Quan hệ giữa góc và cạnh đối diện
So sánh được các cạnh và các góc của một tam giác bằng cách ghép đúng cạnh với góc đối diện.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 31
⚡ Nhớ nhanh
- 1Trong một tam giác, cạnh lớn hơn đối diện góc lớn hơn — và ngược lại, góc lớn hơn đối diện cạnh lớn hơn.
- 2Đối diện = đỉnh không nằm trên cạnh đó: cạnh BC đối diện góc A, cạnh CA đối diện góc B, cạnh AB đối diện góc C.
- 3Góc bằng nhau thì cạnh đối diện bằng nhau (tam giác cân), và ngược lại.
- 4Tam giác có góc vuông hoặc góc tù thì cạnh đối diện góc đó dài nhất.
- 5⚠️ Định lí chỉ nói về thứ tự lớn bé, không nói gấp mấy lần; và chỉ so sánh trong cùng một tam giác.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo một đỉnh của tam giác: mỗi góc cùng màu với cạnh đối diện nó, hai hàng xếp hạng góc và cạnh đối luôn trùng thứ tự — góc lớn nhất đối diện cạnh dài nhất.
🐢 Cùng màu = một góc và cạnh ĐỐI DIỆN nó.
Kéo một đỉnh. Cùng màu là một góc và cạnh đối diện nó.
✓ ∠A lớn nhất ⇒ BC dài nhất
Góc nhỏ nhất ∠C (50°) đối diện cạnh ngắn nhất AB (6,6 cm).
⚠️ So với cạnh đối diện, không phải cạnh kề: ∠A đối diện BC, ∠B đối diện CA, ∠C đối diện AB. Điều ngược lại cũng đúng: cạnh dài hơn đối diện góc lớn hơn.
1 🔭 Cạnh và góc đối diện
Cần nhớ
- ✦Góc đối diện một cạnh là góc có đỉnh không nằm trên cạnh đó. Ví dụ: trong △ABC, cạnh BC đối diện góc A.
- ✦Mẹo ghép: tìm chữ cái vắng mặt trong tên cạnh. Cạnh CA vắng chữ B nên đối diện góc B.
- ✦Mỗi tam giác có ba cặp (cạnh, góc đối diện), mỗi cạnh và mỗi góc chỉ thuộc một cặp.
Ba cặp đối diện của △ABC
| Cạnh | Chữ cái vắng | Góc đối diện |
|---|---|---|
| BC | A | ∠A |
| CA | B | ∠B |
| AB | C | ∠C |
Dạng bài
Tìm góc đối diện của một cạnh
- 1 Viết tên hai đầu mút của cạnh.
- 2 Trong ba đỉnh của tam giác, tìm đỉnh không có mặt trong tên cạnh.
- 3 Góc tại đỉnh đó chính là góc đối diện.
- 4 Soát lại: góc tìm được và cạnh đã cho không chung đỉnh nào ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cạnh AB không đối diện góc A (A là đầu mút của AB) — nó đối diện góc C. Nhìn tên cạnh có chữ A rồi ghép với ∠A là lỗi gặp nhiều nhất.
Trong △MNP, tìm góc đối diện với cạnh NP và cạnh MP.
Hướng dẫn giải
2 📏 Từ cạnh suy ra góc
Cần nhớ
- ✦Trong một tam giác, cạnh lớn hơn đối diện góc lớn hơn. Ví dụ: AC > AB thì ∠B > ∠C (AC đối diện B, AB đối diện C).
- ✦Cạnh dài nhất đối diện góc lớn nhất, cạnh ngắn nhất đối diện góc nhỏ nhất. Ví dụ: BC = 9 cm là cạnh dài nhất thì ∠A là góc lớn nhất.
- ✦Hai cạnh bằng nhau thì hai góc đối diện bằng nhau. Ví dụ: AB = AC thì ∠C = ∠B.
Dạng bài
Sắp xếp các góc khi biết ba cạnh
- 1 Sắp ba cạnh theo thứ tự cần xếp (từ bé đến lớn).
- 2 Ghép mỗi cạnh với góc đối diện nó.
- 3 Viết các góc theo đúng thứ tự của các cạnh đã sắp.
- 4 Soát lại: cạnh dài nhất phải đi với góc đứng cuối dãy ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghép kề thay vì đối diện: thấy AB = 7 là cạnh giữa rồi gán cho ∠A hoặc ∠B. AB đối diện ∠C, nên dãy đúng là ∠B < ∠C < ∠A, không phải ∠A < ∠B < ∠C.
△ABC có AB = 7 cm, BC = 9 cm, CA = 5 cm. Sắp các góc theo thứ tự tăng dần.
Hướng dẫn giải
3 📐 Từ góc suy ra cạnh
Cần nhớ
- ✦Chiều ngược lại cũng đúng: góc lớn hơn đối diện cạnh lớn hơn. Ví dụ: ∠B > ∠C thì AC > AB.
- ✦Đề chỉ cho hai góc thì tính ngay góc thứ ba: tổng ba góc là 180°. Ví dụ: 45° và 25° thì góc còn lại là 180° − 45° − 25° = 110°.
- ✦Góc thứ ba có thể chính là góc lớn nhất nên không được bỏ qua.
Dạng bài
Sắp xếp các cạnh khi biết hai góc
- 1 Tính góc thứ ba: 180° trừ đi hai góc đã cho.
- 2 Sắp ba góc theo thứ tự cần xếp.
- 3 Ghép mỗi góc với cạnh đối diện nó, rồi viết các cạnh theo thứ tự đó.
