Góc và số đo góc
Đọc đúng tên đỉnh, cạnh của một góc, đo góc bằng thước đo góc, và phân loại góc nhọn, vuông, tù, bẹt theo số đo.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Bài 36, Bài 37
⚡ Nhớ nhanh
- 1Góc là hình gồm hai tia chung gốc. Gốc chung là đỉnh, hai tia là hai cạnh. Chữ ở giữa kí hiệu luôn là đỉnh: góc xOy = góc yOx.
- 2Khác lớp 5: lớp 5 chỉ nhận dạng góc nhọn, vuông, tù, bẹt bằng mắt; lớp 6 đo bằng thước đo góc và phân loại theo đúng số đo.
- 3Đơn vị đo góc là độ (°). Mỗi góc có đúng một số đo, và 0° < số đo ≤ 180°.
- 4Nhọn < 90° · vuông = 90° · tù: giữa 90° và 180° · bẹt = 180° (hai cạnh là hai tia đối nhau).
- 5Tia Oz nằm trong góc xOy thì góc xOz + góc zOy = góc xOy — y hệt hệ thức cộng đoạn, chỉ dùng khi tia nằm trong góc.
- 6⚠️ Thước đo góc có hai vòng số bù nhau (cộng lại 180°) — phải ước lượng nhọn hay tù trước, rồi mới đọc đúng vòng.
👀 Nhìn là hiểu
Đặt thước đo góc lên một góc, đọc đúng vòng số rồi phân loại góc đó là nhọn, vuông, tù hay bẹt.
Vòng ngoài đếm từ phải sang trái, vòng trong đếm ngược lại — hai số ở cùng một vạch cộng lại bằng 180. Cạnh Ox đang trùng vạch 0 của vòng ngoài.
góc xOy = 50° (góc nhọn)
Số đo 50° nên đây là góc nhọn. Nhọn: 0° < góc < 90° · vuông: đúng 90° · tù: 90° < góc < 180° · bẹt: đúng 180°.
⚠️ Đặt thước: tâm thước trùng đỉnh O, một cạnh trùng vạch 0, rồi đọc ở vòng có vạch 0 đó. Nhìn hình trước khi đọc: góc trông nhọn mà ra 130° là chắc chắn nhầm vòng.
1 📐 Góc là gì, gọi tên góc
Cần nhớ
- ✦Góc xOy (kí hiệu góc xOy) là hình gồm hai tia Ox, Oy chung gốc O. O là đỉnh, Ox và Oy là hai cạnh.
- ✦Chữ ở giữa kí hiệu luôn là đỉnh: góc xOy và góc yOx chỉ cùng một góc, chữ giữa vẫn là O.
- ✦Đổi chỗ chữ ngoài không đổi góc, nhưng đổi chữ giữa là đổi sang góc khác: góc ABC (đỉnh B) khác hẳn góc BAC (đỉnh A).
- ✦Góc bẹt có hai cạnh là hai tia đối nhau — độ mở lớn nhất, bằng 180°.
Dạng bài
Đọc đúng đỉnh và hai cạnh của một góc
- 1 Nhìn chữ ở giữa kí hiệu — đó là đỉnh.
- 2 Hai chữ còn lại, mỗi chữ ghép với đỉnh thành tên một cạnh (dạng tia).
- 3 Kiểm hai góc có "giống nhau" không bằng cách so chữ ở giữa: cùng chữ giữa thì là cùng một góc.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đổi chỗ chữ giữa nghĩ là "cùng ba chữ cái nên cùng một góc" — sai: góc MNP (đỉnh N) và góc NMP (đỉnh M) là hai góc khác nhau của cùng một hình.
Cho góc MNP. Xác định đỉnh, hai cạnh; góc này có bằng góc PNM không? Còn góc NMP?
Hướng dẫn giải
2 ➕ Tia nằm trong góc, hệ thức cộng góc
Cần nhớ
- ✦Tia Oz nằm trong góc xOy thì góc xOz + góc zOy = góc xOy.
- ✦Hệ thức này chỉ đúng khi Oz nằm trong góc xOy — giống hệt hệ thức cộng đoạn chỉ đúng khi điểm nằm giữa.
- ✦Mỗi phần góc phải bé hơn cả góc: góc xOz < góc xOy và góc zOy < góc xOy.
Dạng bài
Dùng hệ thức cộng góc để tính góc còn thiếu
- 1 Kiểm tia nào nằm trong góc nào (dựa vào đề bài hoặc hình vẽ).
- 2 Viết hệ thức: (góc nhỏ 1) + (góc nhỏ 2) = (góc lớn).
- 3 Thay số đã biết, giải ra số đo còn thiếu.
- 4 Thử lại: số đo vừa tìm phải bé hơn góc lớn.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hệ thức cộng góc chỉ đúng khi tia nằm trong góc lớn. Nếu tia nằm ngoài góc đó thì không được cộng trực tiếp như vậy.
Tia Ot nằm trong góc aOb. Biết góc aOt = 40° và góc aOb = 110°. Tính góc tOb.
Hướng dẫn giải
3 🧭 Đo góc và phân loại
Cần nhớ
- ✦Đo góc: đặt tâm thước trùng đỉnh góc, vạch 0 trùng một cạnh, đọc số ở cạnh kia.
