Học liệu STEAM
Ngữ văn lớp 12
Chủ đề 1 · Học kỳ 1 ⭐ Hay ra thi tốt nghiệp

Khả năng lớn lao của tiểu thuyết

Đọc hiểu một đoạn trích tiểu thuyết lạ như trong phòng thi: nhận ra điểm nhìn, nhân vật, giọng điệu; nêu đúng tác dụng của nói mỉa, nghịch ngữ; viết được đoạn 200 chữ và bài 600 chữ.

Ứng với SGK Kết nối tri thức: B1

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tiểu thuyết là truyện dài: bức tranh đời sống rộng, nhiều tuyến nhân vật, nhân vật có nội tâm phức tạp và đổi thay theo thời gian.
  • 2Đọc đoạn trích tiểu thuyết, hỏi đủ 4 câu: ai kể, nhìn bằng mắt ai (điểm nhìn) · nhân vật là người thế nào · giọng văn (trào phúng, trữ tình, triết lí…) · nói gì về con người, xã hội.
  • 3Điểm nhìn ≠ ngôi kể: người kể ngôi thứ ba vẫn có thể nhìn qua mắt nhân vật — dấu hiệu là những câu nghĩ, cảm của nhân vật được kể lẫn vào lời người kể.
  • 4Nói mỉa: nói tốt mà ý là chê (khen quá cỡ, khen sai chỗ). Nghịch ngữ: ghép hai từ, hai ý trái ngược ("niềm vui buồn bã").
  • 5Câu hỏi "nêu tác dụng" luôn trả lời đủ 3 tầng: gọi tên + chỉ ra → tác dụng nội dung (làm rõ điều gì) → tác dụng biểu đạt (gây cười, nhấn mạnh, tạo giọng châm biếm…).
  • 6Đề thi: đọc hiểu 4 điểm (văn bản ngoài SGK) · đoạn ~200 chữ 2 điểm · bài ~600 chữ 4 điểm. Viết đoạn: một câu chủ đề, 3–4 ý, có dẫn chứng từ văn bản.

📚 Đọc cùng sách

Mở SGK đọc từng văn bản; trang này đi cùng bạn trước, trong và sau khi đọc.

Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

Vũ Trọng Phụng · Trích tiểu thuyết "Số đỏ" (1936) — nửa đầu chương XX, chương cuối của tác phẩm: trận quần vợt "ngoại giao" giữa Xuân Tóc Đỏ và quán quân Xiêm La.

Đã hết thời hạn bản quyền 📖 Bạn đọc trong SGK hoặc bất kì bản in nào.

1 · Trước khi đọc — nghĩ một chút, không có đáp án đúng sai

  • 🤔 Một người thua cuộc có thể được tung hô như anh hùng không? Cần những gì để chuyện vô lí ấy xảy ra?
  • 🤔 Bạn đã bao giờ thấy ai đó nổi tiếng mà không ai nhớ nổi người đó đã làm được gì chưa?

2 · Trong khi đọc — mở sách, tìm đúng chỗ rồi mới xem gợi ý

  1. 📍 Đoạn đầu: sân quần, khán đài

    Trước trận đấu, người kể giới thiệu khán giả và khán đài bằng giọng thế nào? Có thật là đang khen không?

  2. 📍 Vì sao Xuân được ra sân

    Vì sao Tổng cục phải mời quán quân Xiêm La đấu với Xuân?

  3. 📍 Giữa trận đấu

    Khi Xuân đang thắng, các quan chức trên khán đài phản ứng ra sao? Họ làm gì?

  4. 📍 Cuối trận

    Xuân thua thế nào? Đám đông phản ứng ra sao?

  5. 📍 Bài diễn thuyết trên nóc xe

    Xuân biến thất bại thành gì? Đám đông đáp lại ra sao?

3 · Đọc xong

Tóm tắt và câu hỏi hiểu sâu mở sau khi bạn đọc xong — để bạn tự hiểu trước, rồi mới so.

Trang không chép văn bản, câu hỏi hay chú thích của SGK. Tóm tắt và câu hỏi do Học liệu STEAM soạn.

🎮 Chơi mà hiểu

Kéo từng cụm tô đậm vào ô Nói mỉa, Nghịch ngữ hay Nói thẳng. Đúng thì thẻ lật ra nghĩa thật — xem kim "giọng văn" quay dần từ Khen sang Châm biếm.

