, b // c và đường d ⊥ a. Xét các khẳng định:

    a)a // c.

    b)d ⊥ b.

    c)d ⊥ c.

    d)d // c.

🧮

Vận dụng tổng hợp (đánh số như bài trước)

  1. 1
    Vận dụng Cho a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B. Hai góc trong cùng phía ∠A₃ = (2x + 10)° và ∠B₂ = (3x + 20)°. Giá trị của x là .
  2. 2
    Vận dụng

    Cho a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B. Biết ∠A₁ gấp 4 lần ∠A₂. Số đo ∠B₄ là

  3. 3
    Nhận biết

    Đã biết a // b và cần tính một góc, ta dùng

  4. 4
    Thông hiểu Cho a // b, c cắt a tại A, cắt b tại B, ∠A₃ = 72°. Số đo ∠B₂ là °.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Ở kiểm tra cuối kỳ I, câu tính góc khi biết a // b rất hay ra, thường ghép với đối đỉnh hoặc kề bù (như bài tính ∠B₂ từ ∠A₁).
  • •Câu trình bày phải ghi đúng loại cặp góc và lí do "vì a // b nên …"; nhầm giữa "bằng nhau" và "bù nhau" là lỗi mất điểm hàng đầu.
  • •Đây là nền cho B11 (định lí, chứng minh) và cho chứng minh hình học ở lớp 8: hình thang, đường trung bình đều dùng tính chất này.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
11. Định lí và chứng minh định lí