Thực vật
Phân biệt được bốn nhóm thực vật Rêu, Dương xỉ, Hạt trần, Hạt kín bằng ba câu hỏi về mạch dẫn, hạt và quả, và xếp được một cây lạ vào đúng nhóm từ đặc điểm quan sát.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 34, Bài 35
⚡ Nhớ nhanh
- 1Bốn nhóm: Rêu, Dương xỉ, Hạt trần, Hạt kín. Ba mốc phân biệt: có mạch dẫn? → có hạt? → hạt nằm trong quả?
- 2Rêu: chưa có mạch dẫn, rễ giả, sống nơi ẩm, cao vài cm, sinh sản bằng bào tử. Dương xỉ: có mạch dẫn, lá non cuộn tròn, túi bào tử ở mặt dưới lá.
- 3Hạt trần: có hạt nhưng không có hoa, không có quả; hạt nằm lộ trên nón (thông, tuế). Hạt kín: có hoa và quả, hạt nằm trong quả; đông loài nhất.
- 4⚠️ Nón thông không phải quả (quả do bầu nhuỵ của hoa tạo thành, thông không có hoa). Chấm nâu xếp hàng đều dưới lá dương xỉ là túi bào tử, không phải rệp hay bệnh.
- 5Thực vật tạo oxygen, cho lương thực, gỗ, thuốc; rễ và tán lá giữ đất, giữ nước, chống xói mòn.
- 6Xếp nhóm phải trả lời đủ ba câu hỏi, không kết luận bằng một dấu hiệu.
👀 Nhìn là hiểu
Kéo từng cây (rêu tường, dương xỉ, thông, vạn tuế, xoài, lúa) vào ô "Có" hoặc "Không" theo ba câu hỏi lần lượt: có mạch dẫn không, có hạt không, hạt nằm trong quả không, cho tới khi ra đúng nhóm; kéo sai thì được trả lại kèm lí do.
Cây này thuộc nhóm thực vật nào?
Kéo cây vào ô "Có" hoặc "Không". Thứ tự hỏi của khoá: có mạch dẫn chưa → có hạt chưa → hạt nằm trong quả không.
Chạm (hoặc kéo) một sinh vật ở khay trên để bắt đầu đi khoá.
Đã tìm ra 0 / 6
1 🌿 Bốn nhóm thực vật
Khác lớp 4–5 ở đâu
- ✦Lớp 5 học thực vật có hoa: hoa, quả, hạt, cách cây sinh sản. Lớp 6 xếp mọi thực vật, kể cả cây không hoa, vào bốn nhóm.
- ✦Lớp 5 mới biết cây ra hạt. Lớp 6 thêm hai nhóm không có hạt (rêu, dương xỉ, sinh sản bằng bào tử) và nhóm hạt trần có hạt mà không có hoa, quả.
Bốn nhóm một bảng
| Nhóm | Mạch dẫn | Sinh sản | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Rêu | Chưa có | Bào tử | rêu tường |
| Dương xỉ | Có | Bào tử (túi bào tử dưới lá) | rau bợ, dương xỉ |
| Hạt trần | Có | Hạt lộ trên nón | thông, tuế |
| Hạt kín | Có | Hạt trong quả; có hoa | lúa, cam, bàng |
Dạng bài
Từ mốc suy ra đặc điểm của nhóm
- 1 Xem nhóm ấy đã có những mốc nào: mạch dẫn, hạt, quả.
- 2 Chưa có mạch dẫn ⇒ nước chỉ thấm được quãng ngắn ⇒ cây thấp, phải sống nơi ẩm.
- 3 Có hạt ⇒ không phụ thuộc nước để sinh sản như bào tử; có quả ⇒ hạt được bọc kín, bảo vệ tốt hơn.
- 4 Kiểm tra: đặc điểm vừa suy ra khớp với bảng bốn nhóm ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng hạt trần cũng có quả. Hạt trần không có hoa, không có quả, chỉ có nón mang hạt lộ ra ngoài.
Vì sao rêu chỉ cao vài xentimét còn dương xỉ cao hơn nhiều?
