Cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc từ sau tháng 4 năm 1975 đến nay. Một số bài học lịch sử của các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc
Nêu được diễn biến chính của cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và chủ quyền ở Biển Đông từ năm 1975, rút ra năm bài học lịch sử của các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và vận dụng được vào nhiệm vụ hôm nay.
Ứng với SGK Lịch sử 12 (bộ thống nhất): Bài 9
⚡ Nhớ nhanh
- 1Đất nước vừa thống nhất (sau 30/4/1975) đã phải giữ nước ở hai đầu biên giới rồi ở Biển Đông: gần như không có quãng nghỉ sau ba mươi năm chiến tranh giải phóng.
- 2Biên giới Tây Nam: Khơ-me Đỏ xâm phạm từ 1975, tiến công lớn cuối tháng 12 năm 1978 ⇒ 7/1/1979 giải phóng Phnôm Pênh, lật đổ chế độ diệt chủng; quân tình nguyện Việt Nam rút hết năm 1989.
- 3Biên giới phía Bắc: 17/2/1979 bị tấn công dọc tuyến biên giới; tháng 3 năm 1979 đối phương tuyên bố rút quân nhưng xung đột kéo dài tới cuối những năm 1980 (có mặt trận Vị Xuyên); năm 1991 bình thường hoá quan hệ.
- 4Biển Đông: tháng 3 năm 1988 sự kiện Gạc Ma ở Trường Sa, 64 cán bộ, chiến sĩ hải quân hi sinh; từ đó kiên quyết, kiên trì đấu tranh hoà bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Luật Biển năm 1982.
- 5Năm bài học: đoàn kết toàn dân · kết hợp sức mạnh dân tộc với thời đại · chủ động, từ sớm, từ xa · kết hợp quân sự – chính trị – ngoại giao · kiên quyết, kiên trì.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để khung nhìn tự bay từ 1975 tới nay trên bốn lớp: biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc, Biển Đông, luật pháp – đối ngoại. Kéo trục để tua. Thẻ "Xếp minh chứng": kéo từng minh chứng lịch sử vào đúng bài học — có một thẻ nói ngược lại bài học.
Kéo trục sang trái để đi tới, hoặc bấm ▶.
Kéo trục sang hai bên để tua. Cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền vẫn đang tiếp diễn — trục chỉ dừng ở các mốc của SGK.
1 🧭 Bảo vệ biên giới Tây Nam
Cần nhớ
- ✦Từ năm 1975, tập đoàn Khơ-me Đỏ (Pôn Pốt) cầm quyền ở Cam-pu-chia liên tục xâm phạm biên giới, tàn sát dân thường ở nhiều tỉnh biên giới của ta; cuối tháng 12 năm 1978 mở cuộc tiến công lớn, quân dân ta phản công.
- ✦Theo đề nghị của Mặt trận Đoàn kết dân tộc cứu nước Cam-pu-chia, quân tình nguyện Việt Nam cùng quân dân Cam-pu-chia tiến công; ngày 7/1/1979 giải phóng Phnôm Pênh, lật đổ chế độ diệt chủng.
- ✦Quân tình nguyện Việt Nam rút hết về nước năm 1989; năm 1991 Hiệp định Pa-ri về Cam-pu-chia giải quyết vấn đề này bằng thương lượng.
Để bảo vệ biên giới trước các cuộc xâm phạm và giúp nhân dân Cam-pu-chia thoát khỏi nạn diệt chủng, theo đề nghị của lực lượng cách mạng Cam-pu-chia.
Quân tình nguyện rút hết về nước năm 1989 — không ở lại chiếm đóng.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Quân tình nguyện Việt Nam sang Cam-pu-chia để chiếm đóng nước này" — sai. Quân sang theo đề nghị của Mặt trận Đoàn kết dân tộc cứu nước Cam-pu-chia, cùng nhân dân nước bạn lật đổ chế độ diệt chủng, rồi rút hết về nước năm 1989.
