Bài 23 · Cơ bản

Thực hành: Tìm hiểu sự phát triển một số ngành dịch vụ

Chọn đúng dạng biểu đồ cho số liệu du lịch và ngoại thương; tính tỉ lệ gấp mấy lần, tốc độ tăng trưởng, cán cân, chi tiêu bình quân một lượt khách; nhận xét có số liệu và giải thích sự phát triển, biến động bằng nhân tố (mức sống, hạ tầng, thị thực, đại dịch).

Ứng với SGK Địa lí 12 (bộ thống nhất): Bài 23

⚡ Nhớ nhanh

1Du lịch (2024): khoảng 110 triệu lượt khách nội địa, 17,6 triệu lượt khách quốc tế. Nội địa gấp hơn 6 lần quốc tế; quốc tế gần quay lại đỉnh 2019 (18,0 triệu), nội địa phục hồi nhanh hơn vì không phụ thuộc đường bay quốc tế, thị thực.
2Ngoại thương: từ nhập siêu (2010, 2015) sang xuất siêu (2019 trở đi); năm 2024 xuất khẩu khoảng 405 tỉ USD, nhập khẩu khoảng 381 tỉ USD.
3Chọn biểu đồ: hai chỉ tiêu cùng đơn vị qua vài năm ⇒ cột ghép; khác đơn vị (khách và doanh thu) ⇒ kết hợp cột – đường hai trục; tốc độ tăng trưởng ⇒ đường; cơ cấu ⇒ tròn (1 – 3 năm), miền (từ 4 năm).
4Nhận xét đủ ý: xu hướng chung có số lần hoặc số tuyệt đối; giai đoạn nhanh – chậm – giảm; so sánh giữa các chỉ tiêu; giải thích bằng nhân tố; biến động bất thường (2020) phải nêu nguyên nhân.
5Tính nhanh: gấp mấy lần = số lớn : số bé; tốc độ = năm sau : năm gốc × 100 %; cán cân = xuất − nhập; chi tiêu bình quân một lượt = tổng thu : số lượt khách.

👀 Nhìn là hiểu

Xưởng biểu đồ dịch vụ: xem bốn biểu đồ từ một bảng tự vẽ dần (cột ghép khách quốc tế – nội địa, hai đường xuất nhập khẩu, hai hình tròn, cột + đường), kéo thanh năm để tự xem; "Chọn biểu đồ" kéo thẻ vào khung theo từ khoá của đề; "Xưởng tính" làm từng bước tỉ số, tốc độ, cán cân, chi tiêu bình quân.

Bảng số liệu: du lịch và ngoại thương của Việt Nam

Năm	Khách quốc tế (triệu lượt)	Khách nội địa (triệu lượt)	Xuất khẩu hàng hoá (tỉ USD)	Nhập khẩu hàng hoá (tỉ USD)
2010	5	28	72,2	84,8
2015	7,9	57	162,4	165,6
2019	18	85	264,3	253,4
2020	3,8	–	–	–
2023	12,6	–	355,5	327,5
2024	17,6	110	405,5	380,8

Nguồn: Tổng cục Thống kê, Cục Du lịch Quốc gia (khách du lịch); Tổng cục Thống kê (xuất nhập khẩu, làm tròn gần đúng). Theo labnguyen c3-b22, b23. Ô trống: không có số liệu.

Khách quốc tế
Khách nội địa

Biểu đồ số lượt khách du lịch quốc tế và nội địa của Việt Nam, năm 2010, 2015, 2019 và 2024 (triệu lượt)

Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.

2010

2015

2019

2024

💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.

