Khoa học tự nhiên lớp 6
Chủ điểm 16 · ⚗️ Hoá học ⭐ Hay ra kiểm tra

Vật thể, chất và tính chất của chất

Phân biệt vật thể với chất, xếp một vật vào đúng nhóm và nhận ra đó là tính chất vật lí hay hoá học.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 9

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Vật thể là vật cụ thể (cái bàn); chất là thứ làm nên nó (gỗ). Một vật thể có thể gồm nhiều chất, một chất làm được nhiều vật thể.
  • 2Vật thể chia theo hai cách độc lập: tự nhiên – nhân tạo, và hữu sinh – vô sinh.
  • 3Mỗi chất có thể ở ba thể: rắn, lỏng, khí. Đổi thể vẫn là một chất.
  • 4Tính chất vật lí: nhìn, ngửi, đo được mà chất vẫn còn nguyên (màu, vị, tan, nóng chảy, sôi, dẫn điện, dẫn nhiệt).
  • 5Tính chất hoá học: chỉ lộ ra khi chất biến thành chất khác (cháy, gỉ, bị phân huỷ).
  • 6⚠️ Hỏi ngay một câu: quan sát xong, chất có còn là chất cũ không? Còn ⇒ vật lí. Mất, sinh ra chất mới ⇒ hoá học.

👀 Nhìn là hiểu

Kéo từng thẻ tính chất hoặc hiện tượng (đồng có màu đỏ nâu, nước đá nóng chảy, muối tan trong nước, giấy cháy thành tro, sắt bị gỉ, sữa để lâu bị chua…) vào ô tính chất vật lí hoặc tính chất hoá học. Mẹo: sau khi xảy ra mà vẫn là chất cũ thì là vật lí, thành chất mới thì là hoá học; xếp sai thì thẻ bật về kèm lí do.

Tính chất vật lí hay tính chất hoá học?

Kéo thẻ vào đúng nhóm. Mẹo: sau khi xảy ra, vẫn là chất cũ ⇒ vật lí; thành chất mới ⇒ hoá học.

Đã xếp 0 / 10

1 🧱 Vật thể và chất

Khác lớp 4–5 ở đâu

  • ✦Khoa học 4–5 đã gọi tên nhiều vật quanh ta và biết nước có ba thể.
  • ✦Lớp 6 tách rõ hai từ hay bị lẫn: vật thể (cái nhìn thấy, cầm được) và chất (thứ làm nên nó), rồi dùng "một chất, nhiều thể" để giải thích.

Vật thể – chất: cùng một thứ, hai cách gọi

Vật thể (cụ thể)Làm từ chấtMột chất làm ra
Xoong, cửa, vỏ máy bayNhômNhiều vật thể khác nhau
Xe đạpSắt, cao su, nhựaMột vật thể gồm nhiều chất
Cái bànGỗBàn, ghế, tủ, cán dao

Dạng bài

Vật thể hay chất?

  1. 1 Hỏi: nó có hình dạng cụ thể, đếm được từng cái không (một cái, hai cái)? Có ⇒ vật thể.
  2. 2 Nếu nó là "thứ liệu" để làm ra nhiều đồ, không đếm theo cái (gỗ, nhôm, nước, đường) ⇒ chất.
  3. 3 Một vật thể gồm nhiều bộ phận ⇒ liệt kê từng chất của từng bộ phận.
  4. 4 Kiểm tra: đã chia đủ, không có từ nào vừa ở cột vật thể vừa ở cột chất ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cục sắt là vật thể, còn sắt là chất — dù cả hai đều cầm được. Cầm được hay không không phải là tiêu chí.

✏️
Làm mẫu

Cây bút bi có vỏ nhựa, ruột kim loại và mực. Đâu là vật thể, đâu là chất?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🗂️ Bốn nhóm vật thể

🌳 Tự nhiên – nhân tạo

Tự nhiên: có sẵn (núi, sông, con ong). Nhân tạo: do người làm (nhà, cầu, ghế nhựa).

🐝 Hữu sinh – vô sinh

Hữu sinh: có sự sống, lớn lên, sinh sản (cây, mèo). Vô sinh: không (hòn đá, cái ghế).

Dạng bài

Xếp một vật vào bốn nhóm

  1. 1 Hỏi 1: có sẵn trong tự nhiên hay do người làm? ⇒ tự nhiên hay nhân tạo.
  2. 2 Hỏi 2: có sự sống (lớn lên, sinh sản, trao đổi chất) không? ⇒ hữu sinh hay vô sinh.
  3. 3 Hai câu hỏi trả lời riêng, không câu nào quyết định câu kia.
  4. 4 Kiểm tra: mỗi vật có đúng hai nhãn (một nhãn mỗi cách chia) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Tủ gỗ làm từ cây, nhưng vẫn là vật vô sinh: gỗ đã chết, tủ không lớn lên, không sinh sản.

