Thành tựu cơ bản và bài học của công cuộc Đổi mới ở Việt Nam từ năm 1986 đến nay
Nêu thành tựu cơ bản của Đổi mới trên bốn lĩnh vực (kinh tế, chính trị – quốc phòng, văn hoá – xã hội, đối ngoại), nêu được hạn chế còn tồn tại, trình bày năm bài học kinh nghiệm và liên hệ trách nhiệm của thế hệ trẻ.
Ứng với SGK Lịch sử 12 (bộ thống nhất): Bài 11
⚡ Nhớ nhanh
- 1Kinh tế — thay đổi rõ nhất: có gạo xuất khẩu từ năm 1989, tăng trưởng liên tục nhiều năm, chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp và dịch vụ, ra khỏi nhóm nước thu nhập thấp (cuối những năm 2000).
- 2Chính trị – xã hội: giữ vững ổn định, xây dựng Nhà nước pháp quyền (Hiến pháp năm 2013); tỉ lệ hộ nghèo giảm mạnh, giáo dục, y tế phát triển. Đối ngoại: phá thế bao vây, quan hệ với hơn 190 quốc gia, gia nhập WTO (2007).
- 3Hạn chế phải nói đủ: phát triển chưa bền vững, năng suất và sức cạnh tranh thấp, tham nhũng, lãng phí, phân hoá giàu nghèo, ô nhiễm môi trường.
- 4Năm bài học: kiên định độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội · đổi mới toàn diện, đồng bộ, bước đi phù hợp · lấy dân làm gốc · kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại · nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng.
- 5Mạch chính: thành tựu có ở mọi lĩnh vực, nhưng không phải "đã xong mọi việc" — đánh giá đúng là nêu cả hai mặt.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để thanh năm tự chạy 1986 – 2024: thành tựu "bật" lên đúng năm trên bốn lĩnh vực, tới cuối thì hiện các hạn chế. Kéo thanh năm (hoặc kéo ngang trên hình) để tua. Thẻ "Xếp thành tựu và hạn chế": kéo từng thẻ vào lĩnh vực hoặc vào cột hạn chế — có một thẻ không thuộc cột nào.
Bấm ▶ hoặc kéo thanh năm: thành tựu của Đổi mới lần lượt hiện ra trên bốn lĩnh vực.
Kéo thanh năm (hoặc kéo ngang trên hình) để tua. Dải màu chỉ nói "suốt quá trình Đổi mới", không đo bằng số.
1 🌾 Thành tựu về kinh tế
Cần nhớ
- ✦Có gạo xuất khẩu từ năm 1989 — chỉ ba năm sau Đại hội VI; sau đó trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới.
- ✦Kinh tế tăng trưởng liên tục trong nhiều năm, quy mô lớn lên nhiều lần; cơ cấu chuyển dịch theo hướng công nghiệp và dịch vụ.
- ✦Cuối những năm 2000, nước ta ra khỏi nhóm nước thu nhập thấp; nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từng bước hình thành.
- ✦Vì sao nhanh? Đổi mới cơ chế quản lí nông nghiệp, trả lại động lực cho người nông dân — đất đai, con người không đổi mấy trong ba năm, cái đổi là cách tổ chức sản xuất.
Hai kiểu thành tựu: đến nhanh và đến chậm
| Gạo xuất khẩu (1989) | Gia nhập WTO (2007) | |
|---|---|---|
| Cần thay đổi gì | Gỡ cơ chế, trả lại động lực cho nông dân | Thay đổi luật lệ, doanh nghiệp, cách quản lí để đủ sức vào sân chơi toàn cầu |
| Thời gian từ 1986 | Khoảng ba năm | Hơn hai mươi năm |
| Bài học | Đổi mới dễ ở chỗ bắt đầu | Khó ở chỗ đi tiếp |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Thành tựu của Đổi mới chỉ nằm ở kinh tế" — sai. Thành tựu có ở mọi lĩnh vực: chính trị, xã hội, quốc phòng – an ninh và đặc biệt là đối ngoại. Vị thế quốc tế là thước đo không kém tăng trưởng.