- 4 Thử lại: ba góc cộng lại đủ 180° ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ so hai góc đề cho (∠M = 35° < ∠N = 75°) rồi dừng lại, bỏ sót ∠P = 70°. Khi đó không biết MN đứng ở đâu; dãy đúng là MP > MN > NP, không phải MP > NP > MN.
△MNP có ∠M = 35°, ∠N = 75°. Sắp ba cạnh theo thứ tự giảm dần.
Hướng dẫn giải
4 🧭 Góc vuông, góc tù và tam giác cân
Cần nhớ
- ✦Tam giác có một góc vuông thì cạnh đối diện góc vuông (cạnh huyền) là cạnh dài nhất. Ví dụ: ∠A = 90° thì BC dài nhất.
- ✦Tam giác có một góc tù thì cạnh đối diện góc tù là cạnh dài nhất. Ví dụ: ∠A = 100° thì BC dài nhất.
- ✦Tam giác cân có hai góc bằng nhau nên hai cạnh đối diện hai góc ấy bằng nhau. Ví dụ: ∠B = ∠C thì AC = AB.
Dạng bài
Tìm cạnh dài nhất của tam giác
- 1 Tìm góc lớn nhất (nếu có góc vuông, góc tù thì đó là góc lớn nhất).
- 2 Chỉ ra cạnh đối diện góc đó.
- 3 Kết luận cạnh ấy dài nhất; muốn chắc, so từng góc còn lại với nó.
- 4 Soát lại: hai góc còn lại đều bé hơn góc đã chọn, vì tổng ba góc là 180° ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy ∠A = 100° rồi kết luận AB > AC. Chưa biết ∠B và ∠C cái nào lớn hơn (ví dụ 30° và 50°) nên chưa so được AB với AC — chỉ chắc BC là dài nhất.
△ABC có ∠A = 100°. Chứng tỏ BC là cạnh dài nhất.
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Ghép đối diện
- 1Nhận biết
Trong △DEF, cạnh EF đối diện với góc nào?
- 2Nhận biết
Trong △PQR, góc đối diện với cạnh PQ là
- 3Thông hiểu Trong △ABC, cạnh CA đối diện với góc (viết tên đỉnh).
- 4Thông hiểu
Xét △ABC và các khẳng định về cạnh, góc đối diện:
a)Cạnh AB đối diện với ∠A.
b)Cạnh BC đối diện với ∠A.
c)∠C đối diện với cạnh AB.
- 5Thông hiểu
Trong △MNP, cạnh nào đối diện với ∠M?
Từ cạnh suy ra góc
- 1Thông hiểu
△ABC có AB = 4 cm, BC = 6 cm, CA = 5 cm. Góc lớn nhất là
- 2Thông hiểu
△ABC có AB = 4 cm, BC = 6 cm, CA = 5 cm. Góc nhỏ nhất là
- 3Vận dụng
△DEF có DE = 8 cm, EF = 6 cm, FD = 10 cm. Sắp các góc theo thứ tự tăng dần:
- 4Nhận biết
Trong △ABC có AC > AB. Khi đó
- 5Thông hiểu
△XYZ có XY = 5 cm, YZ = 9 cm, ZX = 7 cm. Xét các khẳng định:
a)∠X là góc lớn nhất.
b)∠Z < ∠Y.
c)∠X < ∠Y.
- 6Thông hiểu △ABC có AB = 3 cm, AC = 8 cm, BC = 6 cm. Góc nhỏ nhất là góc (viết tên đỉnh).
Từ góc suy ra cạnh
- 1Thông hiểu △ABC có ∠A = 50°, ∠B = 60°. Số đo ∠C là °.
- 2Thông hiểu
△ABC có ∠A = 50°, ∠B = 60°. Cạnh dài nhất là
- 3Vận dụng
△MNP có ∠M = 45°, ∠N = 25°. Sắp các cạnh theo thứ tự giảm dần:
- 4Vận dụng
△ABC có ∠B = 40°, ∠C = 80°. Cạnh ngắn nhất là
- 5Vận dụng
△ABC có ∠A = 80° và ∠B = ∠C. Xét các khẳng định:
a)∠B = 50°.
b)BC là cạnh dài nhất.
c)AB > BC.
Góc vuông, góc tù, tam giác cân
- 1Nhận biết
Tam giác ABC vuông tại A. Cạnh dài nhất là
- 2Nhận biết
Tam giác có một góc tù. Cạnh dài nhất là cạnh
- 3Thông hiểu
△ABC có ∠A = 100°. Xét các khẳng định:
a)BC > AB.
b)BC > AC.
c)AB luôn lớn hơn AC.
- 4Thông hiểu
△ABC có ∠A > ∠B > ∠C. Thứ tự các cạnh là
- 5Vận dụng
Nam nói: "∠B = 2 · ∠C nên AC = 2 · AB". Nhận xét nào đúng?
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Ở kiểm tra giữa/cuối kỳ II, chủ điểm này hay xuất hiện ở câu sắp xếp cạnh hoặc góc của một tam giác; chỗ mất điểm thường là ghép kề thay vì ghép đối diện, hoặc quên tính góc thứ ba.
- •Câu so sánh dùng cả hai chiều của định lí (cạnh → góc và góc → cạnh), nên cần ghi rõ từng cặp đối diện trước khi kết luận.
- •Đây là nền cho chủ điểm đường vuông góc – đường xiên và bất đẳng thức tam giác ngay sau đó, và cho phần quan hệ giữa góc và cạnh ở lớp 8, 9.
30. Đường vuông góc và đường xiên