Tách chất khỏi hỗn hợp
Nhìn một hỗn hợp là biết nên lọc, cô cạn hay chiết, và xếp đúng thứ tự các bước khi hỗn hợp có ba chất.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 17
⚡ Nhớ nhanh
- 1Mọi cách tách đều dựa vào chỗ khác nhau về tính chất giữa các chất. Không khác nhau thì không tách được.
- 2Lọc: tách chất rắn không tan khỏi chất lỏng (nước bùn, cà phê phin).
- 3Cô cạn: lấy chất rắn đã tan ra khỏi dung dịch, bằng cách cho nước bay hơi hết (làm muối từ nước biển).
- 4Chiết: tách hai chất lỏng không tan vào nhau, đã nổi thành hai lớp (dầu ăn và nước).
- 5⚠️ Câu hỏi đầu tiên luôn là: chất cần tách đã tan chưa? Chưa tan thì lọc, tan rồi thì cô cạn.
- 6Tách chất không tạo ra chất mới: muối thu được sau cô cạn vẫn là muối ban đầu.
👀 Nhìn là hiểu
Chọn hỗn hợp, rồi kéo dụng cụ (nam châm, bình nước, phễu lọc, đèn cồn, phễu chiết) thả vào cốc và xem thí nghiệm chạy. Cách sai thì xem vì sao không được. Thử sắt + cát + muối: phải đi mấy bước?
Kéo một dụng cụ ở khay bên dưới thả vào cốc
Bàn thí nghiệm. Kéo dụng cụ vào cốc, thí nghiệm sẽ chạy ở đây.
Hỏi trước: chất cần tách đã tan chưa? Có chất lỏng không?
Các bước đã làm
Chưa làm gì.
1 🧭 Nguyên tắc tách chất
Khác lớp 4–5 ở đâu
- ✦Khoa học 5 đã làm "tách muối khỏi nước muối" và "lọc nước đục" như hai việc riêng.
- ✦Lớp 6 gom lại thành một nguyên tắc — tìm chỗ khác nhau — rồi từ đó tự chọn cách cho hỗn hợp chưa gặp bao giờ.
Ba cách tách của SGK và chỗ khác nhau mà mỗi cách dựa vào
| Cách tách | Dùng cho hỗn hợp | Dựa vào chỗ khác nhau | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Lọc | Rắn không tan + lỏng | Hạt rắn to hơn lỗ giấy lọc | Lọc nước giếng đục, pha cà phê phin |
| Cô cạn | Rắn đã tan + lỏng (dung dịch) | Nước dễ bay hơi, chất rắn thì không | Làm muối từ nước biển |
| Chiết | Hai chất lỏng không tan vào nhau | Chất lỏng nhẹ hơn nổi lên trên, tách thành hai lớp | Tách dầu ăn khỏi nước |
Bột sắt bị nam châm hút, cát và muối thì không. Dùng khi hỗn hợp còn khô.
Hạt rắn nặng lắng xuống đáy, rót nhẹ lấy phần nước trong ở trên. Đãi gạo, gạn nước vo.
2 🔍 Chọn cách tách cho một hỗn hợp
Dạng bài
Ba câu hỏi để chọn cách tách
- 1 Hỗn hợp có chất lỏng không? Không có (toàn chất rắn) ⇒ xem có sắt (nam châm) hoặc hoà vào nước để một chất tan.
- 2 Có chất rắn trong lỏng: chất rắn đã tan chưa? Chưa tan ⇒ lọc. Tan rồi ⇒ cô cạn.
- 3 Hai chất lỏng: tách thành hai lớp không? Có ⇒ chiết. Tan vào nhau ⇒ ba cách của lớp 6 đều không được.
- 4 Kiểm tra: cách đã chọn dựa vào một chỗ thật sự khác nhau giữa hai chất ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lọc nước muối qua giấy lọc dày đến mấy thì nước vẫn mặn: muối đã tan thành những phần nhỏ hơn lỗ giấy lọc nên lọt qua cùng nước.
Có hỗn hợp cát và muối ăn. Hãy nêu cách lấy riêng từng chất.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Hỗn hợp nhiều chất: tách từng chất một
- 1 Liệt kê từng chất và tính chất riêng của nó (bị nam châm hút? tan trong nước? nổi trên nước?).
- 2 Làm trước những bước cần hỗn hợp khô (nam châm), sau mới đổ nước.
- 3 Mỗi bước tách ra một chất, phần còn lại đem tách tiếp.