3 ⚖️ Hạn chế còn tồn tại
Thành tựu và hạn chế — nhìn đủ hai mặt
| Lĩnh vực | Thành tựu | Hạn chế còn tồn tại |
|---|---|---|
| Kinh tế | Tăng trưởng liên tục, xuất khẩu gạo hàng đầu, ra khỏi nhóm nước thu nhập thấp | Phát triển chưa bền vững, năng suất và sức cạnh tranh còn thấp |
| Chính trị | Ổn định, từng bước xây dựng Nhà nước pháp quyền | Tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng |
| Xã hội | Giảm nghèo mạnh, giáo dục và y tế phát triển | Phân hoá giàu nghèo, chênh lệch giữa các vùng |
| Môi trường | Bắt đầu chú trọng phát triển bền vững | Ô nhiễm và tác động của biến đổi khí hậu |
| Đối ngoại | Phá thế bao vây, quan hệ với hơn 190 nước, hội nhập sâu rộng | Sức ép cạnh tranh và tác động từ biến động bên ngoài |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Đổi mới đã giải quyết xong mọi vấn đề của đất nước" — sai. Thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử, nhưng vẫn còn hạn chế; chính các văn kiện đại hội cũng thẳng thắn nêu ra. Đánh giá đúng phải nêu cả hai mặt.
- ✦Đừng đưa "bị bao vây, cấm vận", "bao cấp" vào hạn chế hiện nay — đó là đặc điểm của thời kì trước Đổi mới và đã được khắc phục.
4 💡 Năm bài học kinh nghiệm
Năm bài học của công cuộc Đổi mới
| Bài học | Ý chính | Nhớ bằng |
|---|---|---|
| 1 | Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn | Mục tiêu |
| 2 | Đổi mới toàn diện, đồng bộ, có bước đi phù hợp: kinh tế làm trọng tâm, từng bước đổi mới chính trị | Bước đi |
| 3 | Lấy dân làm gốc: đổi mới vì lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân | Dân |
| 4 | Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, chủ động hội nhập | Hội nhập |
| 5 | Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền | Đảng |
Biểu hiện ngay từ đầu: trả lại quyền tự chủ sản xuất cho người nông dân biến nước thiếu lương thực thành nước xuất khẩu gạo chỉ trong vài năm; nhiều cách làm xuất phát từ sáng kiến của dân rồi được tổng kết thành chính sách.
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ: tiếp thu vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lí mà vẫn đi con đường phù hợp điều kiện của mình (ASEAN, WTO, các hiệp định thương mại).
Dạng bài
Làm câu liên hệ, vận dụng bài học Đổi mới
- 1 Xác định câu hỏi nhắm hạn chế nào (năng suất, tham nhũng, môi trường…) hoặc bài học nào (dân, hội nhập, bước đi…).
- 2 Nối hạn chế với bài học tương ứng: sức cạnh tranh thấp ⇒ nâng cao chất lượng con người; hội nhập ⇒ giữ độc lập, tự chủ.
- 3 Chọn phương án tích cực, cụ thể, có trách nhiệm: học tập, sáng tạo, chủ động hội nhập mà giữ bản sắc.
- 4 Loại phương án cực đoan: "chỉ làm theo", "tránh cạnh tranh", "chỉ lo lợi ích cá nhân", "sao chép nước ngoài".
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn phương án nghe "hiện đại" như đi theo mô hình nước khác. Bài học là kết hợp sức mạnh dân tộc với thời đại, trên cơ sở độc lập, tự chủ.
Từ các bài học của Đổi mới, thế hệ trẻ hôm nay nên làm gì để góp phần phát triển đất nước?
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Lấy dân làm gốc chỉ là khẩu hiệu" — sai: được chứng minh bằng việc trả lại quyền tự chủ sản xuất cho nông dân.
- ✦"Hội nhập là đi theo mô hình của nước khác" — sai: hội nhập trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Thành tựu kinh tế
- 1Nhận biết Việt Nam bắt đầu có gạo xuất khẩu từ năm .
- 2Thông hiểu
Vì sao chỉ ba năm sau Đại hội VI, Việt Nam đã chuyển từ nước thiếu lương thực thành nước xuất khẩu gạo?
- 3Nhận biết
Thành tựu nào sau đây về kinh tế của Đổi mới là đúng?
