Góc kề bù, góc đối đỉnh. Tia phân giác
Nhận ra hai góc kề bù, hai góc đối đỉnh, tia phân giác trên hình và dùng chúng để tính số đo góc theo kiểu "vì … nên …".
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 8
⚡ Nhớ nhanh
- 1Hai góc kề bù: chung một cạnh, hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau; tổng hai góc = 180°.
- 2Hai góc đối đỉnh: mỗi cạnh của góc này là tia đối của một cạnh góc kia; hai góc bằng nhau.
- 3Hai đường thẳng cắt nhau tạo bốn góc chỉ có hai giá trị luân phiên (vd 50° và 130°), tổng bốn góc = 360°.
- 4Tia phân giác của ∠xOy nằm trong góc và chia nó thành hai góc bằng nhau: mỗi góc bằng ∠xOy : 2.
- 5⚠️ Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau, nhưng hai góc bằng nhau chưa chắc đối đỉnh.
👀 Nhìn là hiểu
Hai đường thẳng xx′, yy′ cắt nhau tại O: kéo đầu y để xoay, Ô₁ = Ô₃, Ô₂ = Ô₄ và Ô₁ + Ô₂ = 180° luôn đúng; kéo tia Oz, hai đèn "nằm trong góc" và "chia đôi" cùng sáng mới là tia phân giác (tia đối của phân giác thì không).
Hai đường thẳng xx′ và yy′ cắt nhau tại O tạo bốn góc.
Ô₁ + Ô₂ = 50° + 130° = 180° (kề bù)
✗ Oz đang ở ngoài ∠xOy. Kéo z vào khe giữa Ox và Oy.
Xoay yy′ thế nào thì bốn góc cũng chỉ có hai giá trị luân phiên, tổng bốn góc = 2 · (50° + 130°) = 360°.
1 📐 Hai góc kề bù
Cần nhớ
- ✦Kề bù = chung một cạnh và hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau. Ví dụ Ox, Oy đối nhau, Oz là tia khác: ∠xOz và ∠zOy kề bù.
- ✦Hai góc kề bù có tổng 180° (vì hai cạnh ngoài tạo thành góc bẹt). Ví dụ ∠xOz = 70° thì ∠zOy = 180° − 70° = 110°.
- ✦Bù nhau chỉ nói về tổng 180°, không cần kề nhau. Ví dụ 110° và 70° ở hai chỗ rời nhau là hai góc bù nhau nhưng không kề bù.
Dạng bài
Tính góc kề bù với một góc đã biết
- 1 Nhận ra hai góc chung cạnh và hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau.
- 2 Viết "vì … là hai tia đối nhau nên … kề bù", rồi ghi tổng bằng 180°.
- 3 Chuyển vế để tìm góc cần tính.
- 4 Soát lại: hai góc cộng đủ 180° ✓ và đúng là hai góc chung cạnh.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hai góc 110° và 70° có tổng 180° nhưng nếu vẽ ở hai chỗ xa nhau thì chỉ là hai góc bù nhau, chưa phải kề bù — thiếu điều kiện chung cạnh.
Ox và Oy là hai tia đối nhau, Oz là tia khác, ∠xOz = 124°. Tính ∠zOy.
Hướng dẫn giải
2 ✖️ Hai góc đối đỉnh
Cần nhớ
- ✦Đối đỉnh = chung đỉnh và mỗi cạnh của góc này là tia đối của một cạnh góc kia. Ví dụ xx′ cắt yy′ tại O: ∠xOy và ∠x′Oy′ đối đỉnh.
- ✦Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau. Lí do: cả hai cùng kề bù với ∠yOx′, nên cùng bằng 180° − ∠yOx′.
- ✦Hai đường thẳng cắt nhau tạo hai cặp đối đỉnh và bốn cặp kề bù. Ví dụ ∠xOy = 50° thì ∠x′Oy′ = 50° còn hai góc kia đều 130°.
- ✦Quanh một điểm, bốn góc cộng lại 360°. Ví dụ 50° + 130° + 50° + 130° = 360°.
Dạng bài
Biết một góc, tính ba góc còn lại
- 1 Gọi tên bốn góc quanh giao điểm, tìm góc đối đỉnh và góc kề bù với góc đã biết.
- 2 Viết "vì … đối đỉnh nên … bằng nhau" để lấy góc thứ hai.
- 3 Viết "vì … kề bù nên … = 180° − …" để lấy góc thứ ba, rồi góc thứ tư đối đỉnh với góc thứ ba.
- 4 Soát lại: bốn góc cộng đủ 360° ✓, chỉ có hai giá trị luân phiên.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi cả bốn góc đều bằng 50° là sai: tổng chỉ 200°, không đủ 360°. Chỉ đối đỉnh mới bằng nhau, hai góc kề nhau thì cộng lại 180°.
Hai đường thẳng xx′ và yy′ cắt nhau tại O, ∠xOy = 50°. Tính ∠x′Oy′, ∠xOy′ và ∠x′Oy.
