Cộng đồng ASEAN: từ ý tưởng đến hiện thực
Kể được các bước từ ý tưởng (1997) tới Cộng đồng ASEAN (31/12/2015), nhớ đúng tên và mục tiêu của ba trụ cột, phân biệt ASEAN với Liên minh châu Âu, nêu Tầm nhìn 2025, cơ hội – thách thức và vai trò của Việt Nam.
Ứng với SGK Lịch sử 12 (bộ thống nhất): Bài 5
⚡ Nhớ nhanh
- 1Tầm nhìn ASEAN 2020 (năm 1997) nêu ý tưởng một cộng đồng; cùng năm, khủng hoảng tài chính châu Á cho thấy từng nước riêng lẻ rất dễ tổn thương.
- 2Tuyên bố Hoà hợp ASEAN II (Ba-li II, năm 2003) chính thức quyết định xây dựng Cộng đồng với ba trụ cột; năm 2007 đẩy nhanh thời hạn từ 2020 xuống 2015 và thông qua Hiến chương.
- 3Ngày 31/12/2015, Cộng đồng ASEAN chính thức thành lập, gồm Chính trị – An ninh (APSC) · Kinh tế (AEC) · Văn hoá – Xã hội (ASCC).
- 4Không phải EU: không có đồng tiền chung, không có cơ quan siêu quốc gia; các nước giữ nguyên chủ quyền, hợp tác theo đồng thuận và không can thiệp nội bộ.
- 5Tầm nhìn ASEAN 2025 (năm 2015): lấy người dân làm trung tâm. Còn thách thức: chênh lệch phát triển, khác biệt chính trị – văn hoá, cạnh tranh nước lớn, tranh chấp ở Biển Đông.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để khung nhìn tự bay từ 1992 tới 2015 trên ba lớp: bối cảnh, ASEAN, Việt Nam — dải xám là giai đoạn ý tưởng, dải xanh là giai đoạn xây dựng; chặng cuối quay chậm tới ngày 31/12/2015. Kéo trục để tua. Thẻ "Xếp hoạt động": kéo từng hoạt động vào đúng trụ cột; có một thẻ không thuộc trụ cột nào.
Kéo trục sang trái để đi tới, hoặc bấm ▶.
Kéo trục sang hai bên để tua. Tới năm 2015 trục tự giãn ra theo tháng — chặng cuối của mười tám năm.
1 💡 Từ ý tưởng đến quyết định (1997 – 2007)
Bốn bước từ ý tưởng đến hiện thực
| Mốc | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Năm 1997 | Tầm nhìn ASEAN 2020; khủng hoảng tài chính châu Á | Nêu ý tưởng về một cộng đồng; khủng hoảng thúc đẩy nhu cầu liên kết chặt hơn |
| Năm 2003 | Tuyên bố Hoà hợp ASEAN II (Ba-li II) | Chính thức quyết định xây dựng Cộng đồng với ba trụ cột |
| Năm 2007 | Đẩy nhanh thời hạn từ 2020 xuống 2015; thông qua Hiến chương | Rút ngắn đích đến; Hiến chương là bước chuẩn bị trực tiếp |
| 31/12/2015 | Cộng đồng ASEAN chính thức thành lập | Mười tám năm từ ý tưởng tới hiện thực; về đích sớm hơn năm năm so với kế hoạch ban đầu |
Cần nhớ
- ✦Khủng hoảng tài chính châu Á (năm 1997) lan nhanh từ nước này sang nước khác ⇒ các nước nhận ra liên kết chặt hơn giúp chống chịu tốt hơn.
- ✦Quyết định chính thức xây dựng Cộng đồng là Ba-li II (năm 2003), không phải Tầm nhìn 2020 (chỉ là ý tưởng).
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Cộng đồng ASEAN được thành lập theo đúng kế hoạch ban đầu vào năm 2020" — sai. Kế hoạch ban đầu đặt đích 2020 nhưng năm 2007 các nước quyết định đẩy nhanh tới 2015; Cộng đồng thành lập ngày 31/12/2015.
2 🏛️ Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN
Ba trụ cột — phải nhớ đúng tên
| Trụ cột | Mục tiêu chính | Ví dụ nội dung hợp tác |
|---|---|---|
| Cộng đồng Chính trị – An ninh (APSC) | Khu vực hoà bình, ổn định, giải quyết bất đồng bằng biện pháp hoà bình | Chống khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia; thúc đẩy quy tắc ứng xử ở Biển Đông |
| Cộng đồng Kinh tế (AEC) | Thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất, cạnh tranh cao | Giảm thuế quan; tự do lưu chuyển hàng hoá, dịch vụ, đầu tư, lao động có tay nghề |
| Cộng đồng Văn hoá – Xã hội (ASCC) | Nâng cao đời sống, lấy người dân làm trung tâm, xây dựng bản sắc ASEAN | Giáo dục, y tế, ứng phó thiên tai, bảo vệ môi trường, giao lưu văn hoá |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Cộng đồng Kinh tế ASEAN cho phép mọi người lao động tự do làm việc ở mọi nước thành viên" — sai. Chỉ lao động có tay nghề, trong một số ngành nghề, theo các thoả thuận công nhận lẫn nhau.