- ✦"Sau 30/4/1975 nước ta hoàn toàn hoà bình, không còn chiến tranh" — sai: ngay sau đó đã phải bảo vệ biên giới Tây Nam và (từ 1979) biên giới phía Bắc.
2 ⛰️ Bảo vệ biên giới phía Bắc
Cần nhớ
- ✦Ngày 17/2/1979, Trung Quốc huy động lực lượng lớn tấn công dọc tuyến biên giới phía Bắc nước ta; quân dân các tỉnh biên giới chiến đấu anh dũng.
- ✦Tháng 3 năm 1979, Trung Quốc tuyên bố rút quân. Xung đột ở biên giới còn kéo dài tới cuối những năm 1980, trong đó có mặt trận Vị Xuyên (Hà Giang).
- ✦Năm 1991, hai nước bình thường hoá quan hệ.
So sánh hai mặt trận biên giới (1975 – 1991)
| Biên giới Tây Nam | Biên giới phía Bắc | |
|---|---|---|
| Đối phương | Tập đoàn Khơ-me Đỏ (Pôn Pốt) | Trung Quốc |
| Mở đầu | Xâm phạm biên giới từ 1975; tiến công lớn cuối tháng 12 năm 1978 | Tấn công dọc tuyến biên giới ngày 17/2/1979 |
| Cột mốc chính | 7/1/1979 giải phóng Phnôm Pênh, lật đổ chế độ diệt chủng | Tháng 3 năm 1979 tuyên bố rút quân; xung đột kéo dài, có mặt trận Vị Xuyên |
| Kết thúc | Quân tình nguyện rút hết năm 1989 | Xung đột lắng dần cuối những năm 1980; bình thường hoá năm 1991 |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Đừng lẫn hai mốc đầu năm 1979: ngày 7 tháng 1 là giải phóng Phnôm Pênh (Tây Nam), ngày 17 tháng 2 là cuộc tấn công biên giới phía Bắc. Hai sự kiện ở hai hướng khác nhau, cách nhau hơn một tháng.
3 🌊 Bảo vệ chủ quyền ở Biển Đông
Cần nhớ
- ✦Tháng 3 năm 1988, Trung Quốc dùng vũ lực chiếm một số bãi đá thuộc quần đảo Trường Sa, trong đó có đá Gạc Ma; 64 cán bộ, chiến sĩ hải quân Việt Nam hi sinh khi bảo vệ chủ quyền.
- ✦Từ đó tới nay, Việt Nam kiên quyết, kiên trì đấu tranh bằng biện pháp hoà bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982; đồng thời xây dựng lực lượng, bảo đảm hoạt động của ngư dân và các đảo.
Độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ là điều không nhân nhượng.
Dùng biện pháp hoà bình: đàm phán, luật pháp quốc tế, đấu tranh chính trị – ngoại giao – pháp lí.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Kiên trì biện pháp hoà bình nghĩa là nhân nhượng về chủ quyền" — sai. Hai vế đi cùng nhau: kiên quyết về mục tiêu, kiên trì về biện pháp. Chủ quyền thì không nhân nhượng. Đây cũng là tinh thần "nhân nhượng có nguyên tắc" từ năm 1946.
4 🎯 Năm bài học lịch sử và vận dụng hôm nay
Năm bài học
| Bài học | Minh chứng trong lịch sử | Vận dụng hiện nay |
|---|---|---|
| Đoàn kết toàn dân, dựa vào dân | Hội nghị Diên Hồng; Mặt trận Việt Minh; nhà Hồ thất bại vì mất lòng dân | Củng cố khối đại đoàn kết, chăm lo đời sống nhân dân |
| Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại | Tranh thủ ủng hộ quốc tế trong hai cuộc kháng chiến | Đối ngoại đa phương hoá, đa dạng hoá; dựa vào luật pháp quốc tế |
| Chủ động, từ sớm, từ xa | Chuẩn bị mười lăm năm cho Cách mạng tháng Tám | Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với an ninh nhân dân ngay trong thời bình |
| Kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao | Vừa đánh vừa đàm ở Giơ-ne-vơ, Pa-ri | Giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình, giữ vững chủ quyền |
| Kiên quyết, kiên trì | Kiên trì mục tiêu độc lập qua ba mươi năm chiến tranh | Kiên quyết về chủ quyền, kiên trì về biện pháp hoà bình |
Vận dụng hôm nay
- ✦Bảo vệ Tổ quốc không chỉ là giữ biên giới, biển đảo mà còn là giữ ổn định chính trị – xã hội, giữ môi trường hoà bình để phát triển, bảo vệ chủ quyền trên không gian mạng.
