Toán lớp 7
Chủ điểm 20 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Tính chất của dãy tỉ số bằng nhau

Dùng tính chất cộng tử với tử, cộng mẫu với mẫu để tìm các số chưa biết từ một dãy tỉ số bằng nhau và để chia một số theo tỉ lệ cho trước.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 21

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tính chất: ab = cd = a + cb + d = a − cb − d. Cộng tử với tử, cộng mẫu với mẫu — không nhân mẫu.
  • 2Mở rộng cho ba tỉ số: ab = cd = ef = a + c + eb + d + f. Mẫu ở mọi bước phải khác 0.
  • 3"x, y, z tỉ lệ với 2, 3, 5" nghĩa là x2 = y3 = z5, còn viết x : y : z = 2 : 3 : 5.
  • 4Biểu thức có hệ số (x + 2y − z): nhân tử và mẫu để hiện đúng hệ số, rồi cộng mẫu cùng dấu như tử.
  • 5Bài chia theo tỉ lệ: một phần = tổng : tổng số phần, rồi nhân với số phần của từng người. Cuối cùng thử lại cả hai điều kiện: tỉ lệ và tổng (hoặc hiệu).

👀 Nhìn là hiểu

Thanh tổng chia thành 2 + 3 + 5 phần bằng nhau (kéo vạch ngăn, đổi số phần, kéo tổng): một phần = tổng : số phần, x = 2 phần, y = 3 phần…; đổi sang "Hiệu" thì các phần dôi ra mang đúng hiệu; thử cách sai nhân mẫu.

Tổng = 1501515x302 phần151515y453 phần1515151515z755 phần↔↔

Chia 150 theo 2 : 3 : 5 ⇒ vẽ 2 + 3 + 5 = 10 phần bằng nhau.

x/2 = y/3 = z/5 = (x + y + z)/(2 + 3 + 5) = 150/10 = 15

Một phần = 15 ⇒ x = 2·15 = 30, y = 3·15 = 45, z = 5·15 = 75

Kiểm: 30 + 45 + 75 = 150 ✓

1 ➕ Cộng tử, cộng mẫu

Cần nhớ

  • ✦Dạng cộng: ab = cd = a + cb + d. Ví dụ 24 = 36 = 2 + 34 + 6 = 510, đều bằng 12.
  • ✦Dạng trừ: ab = cd = a − cb − d (b khác d). Ví dụ 24 = 36 = 3 − 26 − 4 = 12.
  • ✦Cho nhiều tỉ số: cộng hết tử, cộng hết mẫu. Ví dụ 12 = 24 = 36 = 1 + 2 + 32 + 4 + 6 = 612 = 12.
  • ✦Vì sao đúng: mọi tỉ số trong dãy đều bằng cùng một số k nên tử luôn bằng k lần mẫu; cộng các tử thì được k lần tổng các mẫu.

Dạng bài

Tìm hai số biết tỉ lệ và tổng (hoặc hiệu)

  1. 1 Viết dãy tỉ số bằng nhau từ điều kiện tỉ lệ.
  2. 2 Đề cho tổng thì cộng tử, cộng mẫu; đề cho hiệu thì trừ tử, trừ mẫu theo cùng chiều (y − x ứng với mẫu của y trừ mẫu của x).
  3. 3 Tính tỉ số chung k, rồi nhân k với từng mẫu để ra từng số.
  4. 4 Thử lại cả hai điều kiện: tỉ lệ và tổng (hoặc hiệu).

⚠️ Bẫy hay gặp: Mẫu cũng phải cộng: x5 = y8 và x + y = 26 thì tổng mẫu là 5 + 8 = 13 (k = 2), không phải 5 · 8 = 40.

🧮
Làm mẫu

Tìm x, y biết x5 = y8 và y − x = 12.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔢 Biểu thức có hệ số

Cần nhớ

  • ✦Nhân cả tử và mẫu của một tỉ số với cùng một số khác 0 thì giá trị không đổi. Ví dụ y3 = 2y6.
  • ✦Đề cho x + 2y − z thì tử cần là x, 2y, z: ta đổi y3 thành 2y6 để có 2y ở tử. Ví dụ x2 = y3 = z4 viết lại thành x2 = 2y6 = z4.
  • ✦Tử cộng trừ thế nào thì mẫu cộng trừ y hệt (cùng hệ số, cùng dấu). Ví dụ x + 2y − z ứng với 2 + 6 − 4.

