Toán lớp 7
Chủ điểm 15 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra kiểm tra

Tam giác cân. Đường trung trực của đoạn thẳng

Nhận ra và chứng minh tam giác cân, tam giác đều, và dùng đường trung trực để suy ra hai đoạn thẳng bằng nhau.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 16

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tam giác cân tại A có AB = AC; hai cạnh bằng nhau là cạnh bên, cạnh còn lại BC là đáy. Hai góc ở đáy bằng nhau: ∠B = ∠C.
  • 2Chiều ngược lại cũng đúng: tam giác có hai góc bằng nhau thì cân (hai cạnh đối diện hai góc ấy bằng nhau).
  • 3Tam giác đều có ba cạnh bằng nhau, ba góc đều bằng 60°. Tam giác cân có một góc 60° thì là tam giác đều.
  • 4Đường trung trực của đoạn thẳng AB là đường thẳng vuông góc với AB tại trung điểm. Điểm trên nó cách đều A và B; điểm cách đều A và B thì nằm trên nó.
  • 5Tam giác cân tại A, M là trung điểm của BC thì AM ⊥ BC và AM là tia phân giác của góc BAC.
  • 6⚠️ Cân tại A thì hai góc bằng nhau là ∠B và ∠C, không phải ∠A và ∠B.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo (hoặc chạm) đặt đỉnh A: vào đúng đường trung trực nét đứt của BC thì ba đèn A ở trên d, AB = AC, ∠B = ∠C cùng sáng; lệch ra dù chút xíu là hết cân.

d40°71°69°5,13,4BCMA

A lệch khỏi trung trực của BC: AB ≠ AC.

Kéo (hoặc chạm) để đặt đỉnh A. Đường nét đứt d là trung trực của BC (BC = 5,0 cm).

○ A ở trên d
○ AB = AC
○ ∠B = ∠C

✗ A lệch khỏi trung trực ⇒ không cân tại A

AB = 5,1 cm, AC = 3,4 cm; ∠B = 40°, ∠C = 71°. A đang nghiêng về phía C — kéo A vào đường d.

⚠️ Trông "gần cân" chưa đủ: chỉ khi A nằm đúng trên trung trực của BC thì AB = AC. Ngược lại, tam giác cân tại A thì A luôn ở trên trung trực của BC.

1 🔺 Tam giác cân và hai góc ở đáy

Cần nhớ

  • ✦Tam giác cân tại A có AB = AC. Đỉnh A là đỉnh, BC là đáy, ∠B và ∠C là góc ở đáy.
  • ✦Tính chất: tam giác cân có hai góc ở đáy bằng nhau. Ví dụ cân tại A thì ∠B = ∠C.
  • ✦Dấu hiệu: tam giác có hai góc bằng nhau thì cân. Ví dụ ∠B = ∠C thì AB = AC.
  • ✦Biết một trong ba góc là tính được hai góc còn lại. Ví dụ cân tại A có ∠A = 50° thì ∠B = ∠C = (180° − 50°) : 2 = 65°.

Dạng bài

Tính góc của tam giác cân

  1. 1 Đọc kĩ chữ "cân tại …" để biết đâu là đỉnh, hai góc ở đáy là hai góc nào.
  2. 2 Nếu biết góc ở đỉnh: góc đáy = (180° − góc ở đỉnh) : 2. Nếu biết một góc đáy: góc đáy kia bằng nó, góc ở đỉnh = 180° − hai góc đáy.
  3. 3 Viết lí do: "hai góc ở đáy bằng nhau" và "tổng ba góc bằng 180°".
  4. 4 Thử lại: cộng ba góc phải ra 180°.

⚠️ Bẫy hay gặp: Tam giác ABC cân tại A có ∠A = 40° thì ∠B = ∠C = (180° − 40°) : 2 = 70°, không phải 40° — hai góc bằng nhau là hai góc ở đáy B, C, còn ∠A ở đỉnh.

🧮
Làm mẫu

Tam giác ABC cân tại A có ∠B = 50°. Tính ∠A và ∠C.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔷 Tam giác đều và tam giác vuông cân

Cần nhớ

  • ✦Tam giác đều có ba cạnh bằng nhau, nên ba góc bằng nhau và mỗi góc 60°. Tam giác đều cũng là tam giác cân (cân tại cả ba đỉnh).
  • ✦Dấu hiệu tam giác đều: có ba góc bằng nhau, hoặc là tam giác cân có một góc 60°. Ví dụ cân tại A có ∠B = 60° thì ∠C = 60°, ∠A = 60°.
  • ✦Tam giác vuông cân là tam giác vuông có hai cạnh góc vuông bằng nhau; hai góc nhọn bằng nhau và mỗi góc 45°.