🪨
Làm mẫu

Xếp các vật: tảng đá, cây tre, tủ gỗ, con ong.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔬 Tính chất vật lí và hoá học

Nhìn dấu hiệu nào để biết tính chất gì

Vật líHoá học
Chất có đổi thành chất khác không?KhôngCó
Quan sát bằng cáchNhìn, cân, đo (ngửi khi được phép)Phải cho biến đổi rồi mới thấy
Ví dụ với đườngTrắng, ngọt, tan trong nướcĐun lâu hoá đen, mùi khét
Ví dụ với sắtXám, cứng, dẫn điện, nóng chảy ở 1538 °CĐể ngoài trời lâu thì bị gỉ

Dạng bài

Hỏi một câu để phân loại tính chất

  1. 1 Đọc kĩ tính chất đang nói: việc gì xảy ra với chất?
  2. 2 Hỏi: quan sát xong, chất có còn là chất cũ không?
  3. 3 Còn nguyên (chỉ đổi thể, tan, màu, mùi) ⇒ vật lí. Có chất mới (cháy, gỉ, khét, sủi bọt) ⇒ hoá học.
  4. 4 Kiểm tra: nếu là hoá học, ta không thể lấy lại chất cũ bằng cách đơn giản như phơi, đun cạn, làm lạnh ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Muối tan vào nước không phải muối biến mất (hoá học): cô cạn nước muối lại thu được đúng muối. Tan là tính chất vật lí.

🕯️
Làm mẫu

Cây nến bị hơ nóng thì chảy lỏng; sau đó châm lửa thì cháy hết. Hai hiện tượng thuộc tính chất nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🛠️ Chọn chất theo tính chất

Dạng bài

Vì sao đồ vật này làm bằng chất này?

  1. 1 Nêu việc của bộ phận đó (dẫn điện? cầm không nóng? trong suốt?).
  2. 2 Viết tính chất cần có (một hoặc hai).
  3. 3 Chọn chất có đúng tính chất ấy; loại chất có tính chất ngược lại.
  4. 4 Kiểm tra: tính chất vừa chọn có nằm trong tính chất của chất đó ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhôm làm vỏ máy bay vì nhẹ và bền, không phải vì nhôm "trắng đẹp". Lí do phải là tính chất phục vụ đúng việc.

🔨
Làm mẫu

Vì sao dây dẫn điện làm bằng đồng, còn cán búa làm bằng gỗ?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

🧱

Vật thể và chất

  1. 1
    Nhận biết

    Trong các từ sau, từ nào chỉ một vật thể?

  2. 2
    Nhận biết

    Trong các từ sau, từ nào chỉ một chất?

  3. 3
    Thông hiểu

    Nước đá, nước lỏng và hơi nước là:

  4. 4
    Thông hiểu

    Phát biểu nào về cục sắt và sắt là đúng?

  5. 5
    Vận dụng Trong các từ: ghế, gỗ, mặt bàn, thép, cây bút, nhựa — có từ chỉ chất.
🗂️

Bốn nhóm vật thể

  1. 1
    Nhận biết

    Vật thể nào là vật thể tự nhiên?

  2. 2
    Thông hiểu

    Cây lúa trên ruộng do người gieo trồng. Nó thuộc nhóm nào về sự sống?

  3. 3
    Thông hiểu

    Robot hút bụi thuộc nhóm nào?

  4. 4
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Mọi vật thể tự nhiên đều là vật hữu sinh.

    b)Cái tủ làm bằng gỗ là vật hữu sinh vì gỗ lấy từ cây.

    c)Con mèo vừa là vật thể tự nhiên vừa là vật thể hữu sinh.

  5. 5
    Vận dụng Trong bốn vật: tảng đá, cây tre, tủ gỗ, con ong, số vật vừa vô sinh vừa nhân tạo là .
🔬

Tính chất vật lí và hoá học

  1. 1
    Nhận biết

    Tính chất nào của đường là tính chất vật lí?

  2. 2
    Nhận biết

    Sắt để ngoài trời lâu thì bị gỉ. Đó là tính chất:

  3. 3
    Thông hiểu

    Dấu hiệu nào cho biết một tính chất là hoá học?

  4. 4
    Thông hiểu

    Bạn An nói: "Muối tan vào nước là muối biến mất, nên đó là tính chất hoá học". Nhận xét nào đúng?

  5. 5
    Vận dụng

    Cây nến bị hơ nóng chảy lỏng, rồi châm lửa cháy hết. Hai hiện tượng đó theo thứ tự thuộc tính chất:

  6. 6
    Vận dụng

    Sữa để lâu ngoài nắng bị chua, đổi mùi, vón cục. Điều đó chứng tỏ:

🛠️

Chọn chất theo tính chất

  1. 1
    Thông hiểu

    Lõi dây điện làm bằng đồng chủ yếu vì đồng:

  2. 2
    Thông hiểu

    Áo mưa được làm từ vật liệu nhựa mỏng vì nhựa:

  3. 3
    Vận dụng

    Cán nồi canh cần nhẹ và không nóng tay. Chất nào hợp nhất?

  4. 4
    Vận dụng

    Tấm biển ngoài trời cần nhẹ, bền, không bị gỉ nhanh. Chất nào hợp hơn?

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Đề giữa kỳ I hay hỏi phân biệt vật thể và chất, xếp tính chất vào vật lí hay hoá học từ một ví dụ (đường, sắt, nến).
  • •Câu vận dụng thường là giải thích vì sao chọn chất này cho đồ vật kia, hoặc phân biệt hiện tượng chỉ đổi thể với hiện tượng sinh chất mới.
  • •Là nền cho phần biến đổi vật lí và biến đổi hoá học ở KHTN 7–8.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
17. Ba thể của chất và sự chuyển thể