- ✦Là nhiệm vụ của toàn dân, dựa trên thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, không phải của riêng quân đội.
- ✦Với mỗi người: hiểu đúng lịch sử, không để thông tin sai lệch dẫn dắt, góp sức bằng chính công việc của mình.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Bảo vệ Tổ quốc hiện nay chỉ là nhiệm vụ của quân đội" — sai. Đó là nhiệm vụ của toàn dân; bài học "dựa vào dân" vẫn nguyên giá trị trong thời bình.
Dạng bài
Làm câu vận dụng bài học: bài học → minh chứng → hôm nay
- 1 Gọi tên bài học mà câu hỏi nhắm tới (đoàn kết · dân tộc + thời đại · chủ động · ba mặt trận · kiên quyết, kiên trì).
- 2 Tìm một minh chứng lịch sử khớp với bài học (đúng sự kiện, đúng năm).
- 3 Nối sang tình huống hôm nay bằng một hành động cụ thể (ngoại giao, luật pháp, quốc phòng toàn dân…).
- 4 Loại phương án cực đoan ("chỉ", "hoàn toàn", "tránh mọi") — bài học lịch sử luôn là sự kết hợp.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn phương án "mềm" ("tránh nhắc tới để giữ quan hệ") vì tưởng hoà bình là không đấu tranh. Kiên trì hoà bình vẫn đi cùng kiên quyết bảo vệ chủ quyền.
Chọn cách ứng xử phù hợp nhất với bài học lịch sử khi có tranh chấp chủ quyền trên biển: (A) chỉ dùng sức mạnh quân sự; (B) kiên quyết về chủ quyền, kiên trì biện pháp hoà bình dựa trên luật pháp quốc tế; (C) tránh nói tới vấn đề.
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Biên giới Tây Nam
- 1Nhận biết
Ngày 7/1/1979 gắn với sự kiện nào?
- 2Thông hiểu
Quân tình nguyện Việt Nam tiến công ở Cam-pu-chia năm 1979 trên cơ sở nào?
- 3Thông hiểu
Bấm lần lượt các sự kiện ở biên giới Tây Nam theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 4Nhận biết Quân tình nguyện Việt Nam rút hết về nước năm .
Biên giới phía Bắc
- 1Nhận biết
Trung Quốc tấn công dọc tuyến biên giới phía Bắc nước ta vào ngày
- 2Thông hiểu
Điểm chung về thời gian của hai cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc là
- 3Nhận biết
Việt Nam và Trung Quốc bình thường hoá quan hệ vào năm
- 4Thông hiểu
Bấm lần lượt theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 5Vận dụng
Việc Trung Quốc tuyên bố rút quân tháng 3 năm 1979 nhưng xung đột biên giới còn kéo dài tới cuối những năm 1980 cho thấy điều gì?
Biển Đông
- 1Nhận biết
Sự kiện Gạc Ma năm 1988 diễn ra ở
- 2Nhận biết Trong sự kiện Gạc Ma, cán bộ, chiến sĩ hải quân Việt Nam đã hi sinh.
- 3Thông hiểu
Việt Nam đấu tranh bảo vệ chủ quyền ở Biển Đông chủ yếu bằng cách nào?
Năm bài học
- 1Thông hiểu
Hội nghị Diên Hồng và Mặt trận Việt Minh cùng minh chứng cho bài học
- 2Thông hiểu
"Vừa đánh vừa đàm" ở Giơ-ne-vơ và Pa-ri là minh chứng cho bài học
- 3Vận dụng
Bài học "giữ nước từ khi nước chưa nguy" được hiểu như thế nào trong điều kiện hiện nay?