Dạng bài

Nhận dạng tam giác từ các góc

  1. 1 Tính đủ ba góc của tam giác (dùng tổng 180° nếu thiếu).
  2. 2 Xem có hai góc bằng nhau không: có thì tam giác cân.
  3. 3 Xem góc bằng nhau đó là 60° (đều) hay có một góc 90° (vuông cân).
  4. 4 Thử lại: cộng ba góc phải ra 180°.

⚠️ Bẫy hay gặp: Tam giác cân không nhất thiết là tam giác đều: cân tại A có ∠A = 40° thì ∠B = ∠C = 70°, ba góc không bằng nhau nên chưa đều.

🔍
Làm mẫu

Tam giác ABC cân tại A có ∠B = 60°. Tam giác ABC thuộc loại nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 📏 Đường trung trực của đoạn thẳng

Cần nhớ

  • ✦Đường trung trực của đoạn thẳng AB là đường thẳng vuông góc với AB tại trung điểm của AB. Thiếu một trong hai điều kiện là không phải.
  • ✦Điểm nằm trên trung trực của AB thì cách đều A và B. Ví dụ M thuộc trung trực của AB và MA = 6 cm thì MB = 6 cm.
  • ✦Chiều đảo: điểm cách đều A và B thì nằm trên trung trực của AB. Ví dụ NA = NB thì N thuộc trung trực của AB.
  • ✦Vậy trung trực của AB là tập hợp tất cả các điểm cách đều A và B — có vô số điểm, không chỉ trung điểm.

Dạng bài

Dùng tính chất đường trung trực

  1. 1 Xác định đoạn thẳng AB và điểm M đang xét.
  2. 2 Nếu M thuộc trung trực của AB thì viết MA = MB; nếu MA = MB thì kết luận M thuộc trung trực của AB.
  3. 3 Dùng MA = MB để có tam giác MAB cân tại M, suy ra ∠MAB = ∠MBA.
  4. 4 Soát lại: hai đoạn so sánh là hai đoạn nối M tới hai đầu mút A, B.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đường thẳng chỉ cần đi qua trung điểm I của AB mà tạo với AB góc 70° không phải trung trực: điểm trên đường đó (khác I) không cách đều A và B. Trung trực phải vừa qua trung điểm vừa vuông góc với AB.

🧭
Làm mẫu

Điểm M thuộc đường trung trực của đoạn thẳng AB. Biết MA = 8 cm và ∠MAB = 35°. Tính MB và ∠MBA.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 📐 Đường từ đỉnh tam giác cân tới trung điểm đáy

Cần nhớ

  • ✦Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC thì AM ⊥ BC và AM là tia phân giác của góc BAC.
  • ✦Chứng minh: △ABM = △ACM theo c.c.c (AB = AC, MB = MC, AM chung) nên ∠BAM = ∠CAM và ∠AMB = ∠AMC; hai góc này kề bù nên mỗi góc 90°.
  • ✦Cũng vì AB = AC và MB = MC, đường thẳng AM là đường trung trực của BC.
  • ✦Chiều ngược: M là trung điểm của BC và AM ⊥ BC thì tam giác ABC cân tại A (A thuộc trung trực của BC nên AB = AC).

Dạng bài

Chứng minh theo tam giác cân

  1. 1 Ghi giả thiết: cân tại đâu, điểm nào là trung điểm.
  2. 2 Chọn hai tam giác nhỏ (△ABM, △ACM), ghi ba cặp yếu tố bằng nhau: hai cạnh bằng nhau, cạnh chung.
  3. 3 Kết luận bằng nhau theo c.c.c, rồi suy ra góc cần tìm. Hai góc vừa bằng nhau vừa kề bù thì mỗi góc 90°.
  4. 4 Soát lại: đỉnh ghép đúng thứ tự (A ứng A, B ứng C, M ứng M).