1 🧳 Du lịch: số liệu và chọn biểu đồ

Ba ngành dịch vụ: chỉ tiêu và biểu đồ thường dùng

Ngành	Chỉ tiêu	Biểu đồ thích hợp
Du lịch	Khách quốc tế, nội địa; doanh thu	Cột ghép (khách); kết hợp cột – đường (khách và doanh thu)
Ngoại thương	Xuất khẩu, nhập khẩu, cán cân	Cột ghép; đường (nhiều năm); tròn (cơ cấu hàng hoá)
Giao thông vận tải	Khối lượng vận chuyển, luân chuyển theo loại hình	Tròn (cơ cấu), cột (so sánh loại hình)

Dạng bài

Chọn biểu đồ cho số liệu dịch vụ

1 Gạch chân từ khoá: "so sánh quy mô", "tốc độ tăng trưởng", "cơ cấu", "hai đại lượng khác đơn vị".
2 Hai chỉ tiêu cùng đơn vị (triệu lượt) qua vài năm ⇒ cột ghép; muốn nhấn diễn biến ⇒ hai đường.
3 Khác đơn vị (khách – triệu lượt, doanh thu – nghìn tỉ đồng) ⇒ kết hợp: cột cho một đại lượng, đường cho đại lượng kia, hai trục tung.
4 Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung, phạm vi, thời gian, đơn vị; thử lại trên sim ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Vẽ khách (triệu lượt) và doanh thu (nghìn tỉ đồng) chung một trục tung: một chỉ tiêu bẹp dí. Khác đơn vị ⇒ kết hợp hai trục.

🧳

Làm mẫu

Thể hiện số lượt khách quốc tế và nội địa của Việt Nam năm 2010, 2015, 2019, 2024 (triệu lượt), so sánh quy mô hai loại khách. Chọn dạng biểu đồ nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

✦"Khách quốc tế ít nên đóng góp doanh thu ít hơn nhiều" — sai: mỗi lượt khách quốc tế chi tiêu gấp nhiều lần khách nội địa, nên đóng góp doanh thu đáng kể dù số lượt nhỏ.
✦"Năm 2024 khách quốc tế thấp hơn 2019 nghĩa là du lịch chưa phục hồi" — sai: tổng thể du lịch đã vượt trước dịch nhờ khách nội địa; riêng quốc tế gần bằng đỉnh cũ.

2 🚢 Ngoại thương: cán cân và tốc độ

Xuất nhập khẩu hàng hoá (tỉ USD, số làm tròn gần đúng)

Năm	Xuất	Nhập	Cán cân
2010	72,2	84,8	−12,6 (nhập siêu)
2015	162,4	165,6	−3,2 (nhập siêu)
2019	264,3	253,4	+10,9 (xuất siêu)
2024	405,5	380,8	+24,7 (xuất siêu)

Dạng bài

Tính cán cân và tốc độ tăng trưởng

1 Cán cân = giá trị xuất khẩu − giá trị nhập khẩu: dương là xuất siêu, âm là nhập siêu.
2 Chọn năm gốc = 100 %; tốc độ = giá trị năm sau : giá trị năm gốc × 100 %.
3 So hai chỉ tiêu: đường nào dốc hơn thì tăng nhanh hơn.
4 Kiểm tra: xuất khẩu năm sau lớn hơn năm trước thì tốc độ phải trên 100 % ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy nhập − xuất (đảo dấu), hoặc coi "tăng 53,4 %" bằng "153,4 %". Bằng 153,4 % tức tăng thêm 53,4 %.

📈

Làm mẫu

Xuất khẩu năm 2019 là 264,3 và năm 2024 là 405,5 tỉ USD. Tính tốc độ tăng trưởng (2019 = 100 %) và cán cân năm 2024 (nhập khẩu 380,8 tỉ USD).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🧮 Tính chỉ số

Công thức cần nhớ

✦Gấp mấy lần = số lớn : số bé (nội địa 110 : quốc tế 17,6 = 6,25 lần).
✦Mức giảm % = (số cũ − số mới) : số cũ × 100 (quốc tế 2020: (18,0 − 3,8) : 18,0 ≈ 78,9 %).
✦Chi tiêu bình quân một lượt khách = tổng thu : số lượt khách. Chú ý đổi đơn vị: 840 nghìn tỉ đồng = 840 000 tỉ đồng; chia cho 120 triệu lượt ⇒ 7 triệu đồng/lượt.
✦Bán kính hình tròn khi tổng hai năm khác nhau: $R_{2} = R_{1} S_{2} / S_{1}$ .