Hướng dẫn giải
2 🗝️ Ba câu hỏi xếp một cây vào nhóm
Nhận nhanh bằng dấu hiệu
| Thấy gì | Nhóm |
|---|---|
| Thảm thấp vài cm, mềm, nơi ẩm | Rêu |
| Lá non cuộn tròn, chấm nâu thành hàng dưới lá | Dương xỉ |
| Lá hình kim, có nón, không có hoa | Hạt trần |
| Có hoa và quả bọc hạt | Hạt kín |
Dạng bài
Xếp một cây vào nhóm bằng khoá ba câu hỏi
- 1 Câu 1: có mạch dẫn không? Không ⇒ Rêu, dừng.
- 2 Câu 2: có hạt không? Không ⇒ Dương xỉ, dừng.
- 3 Câu 3: hạt nằm trong quả không? Không ⇒ Hạt trần; có ⇒ Hạt kín.
- 4 Kiểm tra: đã trả lời đủ các câu cần thiết, không dừng vì một dấu hiệu đơn lẻ ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kết luận nhóm chỉ bằng một dấu hiệu. Chỉ nhìn "có hạt" thì thông và cam vào cùng nhóm, mà thông hạt lộ trên nón còn cam hạt trong quả.
Một cây cao khoảng 60 cm, lá non cuộn tròn, mặt dưới lá già có nhiều chấm nâu xếp thành hàng. Cây thuộc nhóm nào?
Hướng dẫn giải
Cây không có hoa sặc sỡ vẫn có thể là Hạt kín
- ✦Cây lúa, cây cỏ có hoa rất nhỏ, không có cánh màu. Vẫn là hoa, hạt vẫn nằm trong quả ⇒ Hạt kín.
- ✦Câu 3 hỏi về hạt có nằm trong quả không, không hỏi hoa có đẹp không.
3 🌳 Vai trò của thực vật
Thực vật giúp gì
| Với | Vai trò |
|---|---|
| Không khí | Quang hợp tạo oxygen, hút bớt carbon dioxide |
| Đất, nước | Rễ giữ đất, tán lá cản mưa ⇒ chống xói mòn, giữ nước |
| Con người | Lương thực, gỗ, thuốc, nguyên liệu |
| Động vật | Thức ăn, nơi ở |
Dạng bài
Dự đoán hậu quả khi mất rừng
- 1 Nêu việc rừng đang làm: cản mưa, giữ đất, giúp nước ngấm.
- 2 Bỏ từng việc đó đi: mưa rơi trực tiếp, đất không còn rễ giữ.
- 3 Suy ra hậu quả: nước chảy tràn, cuốn lớp đất mặt, dễ sạt lở, lũ.
- 4 Kiểm tra: hậu quả nào cũng truy được về một việc rừng thôi không làm nữa ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ rừng làm đất nóng lên hay ngăn hết mưa. Rừng làm đất mát hơn, chỉ cản bớt sức mưa và giữ nước.
Chặt trắng một quả đồi, rồi gặp mưa lớn. Đất ở đó thay đổi thế nào?
Hướng dẫn giải
4 🧪 Thực hành: quan sát gì, thấy gì
Bảng ghi kết quả quan sát
| Mẫu | Dấu hiệu nhìn thấy | Nhóm |
|---|---|---|
| Rêu tường | Thảm thấp vài cm, mềm, nơi ẩm | Rêu |
| Lá dương xỉ | Lá non cuộn tròn; chấm nâu thành hàng dưới lá | Dương xỉ |
| Cành thông | Lá hình kim, có nón, không hoa | Hạt trần |
| Cây có hoa | Có hoa, có quả bọc hạt | Hạt kín |
Quy tắc khi lấy mẫu
- ✦Chỉ lấy một mẩu nhỏ đủ quan sát (một mẩu rêu, một lá dương xỉ rụng). Không bẻ cành lớn, không nhổ cả cây.
- ✦Chụp ảnh thay vì hái khi có thể; thầy cô hướng dẫn mẫu nào được lấy.
- ✦Túi bào tử xếp đều đặn thành hàng hai bên gân lá. Vết bệnh thì loang lổ, rệp thì bám lộn xộn.
Dạng bài
Ghi chép một mẫu và xếp nhóm
- 1 Quan sát bằng mắt và kính lúp; ghi dấu hiệu nhìn thấy (độ cao, lá, hoa, nón, chấm dưới lá).
