Học liệu STEAM
Toán lớp 6
Chủ điểm 25 · Học kỳ 2 ⭐ Hay ra kiểm tra

Tính toán với số thập phân

Cộng, trừ, nhân, chia số thập phân đúng cách đặt dấu phẩy và biết dùng ước lượng để kiểm kết quả.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 29

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Cộng, trừ: đặt tính thẳng dấu phẩy (thêm 0 cho đủ hàng), rồi cộng/trừ như số tự nhiên.
  • 2Nhân: nhân như số tự nhiên bỏ qua dấu phẩy, rồi đếm tổng số chữ số thập phân của hai thừa số để đặt dấu phẩy vào kết quả.
  • 3Chia: dời dấu phẩy ở cả hai số (số bị chia và số chia) cùng số bước cho số chia thành số nguyên, rồi chia như bình thường.
  • 4⚠️ Nhân hoặc chia với số bé hơn 1 thì kết quả đi ngược thói quen: nhân làm giảm, chia làm tăng. Ví dụ 5 × 0,8 = 4 (giảm); 6 : 0,5 = 12 (tăng).
  • 5Vẫn giữ các tính chất giao hoán, kết hợp, phân phối như số tự nhiên.

👀 Nhìn là hiểu

Đặt tính cộng/trừ thẳng dấu phẩy, kéo số lệch cột để thấy kết quả sai ngay.

trăm
chục
đv
1/10
1/100
1
2
,
5
3
,
7
5
+
1
6
,
2
5

✓ Dấu phẩy thẳng cột — mỗi cột là cùng một hàng.

Số A 12,5
Số B 3,75
Phép

12,5 + 3,75 = 16,25

Cộng trừ số thập phân: đặt dấu phẩy thẳng dấu phẩy, thiếu chữ số thì thêm 0 vào cuối phần thập phân, tính như số tự nhiên rồi hạ dấu phẩy xuống.

⚠️ Khác với phép nhân: nhân thì không cần thẳng dấu phẩy, chỉ cần đếm tổng số chữ số thập phân của hai thừa số.

1 ➕ Cộng, trừ số thập phân

Cần nhớ

  • ✦Đặt thẳng dấu phẩy, thiếu chữ số thì thêm 0 vào cuối cho đủ hàng. Ví dụ 3,6 viết thành 3,60 khi cộng với 12,45.
  • ✦Cộng (trừ) như số tự nhiên, dấu phẩy kết quả giữ thẳng cột với hai số trên.
  • ✦Trước khi tính, ước lượng bằng cách làm tròn: 3,6 + 12,45 ≈ 4 + 12 = 16, khớp với kết quả đúng 16,05.

Dạng bài

Đặt tính cộng, trừ số thập phân

  1. 1 Viết hai số sao cho dấu phẩy thẳng cột, thêm 0 vào cuối số thiếu chữ số để hai số cùng số chữ số sau dấu phẩy.
  2. 2 Cộng (hoặc trừ) như số tự nhiên, từ phải sang trái.
  3. 3 Đặt dấu phẩy kết quả thẳng với dấu phẩy hai số trên.
  4. 4 Thử lại bằng ước lượng (làm tròn hai số rồi cộng nhẩm) để kiểm đúng bậc số.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đặt thẳng chữ số cuối cùng thay vì thẳng dấu phẩy, ví dụ xếp 3,6 và 12,45 lệch cột, sẽ ra kết quả sai hẳn bậc số — phải luôn thẳng dấu phẩy.

🔎
Làm mẫu

Tính 3,6 + 12,45.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ✖️ Nhân số thập phân

Cần nhớ

  • ✦Bỏ dấu phẩy, nhân như số tự nhiên, rồi đếm tổng số chữ số thập phân của hai thừa số. Ví dụ 0,25 × 0,4: 25 × 4 = 100, tổng 2 + 1 = 3 chữ số ⇒ 0,100 = 0,1.
  • ✦⚠️ Nhân với số bé hơn 1 thì kết quả bé đi: 1,2 × 0,3 = 0,36 < 1,2.
  • ✦Thiếu chữ số ở kết quả (như tích chỉ có 1 chữ số mà cần lùi 3) thì thêm 0 vào trước cho đủ.