Dạng bài

Tìm x, y, z khi đề cho một tổ hợp có hệ số

  1. 1 Nhân tử và mẫu mỗi tỉ số để tử hiện đúng hệ số trong biểu thức của đề.
  2. 2 Áp dụng tính chất, cộng trừ mẫu cùng dấu và cùng hệ số với tử.
  3. 3 Tính tỉ số chung rồi tìm từng số.
  4. 4 Thử lại bằng cách thay vào biểu thức và vào dãy tỉ số.

⚠️ Bẫy hay gặp: 2y ứng với mẫu 6, không phải 3. Dùng x + 2y − z2 + 3 − 4 = 16 sẽ ra x = 32; y = 48; z = 64 — thay lại được x + 2y − z = 64, không phải 16.

✍️
Làm mẫu

Tìm x, y, z biết x2 = y3 = z4 và x + 2y − z = 16.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔗 Ghép hai hệ thức thành một dãy

Cần nhớ

  • ✦Từ tích suy ra tỉ lệ thức (nhân chéo, như bài trước): 2x = 3y thì x3 = y2. Ví dụ x = 3, y = 2 thì 2 · 3 = 3 · 2 ✓.
  • ✦Hai hệ thức có chung một biến thì phải đưa số ứng với biến chung về bằng nhau (quy đồng). Ví dụ x3 = y2 và y4 = z5: số ứng với y là 2 và 4, quy về 4.
  • ✦Khi số ứng với biến chung đã bằng nhau thì ghép thành một dãy rồi dùng tính chất. Ví dụ x6 = y4 = z5.

Dạng bài

Ghép hai hệ thức có chung một biến

  1. 1 Đổi mỗi đẳng thức tích thành tỉ lệ thức, để biến chung nằm ở cùng vị trí.
  2. 2 Nhân tử và mẫu để số ứng với biến chung ở hai tỉ lệ thức bằng nhau (lấy bội chung nhỏ nhất).
  3. 3 Ghép thành một dãy rồi cộng tử, cộng mẫu theo điều kiện của đề.
  4. 4 Thử lại cả hai đẳng thức tích và điều kiện tổng.

⚠️ Bẫy hay gặp: Từ 2x = 3y mà viết x2 = y3 là sai (đó là 3x = 2y). Thử bằng số: x = 3, y = 2 thì 2 · 3 = 3 · 2, nhưng 32 khác 23.

🧩
Làm mẫu

Tìm x, y, z biết 2x = 3y, 5y = 4z và x + y + z = 60.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🍰 Chia theo tỉ lệ (bài lời văn)

Cần nhớ

  • ✦"a, b, c tỉ lệ với 2, 3, 5" nghĩa là a2 = b3 = c5. Ví dụ chia 100 theo tỉ lệ 2 : 3 : 5 thì a : b : c = 2 : 3 : 5.
  • ✦Giá trị một phần bằng tổng chia cho tổng số phần. Ví dụ chia 150 theo 2 : 3 : 5 thì một phần là 150 : (2 + 3 + 5) = 15.
  • ✦Phần của mỗi người = số phần của người đó nhân với giá trị một phần. Ví dụ phần 5 là 5 · 15 = 75.
  • ✦Kết quả phải hợp nghĩa bài: số người, số cái phải là số nguyên không âm, và cộng lại đúng tổng.

Dạng bài

Chia một số theo tỉ lệ cho trước

  1. 1 Gọi ẩn cho phần của mỗi người và viết dãy tỉ số theo đề.
  2. 2 Cộng tử, cộng mẫu: tổng chia cho tổng số phần ra giá trị một phần.
  3. 3 Nhân giá trị một phần với số phần của từng người.
  4. 4 Thử lại: cộng các phần có đúng tổng không, và các phần có đúng tỉ lệ không.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia 84 000 cho 3 (số bạn) là sai vì các bạn góp không bằng nhau. Phải chia cho tổng số phần 2 + 3 + 7 = 12.

