Chủ đề 2 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra thi tốt nghiệp

Những thế giới thơ

Đọc hiểu một bài thơ lạ như trong phòng thi: nhận ra thể thơ, nhân vật trữ tình, mạch cảm xúc, hình ảnh tượng trưng; nêu đúng tác dụng của nhân hoá, ẩn dụ, điệp ngữ, đối; viết được đoạn 200 chữ và bài 600 chữ.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: B2

⚡ Nhớ nhanh

1Mỗi bài thơ là một thế giới riêng: có không gian, thời gian, hình ảnh và giọng điệu của riêng nó. Đọc thơ là bước vào thế giới ấy.
2Đọc bài thơ lạ, hỏi đủ 4 câu: thể thơ gì · ai đang nói, nói với ai (nhân vật trữ tình) · cảm xúc đi thế nào (mạch cảm xúc) · hình ảnh nào là chìa khoá.
3Ba "thế giới" của bài: cổ điển (Đường luật, đề tài cao cả, điển cố, đối chỉnh — "Cảm hoài") · lãng mạn (cảm xúc mạnh, cái phi thường, tương phản — "Tây Tiến") · tượng trưng, siêu thực (hình ảnh lạ, thực – ảo đan nhau — "Đàn ghi ta của Lor-ca"): đọc theo nghĩa biểu tượng, không đọc từng chữ.
4Nhân hoá: vật, cảnh có hồn người. Ẩn dụ: gọi tên này thay tên kia, giấu vế so sánh. Điệp ngữ: lặp từ, lặp khuôn câu để dồn nhịp. Đối: hai vế cân nhau về từ loại, ý.
5Câu "nêu tác dụng" trả lời đủ 3 tầng: gọi tên + chỉ ra → tác dụng nội dung (làm rõ cảm xúc, hình ảnh gì) → tác dụng biểu đạt (nhịp, nhạc, giọng điệu).
6Đề thi: đọc hiểu 4 điểm (thơ rất hay ra, văn bản ngoài SGK) · đoạn ~200 chữ 2 điểm (thường phân tích một đoạn thơ) · bài ~600 chữ 4 điểm.

📚 Đọc cùng sách

Mở SGK đọc từng văn bản; trang này đi cùng bạn trước, trong và sau khi đọc.

Cảm hoài (Nỗi lòng)

Đặng Dung (Nguyễn Khắc Phi dịch thơ) · Thơ chữ Hán, thất ngôn bát cú Đường luật — tác phẩm duy nhất còn lại của Đặng Dung, vị tướng theo vua Trùng Quang (Trần Quý Khoáng) đánh quân Minh, tuẫn tiết năm 1414. SGK in phiên âm, dịch nghĩa và bản dịch thơ của Nguyễn Khắc Phi.

Bản dịch có bản quyền 📖 Bạn đọc bản dịch trong SGK — trang này chỉ tóm tắt và đặt câu hỏi.

1 · Trước khi đọc — nghĩ một chút, không có đáp án đúng sai

🤔 Có những thất bại khiến người đời không chỉ thương mà còn kính phục. Theo bạn, điều gì làm nên một thất bại như thế?

2 · Trong khi đọc — mở sách, tìm đúng chỗ rồi mới xem gợi ý

📍 Hai câu đề
Nhân vật trữ tình đặt mình giữa thời gian và không gian thế nào? Ông phản ứng ra sao?
📍 Hai câu thực
Hai câu này đối nhau thế nào? Điển "đồ điếu" (người bán thịt, kẻ câu cá) nói gì về "thời" và "vận"?
📍 Hai câu luận
Các biểu tượng "xoay trục đất", "rửa binh khí", "kéo sông Ngân" nói lên khát vọng gì? Vì sao chưa thành?
📍 Hai câu kết
Hình ảnh mài gươm Long Tuyền dưới trăng cho thấy điều gì về nhân vật trữ tình?

3 · Đọc xong

Tóm tắt và câu hỏi hiểu sâu mở sau khi bạn đọc xong — để bạn tự hiểu trước, rồi mới so.

Trang không chép văn bản, câu hỏi hay chú thích của SGK. Tóm tắt và câu hỏi do Học liệu STEAM soạn.

🎮 Chơi mà hiểu

Kéo từng hình ảnh tô đậm trong bài thơ vào ô Bi, Tráng hay Mộng. Đúng thì thẻ lật ra "thấy gì — gợi gì", thanh "giọng thơ" pha dần thành bi tráng, lãng mạn.

