Bài 22 · Cơ bản ⭐ Hay ra thi tốt nghiệp

Thương mại và du lịch

Trình bày nội thương, ngoại thương (cán cân, thị trường, hàng xuất nhập); tài nguyên, tình hình và phân bố du lịch; đọc bảng xuất nhập khẩu, khách quốc tế và tính cán cân, độ mở, tốc độ tăng như đề Phần III.

Ứng với SGK Địa lí 12 (bộ thống nhất): Bài 22

⚡ Nhớ nhanh

1Nội thương: thị trường thống nhất, bán lẻ tăng nhanh (hơn 6 triệu tỉ đồng năm 2023); chợ, siêu thị, trung tâm thương mại và thương mại điện tử bùng nổ; tập trung ở Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Hồng; Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh lớn nhất.
2Ngoại thương: 2024 xuất ≈ 405, nhập ≈ 381 tỉ USD ⇒ xuất siêu (liên tục từ 2016); tổng kim ngạch gần 790 tỉ USD, gấp hơn 1,5 lần GDP. Hoa Kỳ — thị trường xuất khẩu lớn nhất; Trung Quốc — thị trường nhập khẩu lớn nhất; xuất siêu chủ yếu nhờ khu vực FDI.
3Tài nguyên du lịch: tự nhiên (bãi biển, hang động, núi, cao nguyên, vườn quốc gia) và nhân văn (di sản văn hoá, lễ hội, làng nghề, ẩm thực). Trung tâm: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Huế – Đà Nẵng – Hội An, Nha Trang, Đà Lạt, Phú Quốc, Hạ Long.
4Khách quốc tế: 5,0 triệu (2010) → 18,0 (2019) → 3,8 (2020, đại dịch) → 17,6 (2024); khách nội địa khoảng 110 triệu lượt là trụ đỡ. Du lịch bền vững: xanh, cộng đồng, quản lí sức chứa.
5Tính nhanh: cán cân = xuất khẩu − nhập khẩu (dương: xuất siêu); tổng kim ngạch = xuất + nhập; độ mở = (xuất + nhập) : GDP × 100; giảm (%) = (cũ − mới) : cũ × 100; tốc độ tăng = năm sau : năm gốc × 100.

👀 Nhìn là hiểu

Ba chế độ: "Cán cân thương mại" — kéo thanh năm (2010 → 2024), hai cột xuất, nhập chạy lên xuống, huy hiệu đổi từ nhập siêu (đỏ) sang xuất siêu (xanh); "Khách quốc tế" — kéo thanh năm để thấy cột khách tụt xuống đáy 2020 rồi hồi; "Trung tâm du lịch" — kéo thẻ Hạ Long, Sa Pa, Phong Nha, Nha Trang… thả lên đúng chỗ trên bản đồ, có thẻ bẫy.

Kéo thanh năm (tỉ USD)

2010

2015

2019

2023

2024

Nhập siêu −12,6

cán cân = xuất khẩu − nhập khẩu = 72,2 − 84,8

Số liệu làm tròn, gần đúng theo Tổng cục Thống kê (2024 theo nguồn bài); nước ta xuất siêu liên tục từ năm 2016.

1 🛒 Nội thương

Cần nhớ

✦Thị trường thống nhất, hàng hoá phong phú; tổng mức bán lẻ tăng nhanh (hơn 6 triệu tỉ đồng năm 2023).
✦Hình thức đa dạng: chợ truyền thống, siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi, và thương mại điện tử tăng bùng nổ (hơn 20 tỉ USD).
✦Tập trung ở Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Hồng (đông dân, thu nhập cao, đô thị lớn); Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh là hai trung tâm lớn nhất.

2 🚢 Ngoại thương

Cần nhớ

✦Tăng rất nhanh; 2024: xuất ≈ 405, nhập ≈ 381 tỉ USD, xuất siêu liên tục từ 2016; tổng kim ngạch gần 790 tỉ USD, gấp hơn 1,5 lần GDP ⇒ nền kinh tế mở bậc nhất thế giới.
✦Hàng xuất: điện thoại, máy tính, điện tử, dệt may, giày dép, máy móc, gỗ, nông thuỷ sản. Hàng nhập: máy móc, linh kiện điện tử, nguyên phụ liệu, xăng dầu.
✦Thị trường: Hoa Kỳ — xuất khẩu lớn nhất; Trung Quốc — nhập khẩu lớn nhất; còn EU, ASEAN, Hàn Quốc, Nhật Bản. Đã kí nhiều hiệp định thương mại tự do (CPTPP, EVFTA, RCEP…).