📰 Một mẩu "tiểu thuyết" — Học liệu STEAM viết để luyện, nhân vật hư cấu

Ông Tham Bổng vừa được hội Văn minh Cải lương tôn làm bậc vĩ nhân của thời đại, vì ông đã nghĩ ra cách gắn thêm hai cái cúc đồng vào ống quần. Sáng nào ông cũng khiêm tốn đứng nửa giờ trước gương để tập nụ cười cho báo chụp. Bài diễn thuyết của ông dài hai tiếng, đầy ắp những điều trống rỗng, được cả hội vỗ tay ran. Báo phố trầm trồ trước sự uyên bác ngớ ngẩn của ông. Tối ấy ông về nhà, ăn bát cơm nguội rồi đi ngủ.

👏 KhenGiọng văn: Nghe như đang khen…😏 Châm biếm

😏 Nói mỉa · Nói tốt mà ý là chê

🔀 Nghịch ngữ · Ghép hai ý trái ngược

🗣️ Nói thẳng · Kể đúng như thật

Kéo từng cụm (hoặc chạm cụm rồi chạm ô) — cụm nào nói ngược, cụm nào ghép ý trái nhau?

Đã lật 0/5 cụm

1 📘 Đọc hiểu đoạn trích tiểu thuyết

Cần nhớ

  • ✦Tiểu thuyết có dung lượng lớn: nhiều sự kiện, nhiều nhân vật, thời gian kéo dài — vì thế nó dựng được cả một bức tranh xã hội qua số phận con người.
  • ✦Nhân vật tiểu thuyết hiện đại không đứng yên: có mâu thuẫn bên trong, có lúc tốt lúc xấu, thay đổi theo hoàn cảnh.
  • ✦Người kể có thể đổi điểm nhìn: lúc đứng ngoài kể, lúc nhập vào nhân vật để kể bằng cảm nghĩ của nhân vật.
  • ✦Một tiểu thuyết có thể nhiều giọng: giọng người kể, giọng từng nhân vật, có khi giễu nhại cả những lời nói "to tát" của xã hội.

Bốn câu hỏi khi gặp đoạn trích tiểu thuyết lạ

HỏiTìm ở đâuVí dụ ("Số đỏ")
Ai kể, nhìn bằng mắt ai?Đại từ ngôi kể; câu nghĩ, cảm của nhân vậtNgôi thứ ba, người kể đứng ngoài, giọng như nghiêm trang
Nhân vật thế nào?Lời nói, hành động, cách người khác gọi nhân vậtXuân: cơ hội, láu lỉnh, leo cao nhờ danh hão
Giọng văn ra sao?Từ ngữ đánh giá, biện pháp tu từTrào phúng: khen to để chê
Nói gì về đời sống?Cách truyện kết thúc; điều bị phơi bàyXã hội chuộng hư danh, đám đông a dua

Dạng bài

Xác định điểm nhìn trong đoạn trích

  1. 1 Xem đại từ: "tôi" ⇒ ngôi thứ nhất; gọi tên, "anh", "hắn" ⇒ ngôi thứ ba.
  2. 2 Tìm câu nói lên ý nghĩ, cảm giác bên trong một nhân vật.
  3. 3 Nếu có ⇒ người kể ngôi ba đang nhìn qua mắt nhân vật ấy (điểm nhìn bên trong).
  4. 4 Nêu tác dụng: người đọc hiểu nội tâm, thấy sự việc theo cách nhân vật thấy.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm "ngôi kể" với "điểm nhìn". Đề hỏi điểm nhìn mà chỉ ghi "ngôi thứ ba" là thiếu: phải nói nhìn qua mắt ai.

🔎
Làm mẫu

"Lan bước vào lớp. Cả lớp im phăng phắc — chắc họ đã biết chuyện." Điểm nhìn ở đâu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 😏 Nói mỉa và nghịch ngữ

Cần nhớ

  • ✦Nói mỉa: dùng lời tốt đẹp, trang trọng để nói điều ngược lại, nhằm chê, giễu. Dấu hiệu: lời khen quá cỡ hoặc lệch với việc được khen.
  • ✦Nghịch ngữ: ghép những từ ngữ trái nghĩa, đối lập vào một cụm ("im lặng mà ồn ào", "sự uyên bác ngớ ngẩn") để gây bất ngờ, gói một nghịch lí của đời sống.
  • ✦Hai biện pháp hay đi cùng nhau trong văn trào phúng; nghịch ngữ cũng có trong thơ trữ tình ("nỗi buồn đẹp đẽ") — khi ấy không để giễu mà để nói một cảm xúc phức tạp.
  • ✦Đặt câu hỏi: lời này nói gì và thật ra muốn nói gì? Hai cái khác nhau ⇒ có thể là nói mỉa.
😏 Nói mỉa

"Cậu ấy chăm chỉ lắm, tuần nào cũng đúng giờ nộp bài muộn." — khen chăm, đúng giờ mà thật ra chê lười.

