Khoa học tự nhiên lớp 6
Chủ điểm 4 · ⚡ Vật lí ⭐ Hay ra kiểm tra

Đo thời gian

Đổi được giờ, phút, giây; dùng đồng hồ bấm giây; và giảm sai số bằng cách đo nhiều lần rồi lấy trung bình hoặc đo nhiều dao động rồi chia.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 7

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Đơn vị thời gian trong hệ SI là giây (s): 1 giờ = 60 phút = 3600 s.
  • 2Dụng cụ: đồng hồ treo tường, đồng hồ đeo tay, đồng hồ bấm giây, đồng hồ đo thời gian hiện số.
  • 3Sai số lớn nhất khi bấm tay là thời gian phản xạ của tay người, cỡ 0,2 s mỗi lần bấm.
  • 4Giảm sai số: đo nhiều lần rồi lấy trung bình, hoặc đo nhiều dao động rồi chia.
  • 5Giá trị trung bình = tổng các lần đo : số lần đo.
  • 6⚠️ Thời gian đổi theo hệ 60: 1 giờ 30 phút = 1,5 giờ, không phải 1,30 giờ.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo cờ xuất phát hoặc cờ đích để dời đường chạy 60 m dọc sân, rồi kéo dụng cụ đo (đồng hồ bấm tay hoặc cổng quang điện) thả vào sân. Vận động viên chạy đúng 10,00 s: bấm tay thì mỗi lần trễ một phản xạ khác nhau nên số đo lệch, đo 3 lần rồi lấy trung bình; cổng quang điện tự bấm nên luôn ra 10,00 s.

0102030405060708090100m60 mxuất phátđích
Đồng hồ mô phỏng

Kéo dụng cụ vào sân (hoặc chạm để chọn). Kéo cờ để dời đường chạy 60 m dọc sân.

Đồng hồ bấm tay

0,00 s

Bấm "Chạy" để đo

Thời gian thật của vận động viên là 10,00 s. Xem đồng hồ đo được bao nhiêu.

1 ⏱️ Đơn vị thời gian và cách đổi

Khác lớp 4–5 ở đâu

  • ✦Tiểu học bạn đã xem đồng hồ và đổi giờ, phút, giây. Lớp 6 coi giây là đơn vị chuẩn SI và tự bấm giờ bằng đồng hồ bấm giây.
  • ✦Lớp 6 thêm một ý mới: mọi phép đo đều có sai số, và có cách làm cho sai số nhỏ đi.

Quan hệ giữa các đơn vị

Đơn vịBằng
1 phút60 giây
1 giờ60 phút = 3600 giây
1 ngày24 giờ

Dạng bài

Đổi giờ – phút – giây

  1. 1 Tách số đo thành từng đơn vị (vd "2 giờ 15 phút" gồm 2 giờ và 15 phút).
  2. 2 Đổi từng phần ra đơn vị cần: giờ × 3600 hay phút × 60 để ra giây.
  3. 3 Cộng các phần lại.
  4. 4 Kiểm tra: đổi ngược lại (chia 60, chia 3600) phải ra số ban đầu ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết 1 giờ 30 phút = 1,30 giờ. Thời gian đổi theo hệ 60: 30 phút là nửa giờ, nên đúng là 1,5 giờ.

🕑
Làm mẫu

Đổi 2 giờ 15 phút ra giây.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ⌚ Dụng cụ đo thời gian

Chọn dụng cụ theo việc

Dụng cụĐCNN thường gặpDùng khi
Đồng hồ treo tường1 s hoặc 1 phútXem giờ trong ngày
Đồng hồ bấm giây0,01 sĐo thời gian chạy, thời gian rơi
Cổng quang điệntới 0,001 sThí nghiệm cần chính xác, không bấm tay

Dạng bài

Chọn dụng cụ đo thời gian

  1. 1 Xem việc cần đo ngắn hay dài, cần chính xác tới đâu.
  2. 2 Chọn dụng cụ có ĐCNN nhỏ hơn mức chính xác cần.
  3. 3 Nhớ tay người bấm chỉ chính xác cỡ 0,2 s: dụng cụ tốt đến mấy cũng không vượt được giới hạn này nếu bấm tay.
  4. 4 Kiểm tra: sai số của khâu yếu nhất có nhỏ hơn mức chính xác cần không ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng đồng hồ hiện tới 0,01 s thì phép đo chính xác tới 0,01 s. Máy hiện được số ấy, nhưng tay người bấm chỉ chính xác cỡ 0,2 s.