- 4 Kiểm tra: cuối cùng mỗi chất nằm riêng một chỗ ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đổ nước vào trước rồi mới dùng nam châm thì bột sắt ướt dính bết vào cát, hút không sạch.
Hỗn hợp bột sắt, cát và muối ăn. Xếp các bước tách hợp lí.
Hướng dẫn giải
3 🧪 Thực hành: quan sát gì, thấy gì
Lọc nước đục (trong phòng thực hành)
- ✦Gấp giấy lọc thành hình nón, đặt vào phễu, phễu đặt trên cốc hứng.
- ✦Rót hỗn hợp từ từ theo đũa thuỷ tinh, mực nước không cao quá mép giấy lọc.
- ✦Thấy: phần đục nằm lại trên giấy lọc, nước chảy xuống cốc trong hơn.
- ✦⚠️ Nước lọc trong rồi chưa chắc uống được: chất đã tan và vi khuẩn vẫn còn.
Cô cạn và chiết
- ✦Cô cạn: đun nóng bát sứ đựng nước muối, nước bay hơi dần, thấy muối kết tinh màu trắng ở đáy. Nước thì bay đi mất.
- ✦Chiết: đổ dầu + nước vào phễu chiết, để yên cho tách hai lớp (dầu ở trên). Mở khoá cho lớp nước ở dưới chảy ra trước, khoá lại khi tới lớp dầu.
- ✦⚠️ Đun nóng, hoá chất chỉ làm trong phòng thực hành khi có thầy cô. Ở nhà chỉ thử lọc nước đục bằng giấy, vải.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Nguyên tắc và ba cách tách
- 1Nhận biết
Phương pháp nào dùng để tách chất rắn không tan ra khỏi chất lỏng?
- 2Nhận biết
Muốn lấy muối ăn từ nước muối, ta dùng cách:
- 3Nhận biết
Để tách dầu ăn ra khỏi nước, nên dùng:
- 4Nhận biết
Pha cà phê bằng phin: bã cà phê nằm lại, nước cà phê chảy xuống. Đó là cách tách nào?
- 5Thông hiểu
Nguyên tắc chung của mọi cách tách chất là dựa vào:
- 6Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Cô cạn nước muối thì thu lại được cả muối lẫn nước.
b)Tách chất làm các chất biến thành chất mới.
c)Khi chiết dầu và nước, lớp nước ở dưới được cho chảy ra trước.
Chọn cách tách
- 1Thông hiểu
Một bạn lọc nước muối qua 3 lớp giấy lọc. Nước thu được:
- 2Thông hiểu
Vì sao cồn và nước KHÔNG tách được bằng cách chiết?
- 3Thông hiểu
Hỗn hợp gạo lẫn sạn nhỏ, người ta vo gạo rồi gạn. Cách này dựa vào:
- 4Thông hiểu
Hỗn hợp nào tách được bằng nam châm?
- 5Vận dụng
Hỗn hợp bột sắt, cát và muối ăn. Thứ tự hợp lí nhất là:
- 6Vận dụng
Xếp các bước tách riêng cát và muối ăn:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 7Vận dụng
Hỗn hợp gồm nước, dầu ăn và cát. Cách tách hợp lí là:
- 8Vận dụng
Nước giếng vừa đục do phù sa vừa có vị hơi mặn. Muốn bỏ phần đục, làm thế nào là đúng?
- 9Vận dụng
Vì sao làm muối người ta dẫn nước biển vào ruộng rộng, phẳng rồi phơi nắng?
Thực hành
- 1Nhận biết
Khi lọc, rót hỗn hợp vào phễu phải:
- 2Thông hiểu
Khi chiết dầu và nước bằng phễu chiết, chất chảy ra trước là:
- 3Thông hiểu
Lọc xong, nước trong cốc đã trong. Kết luận nào đúng?
- 4Vận dụng
Bạn An cô cạn 100 g nước biển thì còn lại khoảng 3 g muối. Phần còn lại đi đâu?
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Đề giữa và cuối kỳ I hay hỏi chọn cách tách cho một hỗn hợp quen (nước bùn, nước muối, dầu – nước) và giải thích vì sao lọc không lấy được muối.
- •Câu vận dụng thường là hỗn hợp ba chất (sắt – cát – muối) phải xếp đúng thứ tự các bước.
- •Là nền cho chưng cất, kết tinh ở lớp trên và cho phần dung dịch, độ tan ở KHTN 8.
24. Kính lúp và kính hiển vi quang học