🔀 Nghịch ngữ

"Một sự im lặng ầm ĩ bao trùm cả phòng họp." — im lặng mà nặng nề, ai cũng cảm thấy căng thẳng.

Dạng bài

Trả lời câu "Nêu tác dụng của biện pháp tu từ"

  1. 1 Gọi tên biện pháp và chỉ ra từ ngữ thể hiện nó (trích ngắn trong ngoặc kép).
  2. 2 Tác dụng nội dung: làm rõ điều gì về nhân vật, sự việc, cảm xúc.
  3. 3 Tác dụng biểu đạt: gây cười, nhấn mạnh, tạo giọng châm biếm, làm câu văn bất ngờ, hàm súc.
  4. 4 (Nếu còn thời gian) Thái độ của người viết: giễu, phê phán, xót xa…

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "làm câu văn sinh động, hấp dẫn" cho mọi biện pháp. Câu này đúng với tất cả nên gần như không được điểm — phải nói sinh động ở chỗ nào, làm rõ điều gì.

🎾
Làm mẫu

Nêu tác dụng của cách gọi Xuân là người "cứu quốc" sau khi hắn thua trận.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ⚖️ Viết: so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện

Dạng bài

Dàn ý bài so sánh hai tác phẩm

  1. 1 Mở bài: giới thiệu hai tác phẩm và điểm chung để so sánh (cùng đề tài, cùng kiểu nhân vật…).
  2. 2 Thân bài: chọn 2–3 tiêu chí (nhân vật, điểm nhìn, giọng điệu, thông điệp) — mỗi tiêu chí nói cả hai tác phẩm, có dẫn chứng.
  3. 3 Lí giải khác biệt: hoàn cảnh sáng tác, phong cách nhà văn.
  4. 4 Đánh giá + kết: mỗi tác phẩm đóng góp gì; điều bạn rút ra.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết xong tác phẩm A rồi mới sang B mà không đặt cạnh nhau — thành hai bài phân tích dán lại. Mỗi đoạn thân bài phải có chữ "còn", "trong khi", "cũng như".

Ví dụ: so sánh theo tiêu chí

Tiêu chí"Xuân Tóc Đỏ cứu quốc""Mùa lá rụng trong vườn"
Giọng điệuTrào phúng, giễu cợtTrầm lắng, cảm thông
Nhân vậtPhơi bày từ bên ngoài, qua việc làm lố bịchĐi sâu vào nội tâm, giằng xé
Điều muốn nóiXã hội chuộng danh hãoGiữ nếp nhà trước đổi thay

4 📝 Ra phòng thi: đoạn 200 chữ, bài 600 chữ

Dạng bài

Đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm)

  1. 1 Câu chủ đề nêu thẳng ý chính (vd: "Chi tiết kết truyện là một lời mỉa mai thầm lặng mà sâu cay").
  2. 2 2–3 ý triển khai, mỗi ý có dẫn chứng trích từ văn bản trong ngoặc kép.
  3. 3 Một câu đánh giá nghệ thuật (biện pháp, giọng điệu, điểm nhìn).
  4. 4 Câu kết khép ý, có thể liên hệ ngắn.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết thành 3–4 đoạn, hoặc quá dài (400–500 chữ) làm mất giờ cho bài 600 chữ. Đề nói "đoạn văn" thì chỉ một đoạn, không xuống dòng.

Dạng bài

Bài nghị luận xã hội khoảng 600 chữ (4 điểm)

  1. 1 Mở bài: dẫn vào vấn đề, nêu ý kiến của bạn.
  2. 2 Giải thích ngắn khái niệm then chốt.
  3. 3 2–3 luận điểm, mỗi luận điểm: lí lẽ + một dẫn chứng thật, cụ thể.
  4. 4 Một ý kiến trái chiều + phản bác (điểm cao thường nằm ở đây).
  5. 5 Bài học, hành động của bản thân; kết bài.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dẫn chứng bịa ("theo một nghiên cứu…" không rõ ai) hoặc chung chung. Một dẫn chứng thật, kể ngắn có tên người, việc cụ thể, mạnh hơn ba dẫn chứng mơ hồ.