🎼 "Qua đèo" — thơ bảy chữ do Học liệu STEAM viết để luyện, nhân vật hư cấu

Vách đá chọc trời mây lưng chừng,

Đoàn quân hát lấn tiếng thác reo.

Có người nằm lại lưng đèo vắng,

Tấm áo sờn vai đắp thay chăn.

Đêm bản bập bùng hoa đuốc đỏ,

Tiếng khèn ai gọi giấc mơ xanh.

Thác réo một hồi như kèn tiễn,

Người đi không ngoảnh, núi còn nghe.

Giọng thơ: Chưa rõ

🕯️ Bi: 0⛰️ Tráng: 0🌙 Mộng: 0

🕯️ Bi · Đau thương, mất mát

⛰️ Tráng · Hùng, khoẻ, quyết

🌙 Mộng · Lãng mạn, mơ mộng

Kéo từng hình ảnh (hoặc chạm rồi chạm ô) — nó gợi nỗi đau, khí thế hay giấc mơ?

Đã xếp 0/7 hình ảnh

1 🎼 Đọc hiểu một bài thơ lạ

Cần nhớ

✦Nhân vật trữ tình là người đang bày tỏ cảm xúc trong bài — có khi là tác giả, có khi là một "tôi", "anh", "em" được hư cấu. Đề hỏi "nhân vật trữ tình" thì nói ai, ở đâu, cảm xúc gì.
✦Mạch cảm xúc là đường đi của cảm xúc qua từng khổ: bắt đầu từ đâu, chuyển thế nào, kết lại ra sao. Tìm từ chỉ cảm xúc và chỗ "đổi giọng".
✦Hình ảnh tượng trưng mang nghĩa vượt khỏi chính nó (tiếng đàn = nghệ thuật, mài gươm = ý chí). Gặp hình ảnh lạ, hỏi: nó đứng thay cho điều gì?
✦Thể thơ quyết định nhịp: Đường luật có đối, niêm, luật bằng trắc; thơ bảy chữ hiện đại thường ngắt 43, 2/2/3; thơ tự do không cố định số chữ, nhịp theo cảm xúc.

Bốn câu hỏi khi gặp bài thơ lạ

Hỏi	Tìm ở đâu	Ví dụ ("Tây Tiến")
Thể thơ gì?	Số chữ mỗi dòng, cách gieo vần, có đối không	Thơ bảy chữ, nhịp biến hoá
Ai nói, nói với ai?	Đại từ, lời gọi, lời hỏi	Người lính cũ gọi đoàn quân "Tây Tiến ơi"
Cảm xúc đi thế nào?	Từ ngữ cảm xúc, chỗ đổi giọng giữa các đoạn	Nhớ chơi vơi → mơ màng → bi tráng → thề gắn bó
Hình ảnh chìa khoá?	Hình ảnh lặp lại, nhan đề, câu kết	Sông Mã: mở bài là nỗi nhớ, đoạn 3 là khúc độc hành tiễn đưa

Dạng bài

Xác định mạch cảm xúc của bài thơ

1 Chia bài theo khổ/đoạn; mỗi đoạn tóm một cảm xúc bằng 2–3 chữ (nhớ, xót, tự hào…).
2 Tìm chỗ chuyển: từ nối, đổi không gian – thời gian, đổi giọng (dữ dội → mơ màng).
3 Nối thành một đường: "từ … đến … rồi …".
4 Nêu cảm xúc chủ đạo bao trùm cả bài.

⚠️ Bẫy hay gặp: Liệt kê nội dung từng khổ ("khổ 1 tả…, khổ 2 tả…") mà không gọi tên cảm xúc. Đề hỏi mạch cảm xúc thì mỗi chặng phải có một từ chỉ cảm xúc.

🗡️

Làm mẫu

Trình bày mạch cảm xúc của bài "Cảm hoài".