Dạng bài

Tính chi tiêu bình quân một lượt khách

1 Viết đơn vị của tổng thu và số lượt khách (nghìn tỉ đồng; triệu lượt).
2 Đổi về cùng bậc: 1 nghìn tỉ = 1 000 tỉ; 1 triệu lượt = 1 000 000 lượt.
3 Chia tổng thu cho số lượt khách, ghi đơn vị kết quả (triệu đồng/lượt).
4 Kiểm tra: nhân ngược lại 7 triệu đồng × 120 triệu lượt = 840 nghìn tỉ đồng ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lệch một bậc khi đổi đơn vị (ra 70 hoặc 0,7 triệu đồng) hoặc chia ngược số lượt cho tổng thu.

💰

Làm mẫu

Số liệu minh hoạ: tổng thu du lịch 840 nghìn tỉ đồng với khoảng 120 triệu lượt khách. Chi tiêu bình quân một lượt khách là bao nhiêu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 ✍️ Nhận xét và giải thích

Nhận xét đủ ý, giải thích bằng nhân tố

✦Khái quát xu hướng kèm số: "khách quốc tế tăng gấp 3,6 lần giai đoạn 2010 – 2019 (5,0 → 18,0 triệu lượt)".
✦So giữa các chỉ tiêu: nội địa luôn lớn hơn quốc tế nhiều lần (2024 gấp hơn 6 lần).
✦Biến động bất thường (2020 giảm 78,9 %) phải nêu nguyên nhân: đại dịch, đóng cửa biên giới; phục hồi nhờ mở cửa, miễn thị thực, quảng bá.
✦Giải thích bằng nhân tố: tài nguyên du lịch, mức sống tăng, hạ tầng (hàng không, cao tốc), chính sách thị thực, thị trường nguồn (Trung Quốc, Hàn Quốc).

⚠️ Bẫy hay gặp

✦Nhận xét chỉ so số cuối với số đầu: phải so từng giai đoạn (nhanh, chậm, giảm), giữa các chỉ tiêu và nêu nguyên nhân của biến động bất thường.
✦Khi nói ngoại thương chỉ nói "tăng": thiếu cán cân (nhập siêu chuyển sang xuất siêu) và nguyên nhân (hội nhập, hiệp định thương mại, đầu tư nước ngoài).

5 📝 Dàn ý báo cáo

Khung báo cáo về một ngành dịch vụ (không chấm điểm)

✦Vai trò của ngành → điều kiện phát triển (tài nguyên, dân cư, hạ tầng, chính sách).
✦Tình hình: số liệu, biểu đồ chọn đúng dạng, nhận xét có số lần hoặc số tuyệt đối.
✦Phân bố (nơi tập trung) → hạn chế và giải pháp → kết luận.
✦Nguồn số liệu: Tổng cục Thống kê, Cục Du lịch Quốc gia, Bộ Công Thương (ngoại thương), Bộ Xây dựng (vận tải). Báo cáo về địa phương: sở du lịch và niên giám thống kê của tỉnh, không dùng số ước lượng, quảng cáo.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

📊

Chọn biểu đồ

1
Nhận biết
Thể hiện số lượt khách quốc tế và nội địa (cùng đơn vị triệu lượt) qua bốn năm, so sánh quy mô, dạng biểu đồ thích hợp nhất là
2
Thông hiểu
Thể hiện số lượt khách (triệu lượt) và doanh thu du lịch (nghìn tỉ đồng) qua các năm, dạng biểu đồ thích hợp là
3
Thông hiểu
Thể hiện cơ cấu khách du lịch theo thị trường nguồn năm 2024, dạng biểu đồ thích hợp là
4
Thông hiểu
So sánh tốc độ tăng trưởng giá trị xuất khẩu và nhập khẩu qua các năm (năm gốc = 100 %), nên vẽ