Hướng dẫn giải
3 ✂️ Tia phân giác của một góc
Cần nhớ
- ✦Oz là tia phân giác của ∠xOy khi Oz nằm trong góc đó và ∠xOz = ∠zOy — cần đủ hai điều kiện.
- ✦Khi đó ∠xOz = ∠zOy = ∠xOy : 2. Ví dụ ∠xOy = 80° thì mỗi nửa là 40°.
- ✦Nếu Oz nằm trong ∠xOy thì ∠xOz + ∠zOy = ∠xOy. Ví dụ 25° + 55° = 80°.
Dạng bài
Tính góc khi có tia phân giác và tia đối
- 1 Gạch chân các từ khoá: "phân giác" (chia đôi) và "tia đối" (cho cặp kề bù).
- 2 Vì Oz là phân giác nên chia đôi góc đã cho.
- 3 Vì Ot là tia đối của Oz nên hai góc chung cạnh với Oz và Ot kề bù: tổng 180°.
- 4 Soát lại: hai góc kề bù cộng đủ 180° ✓ và Oz nằm trong góc đã cho.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tia đối Ot của phân giác cũng tạo hai góc bằng nhau (∠xOt = ∠yOt = 142°) nhưng Ot nằm ngoài ∠xOy nên không phải tia phân giác.
Oz là tia phân giác của ∠xOy = 76°, Ot là tia đối của tia Oz. Tính ∠xOz và ∠xOt.
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Góc kề bù
- 1Nhận biết
Hai góc kề bù có tổng số đo bằng
- 2Thông hiểu Góc kề bù với góc 65° có số đo °.
- 3Thông hiểu
Ox và Oy là hai tia đối nhau, ∠xOz = 72°. Số đo ∠zOy là
- 4Thông hiểu
Xét các khẳng định về hai góc kề bù:
a)Hai góc kề bù thì bù nhau (tổng 180°).
b)Hai góc 100° và 80° vẽ ở hai chỗ xa nhau là hai góc kề bù.
c)Hai góc kề bù có thể cùng bằng 90°.
- 5Vận dụng Hai góc kề bù, góc lớn hơn góc nhỏ 40°. Góc nhỏ bằng °.
Góc đối đỉnh
- 1Nhận biết
Hai góc đối đỉnh thì
- 2Thông hiểu Hai đường thẳng cắt nhau tạo một góc 38°. Góc đối đỉnh với nó bằng °.
- 3Thông hiểu
Hai đường thẳng xx′ và yy′ cắt nhau tại O, ∠xOy = 55°. Số đo ∠x′Oy là
- 4Vận dụng Hai đường thẳng cắt nhau tạo hai góc đối đỉnh có tổng 100°. Số đo góc tù trong bốn góc là °.
- 5Thông hiểu
Xét các khẳng định:
a)Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau.
b)Hai góc bằng nhau thì đối đỉnh.
c)Hai đường thẳng cắt nhau tạo hai cặp góc đối đỉnh.
Tia phân giác
- 1Nhận biết
Oz là tia phân giác của ∠xOy = 80°. Khi đó ∠xOz bằng
- 2Thông hiểu Oz là tia phân giác của ∠xOy, biết ∠xOz = 35°. Số đo ∠xOy là °.
- 3Thông hiểu
Oz là tia phân giác của ∠xOy khi
- 4Vận dụng Oz là tia phân giác của ∠xOy = 124°, Ot là tia đối của Oz. Số đo ∠xOt là °.
- 5Vận dụng
Oz là tia phân giác của ∠xOy = 100°, Ot là tia phân giác của ∠zOy. Số đo ∠xOt là
Tổng hợp quanh một giao điểm
- 1Nhận biết
Hai đường thẳng cắt nhau tạo bốn góc, tổng bốn góc bằng
- 2Vận dụng Hai đường thẳng cắt nhau tạo hai góc kề nhau, góc này gấp 4 lần góc kia. Góc nhỏ bằng °.
- 3Thông hiểu Hai góc đối đỉnh có số đo (2x + 10)° và (x + 40)°. Giá trị của x là .
- 4Thông hiểu
Hai đường thẳng xx′ và yy′ cắt nhau tại O, ∠xOy = 70°. Xét các khẳng định:
a)∠x′Oy′ = 70°.
b)∠xOy′ = 110°.
c)∠x′Oy = 70°.
- 5Vận dụng
Hai đường thẳng xx′ và yy′ cắt nhau tại O. Tia Ot là phân giác của ∠xOy = 80°. Số đo ∠x′Ot là
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Ở kiểm tra giữa kỳ I, câu tính số đo góc từ một góc cho trước (kề bù, đối đỉnh, phân giác) gần như chắc chắn có, thường là câu dễ lấy điểm.
- •Đề hay ghép hai ý trong một câu: "phân giác" cho nửa góc, "tia đối" cho cặp kề bù. Trình bày cần ghi lí do "vì … nên …" cho từng bước.
- •Đây là nền cho B9–B10 (nhận ra góc so le trong, đồng vị cũng cần đối đỉnh, kề bù) và cho các bài chứng minh hình học ở lớp 7, 8.
9. Hai đường thẳng song song và dấu hiệu nhận biết