Xuất, nhập khẩu và cán cân (tỉ USD)

Năm	Xuất khẩu	Nhập khẩu	Cán cân
2010	72,2	84,8	−12,6 (nhập siêu)
2015	162,4	165,6	−3,2 (nhập siêu)
2019	264,3	253,4	+10,9 (xuất siêu)
2023	355,5	327,5	+28,0 (xuất siêu)
2024	405,5	380,8	+24,7 (xuất siêu)

Dạng bài

Tính cán cân, tổng kim ngạch, độ mở, tốc độ tăng (Phần III)

1 Cán cân thương mại = xuất khẩu − nhập khẩu (dương: xuất siêu; âm: nhập siêu).
2 Tổng kim ngạch = xuất khẩu + nhập khẩu. Độ mở = tổng kim ngạch : GDP × 100 (%).
3 Tốc độ tăng (%) = giá trị năm sau : giá trị năm gốc × 100 (năm gốc = 100 %).
4 Kiểm tra: dấu của cán cân khớp với "xuất siêu / nhập siêu"; độ mở của Việt Nam lớn hơn 100 %.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy nhập khẩu trừ xuất khẩu rồi quên đổi nhãn "nhập siêu"; hoặc tính độ mở chỉ bằng xuất khẩu : GDP (phải lấy cả xuất lẫn nhập).

🧮

Làm mẫu

Dựa vào bảng: $N a ˘ m 20102015201920232024 Xu a ˆ ˊ t khẩu 72, 2 162, 4 264, 3 355, 5 405, 5 Nhập khẩu 84, 8 165, 6 253, 4 327, 5 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số liệu làm tròn, gần đúng). Tính cán cân thương mại năm 2024 và độ mở thương mại năm 2024 nếu GDP khoảng 476 tỉ USD (làm tròn hàng đơn vị).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

✦"Thị trường xuất khẩu lớn nhất là Trung Quốc" — sai: Hoa Kỳ xuất khẩu lớn nhất; Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất (linh kiện, nguyên liệu, máy móc).
✦"Xuất siêu nhờ doanh nghiệp trong nước" — sai: chủ yếu khu vực FDI (điện tử, điện thoại); khu vực trong nước thường nhập siêu vì nhập máy móc, nguyên liệu.

3 🏝️ Tài nguyên du lịch

Tự nhiên

Bãi biển (Hạ Long, Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc), hang động (Phong Nha – Kẻ Bàng với Sơn Đoòng), núi, cao nguyên khí hậu mát (Sa Pa, Đà Lạt), vườn quốc gia.

Nhân văn

Di sản văn hoá thế giới (Cố đô Huế, Hội An, Mỹ Sơn, Hoàng thành Thăng Long, Thành nhà Hồ, Tràng An), lễ hội, làng nghề, ẩm thực, di tích lịch sử cách mạng.

Trung tâm du lịch và thế mạnh

Trung tâm	Thế mạnh	Loại hình
Hà Nội	Di tích, phố cổ, cửa ngõ miền Bắc	Văn hoá, lịch sử, ẩm thực
Hạ Long (Quảng Ninh)	Di sản thiên nhiên thế giới	Biển đảo, tàu du lịch
Huế – Đà Nẵng – Hội An	Ba di sản văn hoá, bãi biển, Bà Nà	Văn hoá, biển, nghỉ dưỡng
Nha Trang, Phú Quốc	Bãi biển, đảo, khí hậu nắng	Nghỉ dưỡng biển
Đà Lạt, Sa Pa	Cao nguyên, núi, khí hậu mát	Nghỉ dưỡng núi, sinh thái
TP. Hồ Chí Minh	Đô thị lớn, cửa ngõ miền Nam, sông nước	Đô thị, hội nghị, mua sắm

4 📈 Tình hình du lịch, đọc biểu đồ khách

Cần nhớ

✦Khách quốc tế tăng từ 5,0 triệu (2010) lên 18,0 triệu (2019); đại dịch kéo xuống 3,8 triệu (2020); phục hồi 17,6 triệu (2024). Khách nội địa khoảng 110 triệu lượt — gấp nhiều lần khách quốc tế, là trụ đỡ.
✦Xu hướng: du lịch bền vững, xanh, du lịch cộng đồng, chuyển đổi số, miễn thị thực để hút khách.