🧮

Tính chỉ số

1
Thông hiểu Dựa vào bảng số lượt khách du lịch của Việt Nam: $N a ˘ m 2010201520192024 Qu o ˆ ˊ c t e ˆ ˊ 5, 0 7, 9 18, 0 17, 6 Nội đ ịa 285785110$ (đơn vị: triệu lượt) Năm 2024, khách nội địa gấp bao nhiêu lần khách quốc tế? (làm tròn hai chữ số thập phân) Đáp số:
2
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, khách quốc tế năm 2019 gấp bao nhiêu lần năm 2010? Đáp số:
3
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, khách quốc tế năm 2024 bằng bao nhiêu % so với năm 2019? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
4
Thông hiểu Dựa vào bảng xuất nhập khẩu: $N a ˘ m 2010201520192024 Xu a ˆ ˊ t 72, 2 162, 4 264, 3 405, 5 Nhập 84, 8 165, 6 253, 4 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số làm tròn, gần đúng) Cán cân thương mại năm 2024 là bao nhiêu tỉ USD? Đáp số:
5
Vận dụng Với bảng ở câu trên, xuất khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu % so với năm 2019? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
6
Vận dụng Số liệu minh hoạ: tổng thu du lịch năm nọ là 840 nghìn tỉ đồng với khoảng 120 triệu lượt khách. Chi tiêu bình quân một lượt khách là bao nhiêu triệu đồng? Đáp số:

📖

Đọc bảng số liệu

1
Thông hiểu
Dựa vào bảng số lượt khách: $N a ˘ m 2010201520192024 Qu o ˆ ˊ c t e ˆ ˊ 5, 0 7, 9 18, 0 17, 6 Nội đ ịa 285785110$ (đơn vị: triệu lượt) Từ năm 2019 đến năm 2024, khách nội địa tăng thêm khoảng
2
Nhận biết
Từ năm 2015 đến năm 2019, khách quốc tế của nước ta (7,9 → 18,0 triệu lượt)
3
Thông hiểu
Dựa vào bảng xuất nhập khẩu: $N a ˘ m 2010201520192024 Xu a ˆ ˊ t 72, 2 162, 4 264, 3 405, 5 Nhập 84, 8 165, 6 253, 4 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số làm tròn, gần đúng) Năm nước ta nhập siêu là
4
Vận dụng
Khách quốc tế 2024 (17,6 triệu lượt) thấp hơn 2019 (18,0) trong khi khách nội địa 2024 (110) cao hơn 2019 (85). Nhận xét đúng nhất là

✍️

Giải thích

1
Thông hiểu
Vì sao sau đại dịch khách nội địa phục hồi nhanh hơn khách quốc tế?
2
Nhận biết
Nhân tố chính làm nhu cầu du lịch nội địa tăng mạnh là
3
Vận dụng
Nước ta chuyển từ nhập siêu sang xuất siêu từ năm 2019 chủ yếu nhờ
4
Thông hiểu
Khi viết báo cáo về du lịch tỉnh bạn, nguồn số liệu phù hợp nhất là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

1
Thông hiểu
Tổng số khách du lịch năm 2024 (127,6 triệu lượt) gấp khoảng 3,87 lần năm 2010 (33 triệu lượt). Khi vẽ hai hình tròn cơ cấu, bán kính hình năm 2024 gấp khoảng
2
Vận dụng
Thể hiện số lượt khách quốc tế (triệu lượt) và doanh thu du lịch (nghìn tỉ đồng) giai đoạn 2010 – 2024, dạng biểu đồ thích hợp nhất là
3
Vận dụng
Từ 2010 đến 2024, nhập khẩu bằng khoảng 449 % và xuất khẩu bằng khoảng 562 % mức năm 2010 (2010 = 100 %). Nhận xét đúng là