🏃
Làm mẫu

Đo thời gian bạn chạy 60 m (khoảng 10 s), cần chính xác tới 0,1 s. Dùng đồng hồ treo tường (ĐCNN 1 s) hay đồng hồ bấm giây (ĐCNN 0,01 s)?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🎯 Sai số và cách giảm

Vì sao đo nhiều lần lại hay

  • ✦Sai số bấm tay là ngẫu nhiên: lúc bấm sớm, lúc bấm muộn. Lấy trung bình thì chúng triệt tiêu bớt nhau.
  • ✦Đo n dao động rồi chia n: sai số bấm tay vẫn cỡ 0,2 s nhưng bị chia n khi tính cho một dao động. 10 dao động thì còn 0,02 s.

Dạng bài

Tính giá trị trung bình

  1. 1 Cộng các giá trị đo.
  2. 2 Chia cho số lần đo.
  3. 3 Ghi kết quả với số chữ số thập phân bằng các số đo (làm tròn).
  4. 4 Kiểm tra: kết quả phải nằm giữa giá trị nhỏ nhất và lớn nhất ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia cho 2 vì chỉ nhìn hai số đầu, hoặc chỉ chọn lần "đẹp nhất". Phải cộng tất cả các lần rồi chia cho số lần.

📊
Làm mẫu

Bạn chạy 60 m, bấm giờ ba lần được 10,2 s; 10,5 s; 10,3 s. Tính giá trị trung bình.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Đo nhiều dao động rồi chia

  1. 1 Đo thời gian của n dao động liên tiếp (n = 10 hoặc 20).
  2. 2 Chia thời gian đó cho n được thời gian một dao động.
  3. 3 Sai số cho một dao động = sai số bấm tay chia n.
  4. 4 Kiểm tra: nhân thời gian một dao động với n phải ra số đo ban đầu ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng đo một dao động thật cẩn thận chính xác hơn đo 10 dao động rồi chia. Bấm bao nhiêu dao động thì sai số bấm tay vẫn 0,2 s, nên đo nhiều dao động mới làm sai số trên mỗi dao động nhỏ đi.

🪀
Làm mẫu

Một con lắc đo được 10 dao động hết 19,8 s. Một dao động mất bao lâu? Sai số bấm tay (cỡ 0,2 s) còn bao nhiêu cho một dao động?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🧪 Thực hành: quan sát gì, thấy gì

Dạng bài

Đo thời gian một dao động của con lắc

  1. 1 Treo một vật nặng vào sợi dây dài khoảng 1 m. Kéo lệch nhẹ rồi buông.
  2. 2 Bấm giờ khi con lắc đi qua vị trí thấp nhất, đếm đủ 10 dao động rồi bấm dừng.
  3. 3 Làm 3 lần, tính trung bình, rồi chia cho 10.
  4. 4 Kiểm tra: một dao động vào khoảng 2 s ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia từng lần cho 10 rồi quên lấy trung bình, hoặc đếm nhầm: số dao động là số lần con lắc quay về chỗ cũ, không phải số lần nó đi qua giữa.