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔁 Tác dụng của một số biện pháp tu từ trong thơ

Cần nhớ

✦Nhân hoá: gán cho vật, cảnh hành động, tính cách, cảm xúc của người ⇒ thiên nhiên có hồn, gần gũi, hoặc dữ dội, đầy đe doạ như một sinh thể.
✦Ẩn dụ: gọi sự vật này bằng tên sự vật khác có nét giống nhau, không có từ so sánh ⇒ lời thơ hàm súc, người đọc phải tự giải mã. Khác so sánh ở chỗ vế được so sánh bị giấu đi.
✦Điệp ngữ (điệp từ, điệp cấu trúc): lặp lại từ ngữ, khuôn câu ⇒ nhấn mạnh, dồn nhịp, tạo nhạc tính, làm cảm xúc dâng lên.
✦Đối: hai vế cân nhau về số chữ, từ loại, ý (cùng chiều hoặc ngược chiều) ⇒ cân xứng, trang trọng, làm nổi bật sự tương đồng hay tương phản. Bắt buộc ở hai cặp câu giữa thơ thất ngôn bát cú; thơ hiện đại vẫn dùng, có khi đối ngay trong một câu.
✦Trong thơ, tác dụng luôn có tầng âm hưởng: nhịp (dồn dập, chậm, cân đối), giọng (da diết, hùng tráng, thủ thỉ). Nhớ nói tầng này — đó là chỗ phân biệt bài làm khá và bài làm trung bình.

🌿 Nhân hoá

"Con đường làng thức dậy, / dụi mắt trong sương sớm." — con đường như người vừa ngủ dậy: cảnh quê bình yên, thân thuộc. (thơ do site viết)

🔥 Ẩn dụ

"Suốt mùa đông, bàn tay mẹ / thắp lửa cho con dọc đường." — "thắp lửa" là truyền hơi ấm, niềm tin; không có từ "như". (thơ do site viết)

🔁 Điệp ngữ

"Nhớ con dốc ngược mây giăng, / Nhớ đêm bếp lửa, nhớ trăng đầu ngàn." — lặp "nhớ": nỗi nhớ dồn dập, trải khắp. (thơ do site viết)

⚖️ Đối

"Sáng đi dưới nắng đồng vàng, / Chiều về trong gió núi xanh." — đi/về, nắng/gió, vàng/xanh: một ngày trọn vẹn, nhịp cân đối. (thơ do site viết)

Dạng bài

Trả lời câu "Nêu tác dụng của biện pháp tu từ" trong thơ

1 Gọi tên biện pháp, trích từ ngữ thể hiện (ngắn, trong ngoặc kép).
2 Tác dụng nội dung: làm nổi bật hình ảnh / cảm xúc gì của nhân vật trữ tình.
3 Tác dụng biểu đạt: nhịp thơ, âm hưởng (cân đối, trang trọng, dồn dập, da diết…), hình ảnh sinh động ở chỗ nào.
4 (Nếu kịp) Thái độ, tình cảm của tác giả.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "làm câu thơ sinh động, hấp dẫn, tạo nhịp điệu" cho mọi biện pháp. Phải nói sinh động ở hình ảnh nào, nhịp thế nào (cân đối, dồn dập, chậm buồn) và hợp với cảm xúc gì.

🌿

Làm mẫu

Nêu tác dụng của biện pháp nhân hoá trong hai câu: "Con sông nhỏ ôm làng vào giấc ngủ, / Lặng lẽ hát ru suốt cả đêm dài." (thơ do site viết)

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ⚖️ Viết: so sánh, đánh giá hai tác phẩm thơ

Dạng bài

Dàn ý bài so sánh hai bài thơ

1 Mở bài: giới thiệu hai bài thơ và điểm gặp nhau (cùng đề tài, cùng hình tượng, cùng cảm hứng).
2 Thân bài: 2–3 tiêu chí (hình tượng, cảm xúc, giọng điệu, thể thơ – ngôn ngữ), mỗi tiêu chí nói cả hai bài, có câu thơ dẫn chứng.
3 Lí giải: thời đại, hoàn cảnh sáng tác, phong cách tác giả.
4 Đánh giá + kết: nét riêng làm nên giá trị mỗi bài.

⚠️ Bẫy hay gặp: So sánh vụn ("bài A có 8 câu, bài B có nhiều đoạn"). Tiêu chí phải gắn với ý nghĩa: cùng chất bi tráng nhưng một bên là tâm sự riêng, một bên là nỗi nhớ chung.

Ví dụ: so sánh theo tiêu chí

Tiêu chí	"Cảm hoài"	"Tây Tiến"
Hình tượng	Người anh hùng lỡ vận, tuổi già	Đoàn quân người lính trẻ
Cảm xúc	Day dứt, cay đắng mà vẫn quyết	Nhớ thương, tự hào, bi tráng
Giọng điệu – thể thơ	Trầm uất; Đường luật chữ Hán, nhiều điển cố	Hào hoa, biến hoá; thơ bảy chữ hiện đại

4 📝 Ra phòng thi: đoạn 200 chữ, bài 600 chữ

Dạng bài

Đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích một đoạn thơ (2 điểm)

1 Câu chủ đề: đoạn thơ nói cảm xúc gì, bằng nét nghệ thuật nổi bật nào.
2 Đi theo mạch: 2–3 ý, mỗi ý trích một hình ảnh/câu thơ và nói nó gợi gì.
3 Một câu về nghệ thuật: thể thơ, nhịp, biện pháp tu từ — gắn với cảm xúc.
4 Câu kết: đánh giá ngắn hoặc điều đoạn thơ để lại cho bạn.