- ✦Đừng đổi tên trụ cột: không có "Cộng đồng Quân sự", "Cộng đồng Tài chính". Ba trụ cột là Chính trị – An ninh · Kinh tế · Văn hoá – Xã hội.
3 ⚖️ Đặc điểm: Cộng đồng ASEAN không giống Liên minh châu Âu
So sánh Cộng đồng ASEAN với Liên minh châu Âu (EU)
| Cộng đồng ASEAN | Liên minh châu Âu | |
|---|---|---|
| Đồng tiền | Không có đồng tiền chung | Nhiều nước thành viên dùng chung một đồng tiền (ơ-rô) |
| Cơ quan chung | Không có cơ quan siêu quốc gia ra quyết định thay các nước | Có các cơ quan chung ban hành quy định ràng buộc các nước |
| Chủ quyền | Các nước giữ nguyên chủ quyền | Các nước chia sẻ một phần quyền quyết định cho các cơ quan chung |
| Cách làm | Đồng thuận, không can thiệp nội bộ | Quyết định theo các quy trình của khối, nhiều việc theo đa số |
Cần nhớ
- ✦Cách làm của ASEAN phù hợp với một khu vực rất đa dạng về chế độ chính trị, văn hoá, trình độ phát triển.
- ✦Cái giá của nó: hợp tác đi chậm hơn, vì mọi việc cần đồng thuận.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Cộng đồng ASEAN giống Liên minh châu Âu: có đồng tiền chung và cơ quan ra quyết định thay các nước" — sai ở cả hai ý. Đề hay hỏi "điểm khác căn bản" — đáp án luôn xoay quanh chủ quyền, đồng thuận, không có cơ quan siêu quốc gia.
4 🔭 Tầm nhìn 2025, cơ hội – thách thức và vai trò của Việt Nam
Thị trường chung hơn sáu trăm triệu dân; thu hút đầu tư; nâng vị thế của khu vực trong quan hệ với các nước lớn.
Chênh lệch trình độ phát triển giữa các nước; khác biệt chế độ chính trị, văn hoá, tôn giáo; cạnh tranh giữa các nước lớn; tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông.
Cần nhớ
- ✦Tầm nhìn ASEAN 2025 (thông qua năm 2015): cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế, có trách nhiệm chung về xã hội, lấy người dân làm trung tâm, giữ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
- ✦Việt Nam đóng góp tích cực: đăng cai Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 tại Hà Nội (năm 1998); đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN các năm 2010 và 2020.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Khi Cộng đồng ASEAN thành lập thì mọi thách thức của khu vực đã được giải quyết" — sai. Ngay năm 2015 ASEAN đã thông qua Tầm nhìn 2025 để tiếp tục xây dựng: một cộng đồng là quá trình liên tục, không phải đích đến cố định.
Dạng bài
Làm câu đánh giá "cơ hội – thách thức" về Cộng đồng ASEAN
- 1 Đọc kĩ câu hỏi: hỏi cơ hội hay thách thức, hay hỏi đặc điểm (không phải EU)?
- 2 Cơ hội thường gắn với thị trường chung, đầu tư, vị thế; thách thức gắn với khác biệt, chênh lệch, cạnh tranh nước lớn, tranh chấp.
- 3 Loại phương án nói ASEAN "chưa có văn kiện pháp lí", "không có quan hệ thương mại nội khối", "không được quốc tế công nhận" — các điều này không đúng (đã có Hiến chương, thương mại nội khối, vị thế trung tâm).
- 4 Chọn phương án nói về chênh lệch trình độ + khác biệt chính trị – văn hoá: đó là thách thức cốt lõi để gắn mười nước thành một cộng đồng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn phương án nghe "mạnh" như "ASEAN không có văn kiện pháp lí nào" — phủ nhận một sự thật đã học (Hiến chương 2007) thì chắc chắn sai.
Thách thức lớn nhất đối với việc xây dựng Cộng đồng ASEAN là gì?
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Từ ý tưởng đến hiện thực
- 1Thông hiểu
Kế hoạch ban đầu đặt đích Cộng đồng ASEAN vào năm 2020, nhưng thực tế Cộng đồng chính thức được thành lập vào
- 2Nhận biết Tầm nhìn ASEAN 2020, nêu ý tưởng về một cộng đồng, được thông qua năm .
- 3Thông hiểu
Vì sao cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 thúc đẩy ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN?