Dạng bài

Đọc biểu đồ khách quốc tế

1 Tìm mốc cao nhất và thấp nhất (đỉnh 2019, đáy 2020).
2 So giai đoạn dốc nhất (2015 – 2019 tăng thêm 10,1 triệu).
3 Tính giảm (%) = (cũ − mới) : cũ × 100 hoặc gấp bao nhiêu lần = mới : cũ.
4 Kiểm tra: gắn biến động với nhân tố (miễn thị thực, hàng không giá rẻ làm tăng; đại dịch làm giảm).

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 3,8 : 18,0 = 21,1 % rồi coi đó là mức giảm (đó là phần còn lại); hoặc nhầm 14 (triệu lượt) với tỉ lệ %.

📊

Làm mẫu

Dựa vào bảng: $N a ˘ m 201020152019202020232024 Triệu l ư ợt 5, 0 7, 9 18, 0 3, 8 12, 6 17, 6$ Năm 2020 lượng khách quốc tế giảm bao nhiêu % so với năm 2019 (làm tròn một chữ số thập phân)?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

✦"Khách quốc tế nhiều hơn khách nội địa vì Việt Nam là điểm đến quốc tế" — sai: nội địa ≈ 110 triệu, gấp nhiều lần quốc tế (17,6 triệu).
✦"Càng đông khách, du lịch càng bền vững" — sai: quá tải gây ô nhiễm, xuống cấp di sản; cần quản lí sức chứa, du lịch xanh, cộng đồng hưởng lợi.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🛒

Nội thương

1
Nhận biết
Hai trung tâm thương mại lớn nhất nước ta là
2
Thông hiểu
Hình thức nội thương tăng bùng nổ trong những năm gần đây là

🚢

Ngoại thương

1
Nhận biết
Thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam hiện nay là
2
Thông hiểu
Việt Nam xuất siêu liên tục từ năm 2016 chủ yếu nhờ
3
Thông hiểu Dựa vào bảng: $N a ˘ m 20102015201920232024 Xu a ˆ ˊ t khẩu 72, 2 162, 4 264, 3 355, 5 405, 5 Nhập khẩu 84, 8 165, 6 253, 4 327, 5 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số liệu làm tròn, gần đúng). Cán cân thương mại năm 2019 là tỉ USD (xuất siêu; làm tròn một chữ số thập phân).
4
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2019 là tỉ USD (làm tròn đến hàng đơn vị).
5
Vận dụng Với bảng ở trên, lấy năm 2010 = 100 %, giá trị xuất khẩu năm 2015 bằng % (làm tròn đến hàng đơn vị).
6
Thông hiểu
Dựa vào bảng: $N a ˘ m 20102015201920232024 Xu a ˆ ˊ t khẩu 72, 2 162, 4 264, 3 355, 5 405, 5 Nhập khẩu 84, 8 165, 6 253, 4 327, 5 380, 8$ Các năm Việt Nam nhập siêu là
7
Vận dụng
Nền kinh tế có độ mở rất cao đòi hỏi Việt Nam phải

🏝️

Tài nguyên du lịch

1
Nhận biết
Di sản thiên nhiên thế giới ở nước ta là
2
Thông hiểu
Tài nguyên du lịch nhân văn gồm
3
Thông hiểu
Sa Pa, Đà Lạt phát triển mạnh loại hình du lịch nào nhờ khí hậu mát?