- 2 Đưa dấu hiệu vào ba câu hỏi của khoá để ra nhóm.
- 3 Ghi nhóm cùng một dấu hiệu quyết định (vd "hạt lộ trên nón").
- 4 Kiểm tra: dấu hiệu ghi ra có đủ để người khác đọc lại kết luận giống ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Gọi nón thông là "quả thông". Quả do bầu nhuỵ của hoa tạo thành; thông không có hoa nên chỉ có nón.
Mặt dưới lá dương xỉ đầy chấm nâu xếp đều thành hàng hai bên gân lá. Bạn Hà bảo "cây bị rệp, phải phun thuốc". Nhận xét?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Bốn nhóm thực vật
- 1Nhận biết
Nhóm thực vật nào chưa có mạch dẫn?
- 2Nhận biết
Cây thông thuộc nhóm nào?
- 3Thông hiểu
Dương xỉ sinh sản bằng gì, ở đâu?
- 4Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Hạt trần có hoa nhưng không có quả.
b)Nón thông là quả thông.
c)Ở Hạt kín, hạt nằm trong quả.
- 5Vận dụng
Một cây gỗ cao 15 m, lá hình kim, mang nón, không thấy hoa. Cây thuộc nhóm nào, và vì sao không phải Hạt kín?
Ba câu hỏi xếp nhóm
- 1Thông hiểu
Xếp ba câu hỏi của khoá theo thứ tự hỏi:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Thông hiểu
Câu hỏi nào tách Hạt trần khỏi Hạt kín?
- 3Vận dụng
Một cây cao khoảng 1 m, lá non cuộn tròn, không có hoa, mặt dưới lá già có chấm nâu xếp hàng. Qua khoá ba câu hỏi, cây dừng ở nhóm nào?
- 4Vận dụng
Một thảm xanh cao 2 cm bám chân tường ẩm, không có rễ thật, không có hoa, không có hạt. Để xếp nhóm cho nó, khoá cần hỏi bao nhiêu câu?
- 5Vận dụng Trong sáu cây: rêu tường, thông, lúa, cam, rau bợ, mít, có cây thuộc nhóm Hạt kín.
- 6Thông hiểu
Cây lúa có hoa rất nhỏ, không sặc sỡ, hạt thóc nằm trong quả. Cây lúa thuộc nhóm nào?
Vai trò của thực vật
- 1Nhận biết
Thực vật quang hợp tạo ra chất khí nào cho không khí?
- 2Thông hiểu
Trồng rừng trên đồi trọc có tác dụng chính là:
- 3Thông hiểu
Việc nào KHÔNG phải vai trò của thực vật?
- 4Vận dụng
Sau một trận mưa lớn, nước suối chảy từ đồi trọc đục ngầu, còn nước chảy từ rừng cạnh đó vẫn trong. Giải thích đúng là:
Thực hành nhận nhóm
- 1Nhận biết
Túi bào tử của dương xỉ nằm ở:
- 2Thông hiểu
Vì sao nón thông không phải là quả?
- 3Thông hiểu
Muốn phân biệt túi bào tử dương xỉ với rệp bám lá, nên dựa vào:
- 4Thông hiểu
Khi cần mẫu rêu để quan sát ngoài vườn, cách làm đúng là:
- 5Vận dụng
Bạn Hà thấy mặt dưới lá dương xỉ có nhiều chấm nâu xếp thành hàng đều, và định phun thuốc trừ rệp. Nhận xét đúng nhất là:
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Kiểm tra hay hỏi bốn nhóm thực vật và đặc điểm từng nhóm, phân biệt Hạt trần với Hạt kín, và vì sao rêu thấp.
- •Câu vận dụng thường mô tả một cây lạ (cao bao nhiêu, lá, hoa, nón, chấm dưới lá) rồi hỏi xếp vào nhóm nào, hoặc hỏi thứ tự các câu hỏi của khoá lưỡng phân.
- •Là nền cho quang hợp, hô hấp ở thực vật (KHTN 7) và hệ sinh thái, bảo vệ môi trường (KHTN 8–9).
35. Động vật