- 4Thông hiểu
Bấm lần lượt các bước theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 5Vận dụng
Việc Cộng đồng ASEAN thành lập năm 2015, sớm hơn kế hoạch 2020, cho thấy điều gì?
- 6Nhận biết Cộng đồng ASEAN chính thức được thành lập ngày 31 tháng 12 năm .
Ba trụ cột
- 1Nhận biết
Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN là
- 2Thông hiểu
Mục tiêu "thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất, tự do lưu chuyển hàng hoá, dịch vụ, đầu tư" là của trụ cột nào?
- 3Thông hiểu
Hợp tác chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia thuộc trụ cột nào của Cộng đồng ASEAN?
- 4Thông hiểu
Nhận định đúng về việc tự do lưu chuyển lao động trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN là
- 5Vận dụng
Hoạt động nào thể hiện rõ nhất mục tiêu "lấy người dân làm trung tâm" của Cộng đồng Văn hoá – Xã hội?
ASEAN không phải EU
- 1Thông hiểu
Điểm khác nhau căn bản giữa Cộng đồng ASEAN và Liên minh châu Âu là
- 2Thông hiểu
Nguyên tắc ra quyết định chủ yếu của Cộng đồng ASEAN là
- 3Vận dụng
Vì sao hợp tác trong Cộng đồng ASEAN thường "đi chậm hơn" so với một liên minh có cơ quan siêu quốc gia?
Tầm nhìn 2025, thách thức, Việt Nam
- 1Nhận biết
Tầm nhìn ASEAN 2025 được thông qua vào năm
- 2Thông hiểu
Thách thức lớn nhất đối với việc xây dựng Cộng đồng ASEAN là
- 3Thông hiểu
Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN vào các năm
- 4Vận dụng
Việc ASEAN thông qua Tầm nhìn 2025 ngay khi Cộng đồng vừa thành lập chứng tỏ
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Lịch sử có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, thường kèm một đoạn tư liệu), không có câu trả lời ngắn. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Văn kiện chính thức quyết định xây dựng Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột là
- 2Thông hiểu
Trụ cột nào của Cộng đồng ASEAN nhằm xây dựng thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất?
- 3Vận dụng
Nhận định nào đúng về Cộng đồng ASEAN so với Liên minh châu Âu?
- 4Vận dụng
Điều nào thể hiện vai trò của Việt Nam trong xây dựng Cộng đồng ASEAN?
Phần II · Đúng / sai (có tư liệu)
- 1Thông hiểu
Tư liệu (tóm lược Tầm nhìn ASEAN 2025, thông qua năm 2015): ASEAN hướng tới một cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế, có trách nhiệm chung về xã hội, lấy người dân làm trung tâm, và giữ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
a)Tư liệu nhấn mạnh việc lấy người dân làm trung tâm của cộng đồng.
b)Theo tư liệu, năm 2015 Cộng đồng ASEAN đã hoàn thành mọi mục tiêu nên không cần kế hoạch mới.
c)Ba nội dung "gắn kết về chính trị", "liên kết về kinh tế", "trách nhiệm chung về xã hội" tương ứng với ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN.
d)Tầm nhìn nêu trong tư liệu được thông qua năm 1997, cùng lúc với Tầm nhìn ASEAN 2020.
- 2Vận dụng
Tư liệu (tóm lược): Cộng đồng ASEAN không có đồng tiền chung và không có cơ quan siêu quốc gia ra quyết định thay các nước. Các nước vẫn giữ nguyên chủ quyền, hợp tác theo nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.
a)Theo tư liệu, Cộng đồng ASEAN không có đồng tiền chung.
b)Cộng đồng ASEAN hợp nhất các nước thành một quốc gia thống nhất.
c)Cách làm này phù hợp với một khu vực rất đa dạng nhưng khiến hợp tác đi chậm hơn.
d)Theo tư liệu, quyết định của Cộng đồng ASEAN được thông qua theo đa số phiếu và bắt buộc mọi nước thi hành.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi: ngày thành lập Cộng đồng (31/12/2015), văn kiện quyết định (Ba-li II, 2003), tên ba trụ cột và mục tiêu mỗi trụ cột, điểm khác căn bản với EU, thách thức lớn nhất, vai trò của Việt Nam.
- •Phần II hay cho tóm lược một văn kiện rồi hỏi 4 ý: ý dễ mất điểm là "ASEAN có đồng tiền chung / cơ quan siêu quốc gia", "thành lập đúng 2020", "tự do lưu chuyển mọi lao động", "mọi thách thức đã giải quyết xong".
- •Bài này nối với bài 4 (Hiến chương 2007 là bước chuẩn bị trực tiếp; ASEAN 10), bài 14 (Việt Nam là thành viên tích cực) và bài 9 (Biển Đông là một thách thức đối với ASEAN).
Cách mạng tháng Tám năm 1945