🧪
Làm mẫu

Ba lần đo 10 dao động được 20,1 s; 19,9 s; 20,0 s. Một dao động mất bao lâu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Quan sát gì, thấy gì

  • ✦Cần thấy: ba lần đo 10 dao động chênh nhau vài phần mười giây (vd 19,9 s đến 20,1 s), còn mỗi dao động ra khoảng 2 s.
  • ✦Lỗi hay gặp: bấm khi con lắc đã đi qua vạch (bấm trễ), kéo lệch quá lớn, đếm sai số dao động, nhìn đồng hồ chậm.
  • ✦Nếu đo thời gian rất ngắn (vật rơi từ mặt bàn, cỡ nửa giây) thì bấm tay không đáng tin: sai số cỡ 0,2 s đã chiếm gần nửa.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

⏱️

Đổi đơn vị thời gian

  1. 1
    Nhận biết

    Đơn vị đo thời gian trong hệ SI là:

  2. 2
    Thông hiểu 2 giờ 15 phút = s.
  3. 3
    Thông hiểu

    1 giờ 30 phút bằng:

  4. 4
    Thông hiểu 45 phút = giờ.
  5. 5
    Vận dụng Bộ phim bắt đầu lúc 19 giờ 40 phút và dài 135 phút. Phim kết thúc lúc giờ phút.
⌚

Dụng cụ đo

  1. 1
    Nhận biết

    Dụng cụ dùng để đo thời gian chạy 60 m là:

  2. 2
    Thông hiểu

    Cần đo thời gian chạy khoảng 10 s, chính xác tới 0,1 s. Nên dùng:

  3. 3
    Thông hiểu

    Đồng hồ bấm giây hiện tới 0,01 s, nhưng tay bấm trễ cỡ 0,2 s. Phép đo bằng tay chính xác tới:

  4. 4
    Vận dụng

    Thả viên bi từ mặt bàn xuống đất, nó rơi khoảng 0,4 s. Bạn bấm giây bằng tay thì kết quả:

🎯

Sai số, trung bình

  1. 1
    Nhận biết Nguyên nhân chính của sai số khi bấm giờ bằng tay là thời gian của tay người.
  2. 2
    Thông hiểu Ba lần chạy 60 m được 10,2 s; 10,5 s; 10,3 s. Trung bình (làm tròn một chữ số thập phân) là s.
  3. 3
    Thông hiểu

    Đo 10 dao động của con lắc được 19,8 s. Một dao động mất:

  4. 4
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Đo nhiều lần rồi lấy trung bình làm sai số ngẫu nhiên nhỏ đi.

    b)Đồng hồ hiện tới 0,01 s thì phép đo bằng tay chính xác tới 0,01 s.

    c)Bấm đúng một dao động chính xác hơn bấm 10 dao động rồi chia.

  5. 5
    Vận dụng Sai số bấm tay cỡ 0,2 s. Đo 20 dao động rồi chia 20 thì sai số cho một dao động còn s.
  6. 6
    Vận dụng Con lắc có chu kì khoảng 2 s. Bấm một dao động, sai số 0,2 s chiếm % thời gian. Bấm 10 dao động liên tiếp (khoảng 20 s) thì chỉ còn %.
🧪

Thực hành con lắc

  1. 1
    Nhận biết Để giảm sai số bấm tay, đo nhiều dao động rồi cho số dao động.
  2. 2
    Thông hiểu

    Xếp các bước đo thời gian một dao động của con lắc:

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  3. 3
    Thông hiểu

    Ba lần đo 10 dao động được 20,1 s; 19,9 s; 20,0 s, hơi khác nhau. Nguyên nhân chính là:

  4. 4
    Vận dụng Ba lần đo 10 dao động được 20,1 s; 19,9 s; 20,0 s. Một dao động mất s.
  5. 5
    Vận dụng Ba lần chạy 60 m được 10,4 s; 10,0 s; 10,2 s. Trung bình là s.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Kiểm tra giữa kỳ I hay hỏi đổi giờ – phút – giây, nguyên nhân sai số khi bấm tay và cách giảm sai số (đo nhiều lần, đo nhiều dao động rồi chia).
  • •Câu tính: giá trị trung bình của vài lần đo, hoặc thời gian một dao động từ 10 dao động; điểm hay mất là chia sai số lần hoặc đổi 1,30 giờ.
  • •Là nền cho chuyển động và tốc độ ở KHTN 7 (cần đo thời gian thật chính xác) và cho các thí nghiệm đo sai số ở KHTN 8–9.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
5. Đo nhiệt độ, thang Celsius và Fahrenheit