⚠️ Bẫy hay gặp: Diễn xuôi câu thơ ("câu này nói là…") mà không phân tích cách nói. Mỗi trích dẫn phải đi kèm một chữ "gợi", "cho thấy", "làm nổi bật".

Dạng bài

Bài nghị luận xã hội khoảng 600 chữ (4 điểm)

1 Mở bài: dẫn vào vấn đề (có thể từ chính bài thơ đọc hiểu), nêu ý kiến của bạn.
2 Giải thích khái niệm then chốt.
3 2–3 luận điểm, mỗi luận điểm: lí lẽ + một dẫn chứng thật, cụ thể.
4 Ý kiến trái chiều + phản bác.
5 Bài học, hành động của bản thân; kết bài.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy câu thơ ra làm "dẫn chứng đời sống" cho cả bài 600 chữ. Văn bản đọc hiểu chỉ là cái cớ mở bài — thân bài cần dẫn chứng từ đời thật.

Chia 120 phút

✦Đọc hiểu: ~35 phút (đọc thơ hai lần: lần một nghe nhạc, lần hai gạch hình ảnh).
✦Đoạn 200 chữ: ~25 phút.
✦Bài 600 chữ: ~55 phút.
✦Soát lỗi: 5 phút — trích thơ đúng chữ, đúng dấu.

🎯 Chủ đề này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

•Phần đọc hiểu (4 điểm) rất hay ra thơ ngoài SGK (Đường luật, thơ bảy chữ, thơ tự do…). Câu hay gặp: thể thơ, nhân vật trữ tình, hình ảnh/chi tiết, tác dụng biện pháp tu từ (nhân hoá, ẩn dụ, điệp ngữ, đối, so sánh), mạch cảm xúc, thông điệp.
•Đoạn văn ~200 chữ (2 điểm) thường yêu cầu phân tích một đoạn thơ hay một hình tượng trong bài đọc hiểu — đi theo mạch cảm xúc, mỗi ý có trích dẫn, có một câu về nghệ thuật.
•Bài văn ~600 chữ (4 điểm) thường là nghị luận xã hội gợi từ bài thơ: đời sống tinh thần, nghệ thuật, lòng biết ơn, lí tưởng sống của người trẻ. Đề luyện mini ở trên đi đủ cả ba phần, đúng cấu trúc thật.

Làm đề thi thử trọn bộ

Chủ đề tiếp theo
Lập luận trong văn bản nghị luận

Những thế giới thơ

⚡ Nhớ nhanh

📚 Đọc cùng sách

Cảm hoài (Nỗi lòng)

1 · Trước khi đọc — nghĩ một chút, không có đáp án đúng sai

2 · Trong khi đọc — mở sách, tìm đúng chỗ rồi mới xem gợi ý

3 · Đọc xong

🎮 Chơi mà hiểu

1 🎼 Đọc hiểu một bài thơ lạ

Cần nhớ

Bốn câu hỏi khi gặp bài thơ lạ

Xác định mạch cảm xúc của bài thơ

2 🔁 Tác dụng của một số biện pháp tu từ trong thơ

Cần nhớ

Trả lời câu "Nêu tác dụng của biện pháp tu từ" trong thơ

3 ⚖️ Viết: so sánh, đánh giá hai tác phẩm thơ

Dàn ý bài so sánh hai bài thơ

Ví dụ: so sánh theo tiêu chí

4 📝 Ra phòng thi: đoạn 200 chữ, bài 600 chữ

Đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích một đoạn thơ (2 điểm)

Bài nghị luận xã hội khoảng 600 chữ (4 điểm)

Chia 120 phút

✏️ Luyện tập

Đọc hiểu thơ

Biện pháp tu từ trong thơ

So sánh hai bài thơ

Viết theo đề thi

📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề tốt nghiệp

Đề luyện mini: "Tiếng vĩ cầm ở ga cũ"

🎯 Chủ đề này vào đề tốt nghiệp ở đâu?