Dạng bài

Nhân hai số thập phân

  1. 1 Bỏ dấu phẩy, nhân hai số như số tự nhiên.
  2. 2 Đếm tổng số chữ số thập phân của cả hai thừa số.
  3. 3 Đặt dấu phẩy vào kết quả, lùi đúng số chữ số vừa đếm (thêm 0 ở đầu nếu thiếu).
  4. 4 Thử lại bằng ước lượng: xem thừa số nào bé hơn 1 để đoán kết quả tăng hay giảm.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ đếm một chữ số thập phân rồi ra 0,25 × 0,4 = 1,0 là sai — phải đếm tổng của cả hai thừa số, ở đây là 3 chữ số, đáp số đúng là 0,1.

🧮
Làm mẫu

Tính 0,25 × 0,4.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ➗ Chia số thập phân

Cần nhớ

  • ✦Dời dấu phẩy cả số bị chia lẫn số chia cùng số bước để số chia thành số nguyên. Ví dụ 7,2 : 0,8 = 72 : 8 = 9 (dời cả hai một bước).
  • ✦Số bước cần dời = số chữ số thập phân của số chia.
  • ✦⚠️ Chia cho số bé hơn 1 thì kết quả lớn lên: 6 : 0,5 = 12 > 6.

Dạng bài

Chia hai số thập phân

  1. 1 Đếm số chữ số thập phân của số chia, đó là số bước cần dời dấu phẩy.
  2. 2 Dời dấu phẩy cả số bị chia lẫn số chia cùng số bước đó, để số chia thành số nguyên.
  3. 3 Chia như số tự nhiên bình thường.
  4. 4 Thử lại bằng ước lượng: chia cho số bé hơn 1 thì kết quả phải lớn hơn số bị chia.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ dời dấu phẩy ở số bị chia (ra 72 : 0,8) mà quên dời số chia là sai — phải dời cả hai cùng số bước, nếu không kết quả sai gấp mười lần.

➗
Làm mẫu

Tính 7,2 : 0,8.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.

➕

Cộng, trừ số thập phân

  1. 1
    Nhận biết

    2,5 + 0,75 bằng

  2. 2
    Nhận biết 6,4 − 2,1 = .
  3. 3
    Thông hiểu 3,6 + 12,45 = .
  4. 4
    Thông hiểu

    Kết quả của 9 − 2,35 là

  5. 5
    Thông hiểu 15,2 − 8,75 = .
✖️

Nhân số thập phân

  1. 1
    Nhận biết

    0,3 × 0,2 bằng

  2. 2
    Thông hiểu 1,2 × 0,3 = .
  3. 3
    Thông hiểu 0,5 × 0,5 = .
  4. 4
    Vận dụng

    Phép tính nào cho kết quả bé hơn 5?

  5. 5
    Thông hiểu

    2,4 × 0,05 bằng

➗

Chia số thập phân

  1. 1
    Nhận biết

    6 : 0,5 bằng

  2. 2
    Thông hiểu 1,44 : 1,2 = .
  3. 3
    Thông hiểu

    9 : 0,3 bằng

  4. 4
    Vận dụng Biết x × 0,5 = 7,5, vậy x = .
  5. 5
    Vận dụng Biết x : 0,4 = 3,5, vậy x = .
📏

Toán có lời văn với số thập phân

  1. 1
    Thông hiểu

    Một đoạn dây dài 9,6 m, cắt thành từng đoạn 0,4 m. Cắt được bao nhiêu đoạn?

  2. 2
    Vận dụng Một quyển vở giá 8,5 nghìn đồng, mua 3 quyển hết nghìn đồng.
  3. 3
    Vận dụng

    Can dầu nặng 4,5 kg, vỏ can nặng 0,3 kg. Rót đều dầu vào 6 chai 0,7 kg mỗi chai thì còn dư bao nhiêu kg dầu (không tính vỏ can)?

  4. 4
    Vận dụng Một mảnh vải dài 12,6 m được cắt thành các đoạn bằng nhau dài 1,4 m. Số đoạn cắt được là đoạn.

🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?

  • •Bốn phép tính thập phân luôn có mặt ở kiểm tra giữa/cuối kỳ II, thường ở dạng tính nhanh hoặc bài toán có lời văn liên quan tiền, chiều dài.
  • •Câu dễ mất điểm nhất là chia (quên dời dấu phẩy ở cả hai số) và nhân (chỉ đếm một chữ số thập phân thay vì tổng của cả hai thừa số).
  • •Là nền trực tiếp cho bài làm tròn và ước lượng ngay sau, và cho việc tính với số thập phân âm ở các chủ điểm số nguyên nâng cao lớp 7.
Có đề cô giao? Tải lên để làm thử
Chủ điểm tiếp theo
26. Làm tròn và ước lượng