Chia 120 phút

  • ✦Đọc hiểu: ~35 phút.
  • ✦Đoạn 200 chữ: ~25 phút.
  • ✦Bài 600 chữ: ~55 phút.
  • ✦Soát lỗi: 5 phút — chính tả, câu thiếu chủ ngữ, dẫn chứng sai tên.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

📘

Đọc hiểu tiểu thuyết

  1. 1
    Nhận biết

    "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng thuộc thể loại nào, mang giọng điệu gì?

  2. 2
    Nhận biết

    Đặc điểm nào là của tiểu thuyết, ít gặp ở truyện ngắn?

  3. 3
    Thông hiểu

    "Minh đứng trước cổng trường. Cái cổng hôm nay sao mà cao thế." Câu thứ hai cho biết điều gì?

  4. 4
    Thông hiểu

    Trong "Xuân Tóc Đỏ cứu quốc", vì sao đám đông đổi từ đả đảo sang hoan hô Xuân?

  5. 5
    Thông hiểu

    Đúng hay sai về tiểu thuyết hiện đại?

    a)Nhân vật luôn hoặc tốt hẳn, hoặc xấu hẳn.

    b)Người kể ngôi ba có thể nhìn sự việc qua mắt nhân vật.

    c)Một tiểu thuyết có thể có nhiều giọng điệu đan xen.

    d)Tiểu thuyết chỉ kể chuyện, không phản ánh xã hội.

  6. 6

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Trong khoảng 5–7 câu, giải thích vì sao kết cục "rực rỡ" của Xuân Tóc Đỏ lại là một lời phê phán.

    0 chữ / tối thiểu 60
😏

Nói mỉa, nghịch ngữ

  1. 1
    Nhận biết

    Cụm nào là nghịch ngữ?

  2. 2
    Nhận biết

    "Ông ấy hào phóng thật: cả năm mời khách được đúng một chén nước." Câu này dùng biện pháp gì?

  3. 3
    Nhận biết Chọn hai từ tạo nên nghịch ngữ trong câu.

    .

  4. 4
    Thông hiểu

    Dấu hiệu nào giúp nhận ra nói mỉa?

  5. 5
    Thông hiểu

    Nghịch ngữ "nỗi buồn đẹp đẽ" trong một bài thơ trữ tình có tác dụng gì?

  6. 6
    Vận dụng

    Đề: "Nêu tác dụng của biện pháp nói mỉa trong câu: Anh ta khiêm tốn tới mức tự tặng mình ba danh hiệu." Câu trả lời nào ĐỦ ý nhất?

  7. 7

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Tự viết 2 câu: một câu có nói mỉa, một câu có nghịch ngữ, về một chuyện ở trường bạn. Gạch ý (trong ngoặc) cái bạn thật sự muốn nói.

    0 chữ
⚖️

So sánh hai tác phẩm

  1. 1
    Nhận biết

    Xếp các bước của bài so sánh hai tác phẩm truyện.

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  2. 2
    Thông hiểu

    Cách tổ chức thân bài nào tốt hơn?

  3. 3
    Thông hiểu

    Vì sao giọng điệu "Số đỏ" khác "Mùa lá rụng trong vườn"? Lí giải nào hợp lí nhất?

📝

Viết theo đề thi

  1. 1
    Nhận biết

    Đề yêu cầu "viết đoạn văn khoảng 200 chữ". Bài nào đúng hình thức?

  2. 2
    Thông hiểu

    Dẫn chứng nào tốt nhất cho bài nghị luận về "sống thật trên mạng xã hội"?

  3. 3

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích một biểu hiện của tiếng cười trào phúng trong "Xuân Tóc Đỏ cứu quốc".

    0 chữ / tối thiểu 170

📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề tốt nghiệp

Đề Ngữ văn (120 phút) có đọc hiểu 4 điểm trên một văn bản ngoài SGK, một đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm) và một bài văn khoảng 600 chữ (4 điểm). Văn bản dưới đây không có trong SGK — đúng như phòng thi.