⚠️ Bẫy hay gặp: Trong tam giác thường, đường từ A tới trung điểm M của BC không vuông góc với BC. Chỉ khi AB = AC (cân tại A) mới có AM ⊥ BC và AM là tia phân giác; đừng dùng khi chưa có AB = AC.

⚖️
Làm mẫu

Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC, ∠BAC = 50°. Chứng minh AM ⊥ BC và tính ∠BAM.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🔺

Tam giác cân

  1. 1
    Nhận biết

    Tam giác ABC cân tại A thì

  2. 2
    Thông hiểu Tam giác ABC cân tại A có ∠A = 50°. Số đo ∠B là °.
  3. 3
    Thông hiểu Tam giác ABC cân tại A có ∠B = 72°. Số đo ∠A là °.
  4. 4
    Nhận biết

    Tam giác DEF cân tại E. Hai góc bằng nhau là

  5. 5
    Vận dụng

    Tam giác ABC có ∠A = 70° và ∠B = 55°. Tam giác ABC

  6. 6
    Vận dụng Tam giác ABC cân tại A, góc ngoài tại đỉnh B bằng 125°. Số đo ∠A là °.
🔷

Tam giác đều, tam giác vuông cân

  1. 1
    Nhận biết

    Mỗi góc của tam giác đều bằng

  2. 2
    Thông hiểu

    Tam giác ABC cân tại A có ∠B = 60°. Tam giác ABC là tam giác

  3. 3
    Thông hiểu Tam giác ABC vuông cân tại A. Số đo ∠B là °.
  4. 4
    Vận dụng

    Xét các khẳng định về tam giác:

    a)Tam giác đều là tam giác cân.

    b)Tam giác cân có một góc 60° là tam giác đều.

    c)Tam giác vuông có một góc nhọn 45° là tam giác vuông cân.

    d)Tam giác cân luôn có ba góc bằng nhau.

📏

Đường trung trực

  1. 1
    Nhận biết

    Đường trung trực của đoạn thẳng AB là đường thẳng

  2. 2
    Thông hiểu Điểm M thuộc đường trung trực của đoạn thẳng AB và MA = 6 cm. Độ dài MB là cm.
  3. 3
    Thông hiểu

    Điểm N có NA = NB. Kết luận đúng là

  4. 4
    Thông hiểu

    Xét các khẳng định về đường trung trực của đoạn thẳng AB:

    a)Đường thẳng đi qua trung điểm của AB là trung trực của AB.

    b)Đường thẳng vuông góc với AB là trung trực của AB.

    c)Mỗi điểm trên trung trực của AB đều cách đều A và B.

    d)Trung điểm của AB nằm trên trung trực của AB.

  5. 5
    Thông hiểu

    Có bao nhiêu điểm cách đều hai điểm A và B cho trước?

  6. 6
    Vận dụng Điểm M thuộc trung trực của AB, MA = 8 cm và ∠MAB = 35°. Số đo ∠MBA là °.
📐

Đường từ đỉnh tam giác cân tới trung điểm đáy

  1. 1
    Thông hiểu

    Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC. Hai tam giác ABM và ACM bằng nhau theo trường hợp

  2. 2
    Thông hiểu Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC, ∠BAC = 50°. Số đo ∠BAM là °.
  3. 3
    Thông hiểu Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC. Số đo ∠AMB là °.
  4. 4
    Vận dụng

    Tam giác ABC cân tại A, M là trung điểm của BC. Đường thẳng AM là

  5. 5
    Vận dụng

    Tam giác ABC có M là trung điểm của BC và AM ⊥ BC. Khi đó tam giác ABC

  6. 6
    Thông hiểu Tam giác ABC cân tại A có AB = 7 cm và chu vi 20 cm. Độ dài BC là cm.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Tam giác cân và đường trung trực là trọng tâm của kiểm tra cuối kỳ I: câu trắc nghiệm tính góc hoặc chọn khẳng định đúng, câu tự luận chứng minh có hình.
  • •Câu chứng minh hay đòi nêu lí do từng bước: "AB = AC (cân tại A)", "MB = MC (trung điểm)", "kề bù"; thiếu lí do là mất điểm dù kết quả đúng.
  • •Phần này là nền cho các bài đường đồng quy trong tam giác ở chương sau và cho các bài chứng minh hình học ở lớp 8, 9 (đường tròn ngoại tiếp tam giác dùng chính đường trung trực).
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
16. Thu thập và phân loại dữ liệu