- 4Thông hiểu
Bấm lần lượt các mốc theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
Hạn chế
- 1Nhận biết
Hạn chế nào vẫn còn tồn tại trong quá trình Đổi mới?
- 2Thông hiểu
Đánh giá nào đúng về công cuộc Đổi mới?
- 3Vận dụng
Hạn chế "năng suất lao động và sức cạnh tranh còn thấp" đòi hỏi thế hệ trẻ trước hết phải
Bài học kinh nghiệm
- 1Nhận biết
Một trong những bài học kinh nghiệm của công cuộc Đổi mới là
- 2Thông hiểu
Bài học "lấy dân làm gốc" thể hiện ở
- 3Thông hiểu
Bài học "kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại" được Việt Nam vận dụng khi
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Lịch sử có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, thường kèm một đoạn tư liệu), không có câu trả lời ngắn. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Mốc nào sau đây thuộc thành tựu về KINH TẾ của Đổi mới?
- 2Thông hiểu
Cặp "thành tựu – hạn chế" nào ghép ĐÚNG theo lĩnh vực?
- 3Vận dụng
Thành tựu gạo xuất khẩu (1989) và gia nhập WTO (2007) cho thấy điều gì?
- 4Vận dụng
Phát biểu nào đúng về mối quan hệ giữa thành tựu và hạn chế của Đổi mới?
Phần II · Đúng / sai (có tư liệu)
- 1Thông hiểu
Tư liệu (tóm lược): Chỉ ba năm sau Đại hội VI, Việt Nam từ một nước phải nhập lương thực đã có gạo xuất khẩu (năm 1989); nguyên nhân là đổi mới cơ chế, trả lại quyền tự chủ sản xuất cho người nông dân. Việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (năm 2007) đến chậm hơn nhiều, vì đòi hỏi phải thay đổi luật lệ, doanh nghiệp và cách quản lí.
a)Thành tựu năm 1989 gắn với việc đổi mới cơ chế, trả lại động lực cho người nông dân.
b)Năm 1989 là năm Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới.
c)Có thành tựu đến nhanh (gỡ cơ chế) và có thành tựu cần thời gian dài (thay đổi luật lệ, doanh nghiệp, cách quản lí).
d)Gạo xuất khẩu năm 1989 là do diện tích trồng lúa tăng gấp nhiều lần.
- 2Vận dụng
Tư liệu (tóm lược): Thành tựu của công cuộc Đổi mới là to lớn và có ý nghĩa lịch sử trên nhiều lĩnh vực. Đồng thời, các văn kiện đại hội thẳng thắn chỉ ra hạn chế: phát triển chưa thật bền vững, năng suất lao động và sức cạnh tranh còn thấp, tham nhũng, lãng phí, phân hoá giàu nghèo.
a)Tư liệu cho thấy đánh giá Đổi mới phải nêu cả thành tựu và hạn chế.
b)Theo tư liệu, Đổi mới đã giải quyết xong mọi vấn đề của đất nước.
c)Năng suất lao động và sức cạnh tranh còn thấp là hạn chế thuộc lĩnh vực kinh tế.
d)Ô nhiễm môi trường không phải hạn chế vì tư liệu không nhắc tới.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi: thành tựu thuộc lĩnh vực nào (gạo 1989 = kinh tế, WTO = đối ngoại, Hiến pháp 2013 = chính trị), hạn chế còn tồn tại, nội dung từng bài học (dân, hội nhập, bước đi phù hợp), liên hệ trách nhiệm thế hệ trẻ.
- •Phần II hay cho tóm lược đánh giá Đổi mới rồi hỏi 4 ý: ý dễ mất điểm là "đã giải quyết xong mọi vấn đề", "thành tựu chỉ ở kinh tế", "hội nhập là đi theo nước khác".
- •Bài này nối với bài 10 (đường lối, các kì đại hội, vì sao kinh tế làm trọng tâm), bài 14 (thành tựu đối ngoại: bình thường hoá, ASEAN, WTO) và bài 5 (ASEAN) — đề hay hỏi chỗ nối ấy.
Hoạt động đối ngoại của Việt Nam trong đấu tranh giành độc lập dân tộc (từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945)