📈

Tình hình du lịch

1
Thông hiểu Dựa vào bảng khách quốc tế: $N a ˘ m 201020152019202020232024 Triệu l ư ợt 5, 0 7, 9 18, 0 3, 8 12, 6 17, 6$ Năm 2020 lượng khách quốc tế giảm % so với năm 2019 (làm tròn một chữ số thập phân).
2
Vận dụng Với bảng ở câu trên, khách quốc tế năm 2019 gấp lần năm 2010.
3
Thông hiểu
Dựa vào bảng: $N a ˘ m 201020152019202020232024 Triệu l ư ợt 5, 0 7, 9 18, 0 3, 8 12, 6 17, 6$ Giai đoạn nào lượng khách quốc tế tăng thêm nhiều nhất?
4
Nhận biết
Khách quốc tế đến Việt Nam giảm mạnh năm 2020 chủ yếu do
5
Vận dụng
Khách nội địa khoảng 110 triệu lượt, gấp nhiều lần khách quốc tế (17,6 triệu), cho thấy
6
Vận dụng
Để du lịch phục hồi và phát triển bền vững sau đại dịch, giải pháp phù hợp nhất là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

1
Thông hiểu
Nền kinh tế Việt Nam được xem là có độ mở rất cao vì
2
Vận dụng
Vịnh Hạ Long từng bị cảnh báo về rác thải và quá nhiều tàu du lịch. Bài học chủ yếu là
3
Vận dụng
Khu vực doanh nghiệp trong nước thường nhập siêu chủ yếu vì

✅

Phần II · Đúng / sai

1
Thông hiểu
Cho bảng xuất, nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam: $N a ˘ m 20102015201920232024 Xu a ˆ ˊ t khẩu 72, 2 162, 4 264, 3 355, 5 405, 5 Nhập khẩu 84, 8 165, 6 253, 4 327, 5 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số liệu làm tròn, gần đúng).

a)Năm 2024 Việt Nam xuất siêu khoảng 24,7 tỉ USD.

b)Việt Nam xuất siêu từ năm 2015.

c)Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2023 vượt 650 tỉ USD.

d)Cán cân thương mại năm 2024 lớn hơn năm 2023.
2
Vận dụng
Cho bảng số lượt khách quốc tế đến Việt Nam (triệu lượt): $N a ˘ m 201020152019202020232024 Triệu l ư ợt 5, 0 7, 9 18, 0 3, 8 12, 6 17, 6$

a)Năm 2020 có lượng khách thấp nhất trong các năm của bảng.

b)Năm 2024 lượng khách đã vượt mức năm 2019.

c)Từ 2015 đến 2019 lượng khách tăng thêm hơn 10 triệu lượt.

d)Năm 2023 lượng khách gấp 4 lần năm 2020.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

1
Thông hiểu Dựa vào bảng: $N a ˘ m 20102015201920232024 Xu a ˆ ˊ t khẩu 72, 2 162, 4 264, 3 355, 5 405, 5 Nhập khẩu 84, 8 165, 6 253, 4 327, 5 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số liệu làm tròn, gần đúng). Cán cân thương mại năm 2024 là bao nhiêu tỉ USD? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
2
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2023 là bao nhiêu tỉ USD? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
3
Vận dụng Với bảng ở trên, lấy năm 2010 = 100 %, giá trị xuất khẩu năm 2023 bằng bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
4
Vận dụng Với bảng ở trên, lấy năm 2019 = 100 %, giá trị xuất khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
5
Vận dụng Với bảng ở trên, GDP năm 2024 khoảng 476 tỉ USD. Độ mở thương mại năm 2024 là bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
6
Vận dụng Dựa vào bảng khách quốc tế: $N a ˘ m 201020152019202020232024 Triệu l ư ợt 5, 0 7, 9 18, 0 3, 8 12, 6 17, 6$ Lấy năm 2019 = 100 %, lượng khách năm 2024 bằng bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

•Phần I thường hỏi: thị trường xuất khẩu (Hoa Kỳ) và nhập khẩu (Trung Quốc) lớn nhất, xuất siêu nhờ FDI, độ mở cao, di sản thiên nhiên – văn hoá, thế mạnh từng trung tâm du lịch, vì sao khách giảm 2020, du lịch bền vững.
•Phần II hay cho bảng xuất nhập khẩu và biểu đồ khách quốc tế: ý dễ mất điểm là nhầm xuất siêu với nhập siêu theo năm, so sánh "tăng thêm" với "tăng %", coi khách quốc tế nhiều hơn nội địa.
•Phần III: cán cân, tổng kim ngạch, độ mở, tốc độ tăng (năm gốc = 100 %), % giảm — nhớ độ mở dùng cả xuất lẫn nhập, % giảm chia cho giá trị cũ.

Làm đề thi thử trọn bộ

Bài tiếp theo
Thực hành: Tìm hiểu sự phát triển một số ngành dịch vụ