📄

Đề luyện mini: "Ngôi sao của phố Chợ"

Ngôi sao của phố Chợ (đoạn trích tiểu thuyết do Học liệu STEAM viết để luyện đọc, nhân vật hư cấu) Cả đời Lực chỉ biết sửa xe đạp ở đầu phố Chợ. Cho đến buổi sáng hôm ấy, khi cái điện thoại của đứa cháu gái quay được cảnh anh vừa vá săm vừa hát một câu cải lương lạc giọng. Ba ngày sau, đoạn phim có hai triệu lượt xem. Người ta gọi anh là "nghệ sĩ đường phố", là "hiện tượng", là "biểu tượng của sự lạc quan". Một trang báo mạng viết rằng tiếng hát của anh "chứa cả nỗi buồn của một thế hệ". Lực đọc đi đọc lại câu ấy, gãi đầu. Anh không nhớ mình đã buồn bao giờ; hôm đó anh chỉ vui vì khách trả thêm năm nghìn. Quán sửa xe bỗng đông nghịt. Người ta đến không phải để sửa xe. Họ dựng điện thoại trước mặt anh, bảo anh hát lại, cười lại, vá lại cái săm ấy lần nữa. Một cậu thanh niên đeo kính râm dúi vào tay anh tờ hợp đồng quảng cáo nước tăng lực. – Anh cứ là chính mình, – cậu nói – nhưng mặc cái áo này, cầm cái lon này, và hát bài này. Tối đó, ngồi một mình bên đống xe chưa ai đến lấy, Lực thử hát. Giọng anh vẫn lạc như cũ, nhưng lần này anh nghe ra nó lạc. Anh tự hỏi người ta thương cái gì ở anh: cái giọng, cái nghề, hay cái điện thoại của đứa cháu. Sáng hôm sau, tấm biển "Sửa xe – Vá săm" được thay bằng tấm biển mới, chữ vàng trên nền đỏ: "Lực Hát – Ngôi sao của phố Chợ". Còn chiếc xe đạp cũ của bà cụ bán xôi đầu ngõ thì vẫn xẹp lốp, dựng ở góc tường, chờ.

  1. 1

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể và điểm nhìn của đoạn trích.

    0 chữ
  2. 2

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra những danh xưng mà người khác dùng để gọi Lực sau khi đoạn phim nổi tiếng.

    0 chữ
  3. 3

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trong lời cậu thanh niên: "Anh cứ là chính mình, nhưng mặc cái áo này, cầm cái lon này, và hát bài này."

    0 chữ / tối thiểu 50
  4. 4

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Câu 4 (1,0 điểm). Nêu hiệu quả của chi tiết kết đoạn: chiếc xe đạp cũ của bà cụ bán xôi "vẫn xẹp lốp, dựng ở góc tường, chờ".

    0 chữ / tối thiểu 50
  5. 5

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Câu 5 (1,0 điểm). Thông điệp nào của đoạn trích có ý nghĩa nhất với bạn? Vì sao? (khoảng 5–7 dòng)

    0 chữ / tối thiểu 60
  6. 6

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Phần viết, câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích sự thay đổi trong nhận thức của nhân vật Lực ở đoạn "Tối đó, ngồi một mình…".

    0 chữ / tối thiểu 170
  7. 7

    ✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí

    Phần viết, câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn khoảng 600 chữ trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề: nổi tiếng nhanh trên mạng xã hội — cơ hội hay cái bẫy với người trẻ?

    0 chữ / tối thiểu 500

🎯 Chủ đề này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần đọc hiểu (4 điểm) dùng văn bản ngoài SGK — rất có thể là một đoạn trích tiểu thuyết lạ. Câu hay gặp: ngôi kể, điểm nhìn, chi tiết, nhân vật, tác dụng biện pháp tu từ (nói mỉa, nghịch ngữ…), thông điệp.
  • •Đoạn văn ~200 chữ (2 điểm) thường bàn về chính văn bản đọc hiểu: một chi tiết, một nhân vật, một nét nghệ thuật — dùng khung ở mục "Ra phòng thi".
  • •Bài văn ~600 chữ (4 điểm) thường là nghị luận xã hội; chủ đề hay gắn với văn bản đọc hiểu (như danh tiếng, sống thật, lòng tham…). Đề luyện mini ở trên đi đủ cả ba phần, đúng cấu trúc thật.
Làm đề thi thử trọn bộ
Chủ đề tiếp theo
Những thế giới thơ