💰
Làm mẫu

Ba bạn góp 84 000 đồng mua quà theo tỉ lệ 2 : 3 : 7. Mỗi bạn góp bao nhiêu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Đề cho gì thì dùng dạng nào

Đề choDùngVí dụ
Tỉ lệ và tổngCộng tử, cộng mẫux2 = y5, x + y = 28
Tỉ lệ và hiệuTrừ tử, trừ mẫux3 = y7, y − x = 20
Tỉ lệ và biểu thức có hệ sốNhân để hiện hệ số rồi cộngx2 = y3, 2x + y = 21
Hai hệ thức chung một biếnQuy đồng số ứng với biến chung rồi ghép2x = 3y, 5y = 4z

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

➕

Cộng tử, cộng mẫu

  1. 1
    Nhận biết

    Biết ab = cd (b + d khác 0). Tỉ số nào cũng bằng chúng?

  2. 2
    Thông hiểu Biết x2 = y5 và x + y = 28. Khi đó x = .
  3. 3
    Thông hiểu Biết x3 = y7 và y − x = 20. Khi đó y = .
  4. 4
    Thông hiểu

    Cho x5 = y7 và x + y = 24. Các khẳng định sau đúng hay sai?

    a)Tỉ số chung bằng 24 : 12 = 2.

    b)x = 10 và y = 14.

    c)x = 5 và y = 7.

  5. 5
    Vận dụng Hai số x, y thoả x4 = y7 và y − x = 18. Khi đó x + y = .
🔢

Có hệ số

  1. 1
    Nhận biết

    Để dùng được tính chất cho biểu thức x + 2y, từ x3 = y5 ta viết lại thành

  2. 2
    Thông hiểu Biết x3 = y4 = z5 và x − y + z = 28. Khi đó z = .
  3. 3
    Thông hiểu Biết x2 = y3 và 2x + y = 21. Khi đó y = .
  4. 4
    Vận dụng

    Biết x3 = y4 = z5 và 2x + 3y − z = 52. Giá trị của x + y + z là

  5. 5
    Vận dụng Biết x5 = y3 và 2x − 3y = 3. Khi đó x = .
🔗

Ghép hệ thức

  1. 1
    Nhận biết

    Từ 2x = 3y suy ra tỉ lệ thức nào?

  2. 2
    Thông hiểu Biết 3x = 4y và x + y = 35. Khi đó x = .
  3. 3
    Thông hiểu

    Biết x2 = y3 và y4 = z5. Dãy tỉ số bằng nhau đúng là

  4. 4
    Vận dụng Biết 2x = 3y, 4y = 5z và x + y + z = 66. Khi đó x = .
🍰

Chia theo tỉ lệ

  1. 1
    Nhận biết

    Ba số x, y, z tỉ lệ với 2, 3, 4 nghĩa là

  2. 2
    Thông hiểu

    Chia 90 cái kẹo cho hai bạn theo tỉ lệ 4 : 5. Bạn được nhiều hơn nhận

  3. 3
    Thông hiểu Chu vi một tam giác là 45 cm, ba cạnh tỉ lệ với 2 : 3 : 4. Cạnh dài nhất là cm.
  4. 4
    Thông hiểu Ba lớp 7A, 7B, 7C trồng 120 cây theo tỉ lệ 3 : 4 : 5. Lớp 7B trồng cây.
  5. 5
    Vận dụng Hai lớp 7A và 7B có tất cả 84 học sinh, số học sinh 7A bằng 34 số học sinh 7B. Lớp 7A có học sinh.
  6. 6
    Vận dụng

    Số viên bi của An và Bình tỉ lệ với 3 : 5, và Bình nhiều hơn An 18 viên. Bình có

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Dãy tỉ số bằng nhau thường có mặt ở bài kiểm tra giữa và cuối kỳ II dạng tìm x, y (z) biết tỉ lệ và tổng hoặc hiệu, và bài toán lời văn chia theo tỉ lệ.
  • •Câu hay mất điểm: cộng nhầm thành nhân mẫu, trừ ngược chiều khi đề cho hiệu, và quên thử lại cả hai điều kiện. Nhớ trả lời đúng ẩn mà đề hỏi, đừng dừng ở tỉ số chung.
  • •Đây là công cụ chính cho đại lượng tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch ở hai chủ điểm sau, và nền cho việc giải bài toán chia tỉ lệ ở lớp 8.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
21. Đại lượng tỉ lệ thuận