✅

Phần II · Đúng / sai

1
Thông hiểu
Cho bảng số lượt khách du lịch của Việt Nam: $N a ˘ m 2010201520192024 Qu o ˆ ˊ c t e ˆ ˊ 5, 0 7, 9 18, 0 17, 6 Nội đ ịa 285785110$ (đơn vị: triệu lượt)

a)Năm 2019, khách quốc tế gấp khoảng 3,6 lần năm 2010.

b)Khách nội địa năm 2024 gấp khoảng 4 lần khách quốc tế.

c)Khách nội địa tăng liên tục giai đoạn 2010 – 2024.

d)Khách quốc tế năm 2024 cao hơn năm 2019.
2
Vận dụng
Cho bảng xuất nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam: $N a ˘ m 2010201520192024 Xu a ˆ ˊ t 72, 2 162, 4 264, 3 405, 5 Nhập 84, 8 165, 6 253, 4 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số làm tròn, gần đúng)

a)Năm 2019, nước ta xuất siêu khoảng 10,9 tỉ USD.

b)Năm 2015, nước ta xuất siêu.

c)Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2019 khoảng 518 tỉ USD.

d)Xuất khẩu năm 2024 tăng chậm hơn nhập khẩu so với năm 2010.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

1
Thông hiểu Dựa vào bảng số lượt khách du lịch: $N a ˘ m 2010201520192024 Qu o ˆ ˊ c t e ˆ ˊ 5, 0 7, 9 18, 0 17, 6 Nội đ ịa 285785110$ (đơn vị: triệu lượt) Khách nội địa năm 2015 bằng bao nhiêu % so với năm 2010 (2010 = 100 %)? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
2
Thông hiểu Năm 2020 khách quốc tế chỉ có 3,8 triệu lượt (năm 2019 là 18,0 triệu lượt). Khách quốc tế năm 2020 giảm bao nhiêu % so với năm 2019? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
3
Thông hiểu Với bảng khách ở câu đầu, tổng khách du lịch năm 2024 (cả quốc tế và nội địa) là bao nhiêu triệu lượt? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
4
Vận dụng Dựa vào bảng xuất nhập khẩu: $N a ˘ m 2010201520192024 Xu a ˆ ˊ t 72, 2 162, 4 264, 3 405, 5 Nhập 84, 8 165, 6 253, 4 380, 8$ (đơn vị: tỉ USD; số làm tròn, gần đúng) Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2019 là bao nhiêu tỉ USD? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
5
Vận dụng Với bảng ở câu trên, cán cân thương mại năm 2019 là bao nhiêu tỉ USD? Đáp số:
6
Vận dụng Với bảng ở câu trên, nhập khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu % so với năm 2010 (2010 = 100 %)? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

•Phần I hay hỏi: dạng biểu đồ theo từ khoá (cột ghép, kết hợp hai trục, đường, tròn), nguyên nhân khách nội địa phục hồi nhanh hơn, bán kính hình tròn khi tổng khác nhau.
•Phần II cho bảng khách du lịch hoặc xuất nhập khẩu: ý dễ mất điểm là nhầm xuất siêu – nhập siêu, so sánh lệch năm (4 lần ở 2019, 6 lần ở 2024), coi quốc tế chưa vượt 2019 là du lịch chưa phục hồi.
•Phần III: gấp mấy lần, mức giảm %, tốc độ tăng trưởng, cán cân, tổng kim ngạch, chi tiêu bình quân. Nhớ đổi đơn vị và ghi rõ làm tròn.

Làm đề thi thử trọn bộ

Bài tiếp theo
Khai thác thế mạnh ở Trung du và miền núi phía Bắc