- 4Vận dụng
Nhận định nào đúng về trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc hiện nay?
- 5Thông hiểu
Vì sao nói đoàn kết toàn dân là bài học xuyên suốt?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Lịch sử có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, thường kèm một đoạn tư liệu), không có câu trả lời ngắn. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Việc quân tình nguyện Việt Nam rút hết khỏi Cam-pu-chia năm 1989 cho thấy
- 2Thông hiểu
Điểm khác nhau cơ bản giữa cuộc tấn công biên giới phía Bắc năm 1979 và sự kiện Gạc Ma năm 1988 là
- 3Vận dụng
Từ bài học "kiên quyết, kiên trì", cách ứng xử phù hợp nhất với tranh chấp trên biển hiện nay là
- 4Vận dụng
Vì sao bài học "chủ động, từ sớm, từ xa" còn nguyên giá trị hôm nay?
Phần II · Đúng / sai (có tư liệu)
- 1Thông hiểu
Tư liệu (tóm lược nguyên tắc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Việt Nam): Việt Nam kiên quyết, kiên trì đấu tranh bằng biện pháp hoà bình, dựa trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982; đồng thời xây dựng lực lượng, bảo đảm hoạt động của ngư dân và các đảo.
a)Tư liệu cho thấy Việt Nam ưu tiên biện pháp hoà bình trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
b)Theo tư liệu, Việt Nam chỉ dựa vào sức mạnh quân sự để bảo vệ chủ quyền.
c)Việc xây dựng lực lượng, bảo đảm hoạt động của ngư dân và các đảo thể hiện sự "kiên quyết" về chủ quyền, đi cùng "kiên trì" biện pháp hoà bình.
d)Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển được thông qua năm 1988, ngay sau sự kiện Gạc Ma.
- 2Vận dụng
Tư liệu (tóm lược về biên giới Tây Nam): Theo đề nghị của Mặt trận Đoàn kết dân tộc cứu nước Cam-pu-chia, quân tình nguyện Việt Nam cùng quân dân Cam-pu-chia tiến công; ngày 7 tháng 1 năm 1979 Phnôm Pênh được giải phóng, chế độ diệt chủng bị lật đổ. Quân tình nguyện Việt Nam rút hết về nước năm 1989.
a)Quân tình nguyện Việt Nam tiến công theo đề nghị của lực lượng cách mạng Cam-pu-chia.
b)Theo tư liệu, quân tình nguyện Việt Nam vẫn ở lại Cam-pu-chia sau năm 1989.
c)Phnôm Pênh được giải phóng trước khi Trung Quốc tấn công biên giới phía Bắc của Việt Nam.
d)Cuộc chiến đấu ở biên giới Tây Nam diễn ra cùng thời gian với cuộc kháng chiến chống Mỹ.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi: ngày 7/1/1979 và 17/2/1979, năm quân tình nguyện rút hết, năm bình thường hoá, sự kiện Gạc Ma, và ghép minh chứng với từng bài học (đoàn kết · dân tộc + thời đại · chủ động · ba mặt trận · kiên quyết, kiên trì).
- •Phần II hay cho tóm lược về biên giới hoặc nguyên tắc bảo vệ chủ quyền: ý dễ mất điểm là "chỉ dùng quân sự", "chiếm đóng Cam-pu-chia", "kiên trì nghĩa là nhân nhượng", và lệch năm (1982 – 1988, 1979 – 1989).
- •Bài này nối với bài 8 (30/4/1975 là điểm xuất phát), bài 13 và 14 (ngoại giao, bình thường hoá 1991, ASEAN 1995) và bài 5 (ASEAN, DOC) — đề hay hỏi bài học lịch sử xuyên suốt qua các thời kì.
Khái quát về công cuộc Đổi mới từ năm 1986 đến nay