- ✦Nhọn < 90° · vuông = 90° · tù: 90° đến 180° (không tính hai đầu) · bẹt = 180°.
- ✦Khác lớp 5: lớp 5 chỉ nhìn và đoán góc nhọn hay tù; lớp 6 phải đo bằng số rồi mới kết luận loại góc.
- ✦⚠️ Thước đo góc có hai vòng số, hai số trên cùng một vạch luôn bù nhau (cộng lại 180°). Đọc nhầm vòng ra ngay số sai.
Bốn loại góc theo số đo
| Số đo | Loại góc |
|---|---|
| 35° | Nhọn |
| 90° | Vuông |
| 125° | Tù |
| 180° | Bẹt |
Dạng bài
Đọc đúng vòng số trên thước đo góc
- 1 Ước lượng trước bằng mắt: góc trông nhọn hay tù.
- 2 Đặt thước, đọc số ở cả hai vòng tại vị trí cạnh thứ hai.
- 3 Chọn số ở vòng khớp với ước lượng: ước lượng nhọn thì chọn số < 90°, ước lượng tù thì chọn số > 90°.
- 4 Thử lại: hai số trên hai vòng phải cộng lại bằng 180°.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đọc số trên thước mà không ước lượng trước rất dễ lấy nhầm vòng — ví dụ đọc 130° thay vì 50° (hai số này bù nhau: 130° + 50° = 180°). Luôn đoán nhọn/tù trước, rồi mới chọn đúng vòng để đọc.
Một góc trông khá tù. Bạn Lan đặt thước và đọc được 35°. Số đo này có đúng không?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần cách làm.
Đọc tên góc
- 1Nhận biết
Trong kí hiệu góc xOy, đỉnh của góc là
- 2Nhận biết
Hai cạnh của góc xOy là
- 3Thông hiểu
Góc ABC và góc CBA
- 4Thông hiểu
Cho tam giác DEF, xét các khẳng định:
a)Góc DEF và góc FED là cùng một góc.
b)Góc DEF và góc EDF là cùng một góc.
c)Một tam giác có ba góc ở ba đỉnh khác nhau.
- 5Vận dụng
Cho góc bẹt xOy. Hai cạnh Ox, Oy của góc này có quan hệ gì?
- 6Thông hiểu
Cho góc xOy bẹt. Lấy thêm tia Oz trùng với tia Ox. Góc zOy có số đo bằng
Hệ thức cộng góc
- 1Thông hiểu
Tia Oz nằm trong góc xOy, biết góc xOz = 25° và góc xOy = 70°. Góc zOy bằng
- 2Thông hiểu Tia Om nằm trong góc pOq, biết góc pOm = 38° và góc mOq = 52°. Góc pOq bằng °.
- 3Thông hiểu
Xét các khẳng định về hệ thức cộng góc:
a)Hệ thức cộng góc đúng với mọi vị trí của tia Oz.
b)Mỗi phần góc nhỏ hơn cả góc lớn.
c)Hệ thức cộng góc giống hệt về ý tưởng với hệ thức cộng đoạn thẳng.
- 4Vận dụng Tia Ok nằm trong góc hOi. Biết góc hOk gấp đôi góc kOi, và góc hOi = 90°. Số đo góc hOk là °.
- 5Thông hiểu
Tia Ot nằm trong góc mOn, biết góc mOt = 55° và góc mOn = 90°. Góc tOn bằng
- 6Vận dụng Tia Oc nằm trong góc aOb. Biết góc aOb = 120° và góc aOc gấp 3 lần góc cOb. Số đo góc cOb là °.
Đo góc, phân loại
- 1Nhận biết
Góc 75° là góc
- 2Nhận biết
Góc 180° là góc
- 3Thông hiểu
Góc 95° là góc
- 4Thông hiểu
Khi đo góc, tâm thước đo góc phải trùng với
- 5Vận dụng
Một góc trông rõ ràng là góc nhọn. Khi đặt thước đo, bạn Minh đọc được một số ở vòng này và 180° trừ đi số đó ở vòng kia, hai số là 42° và 138°. Số đo đúng của góc là
- 6Vận dụng Bạn Tâm đọc nhầm vòng số của một góc tù, ra kết quả 65°. Số đo đúng của góc đó là °.
- 7Vận dụng
Một góc được đo và cho kết quả trên hai vòng thước là 72° và 108°. Biết góc này là góc tù. Số đo đúng của góc là
🎯 Chủ điểm này ra kiểm tra thế nào?
- •Câu trắc nghiệm hay hỏi đọc đúng vòng số trên thước đo góc hoặc phân loại góc theo số đo — luôn ước lượng nhọn/tù trước khi đọc.
- •Câu tự luận hay cho tia nằm trong góc rồi hỏi tính góc còn lại bằng hệ thức cộng góc, y hệt dạng hệ thức cộng đoạn thẳng đã học trước đó trong chương.
- •Đây là nền trực tiếp cho khái niệm tia phân giác, hai góc kề nhau, kề bù sẽ học kĩ hơn ở lớp 7.
33. Thu thập dữ liệu, bảng thống kê và biểu đồ