Bài 15 · Cơ bản

Thực hành: Tìm hiểu vai trò, tình hình phát triển và chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản

Chọn đúng dạng biểu đồ cho số liệu nông, lâm, thuỷ sản; tính tốc độ tăng trưởng, mức tăng bình quân, tỉ trọng, bán kính hình tròn; nhận xét có số liệu và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu: tỉ trọng nông nghiệp trong GDP giảm nhưng giá trị xuất khẩu tăng gấp hơn ba lần.

Ứng với SGK Địa lí 12 (bộ thống nhất): Bài 15

⚡ Nhớ nhanh

1Vai trò: an ninh lương thực, nguyên liệu, xuất khẩu (khoảng 62,5 tỉ USD năm 2024), việc làm cho hơn một phần tư lao động, ổn định xã hội, bảo vệ môi trường.
2Chuyển dịch cơ cấu: giữa ba phân ngành nông nghiệp giảm, thuỷ sản tăng; trong nông nghiệp trồng trọt giảm, chăn nuôi tăng; trong trồng trọt cây lương thực giảm, cây ăn quả, cây công nghiệp tăng; trong thuỷ sản nuôi trồng vượt khai thác.
3Chọn biểu đồ: giá trị qua nhiều năm ⇒ cột hoặc đường; hai đại lượng khác đơn vị ⇒ kết hợp; tốc độ tăng trưởng nhiều chỉ tiêu ⇒ đường (năm gốc = 100 %); cơ cấu ở hai năm ⇒ hai hình tròn; qua từ 4 năm ⇒ miền.
4Hai hình tròn có tổng khác nhau (đề cho giá trị tuyệt đối) thì bán kính khác nhau: $R_{2} = R_{1} S_{2} / S_{1}$ . Tổng gấp 4 lần ⇒ bán kính gấp 2 lần.
5Tính nhanh: tốc độ = năm sau : năm gốc × 100 %; bình quân năm = (cuối − đầu) : số năm; tỉ trọng = thành phần : tổng × 100 %. Tỉ trọng giảm không có nghĩa là giá trị giảm.

👀 Nhìn là hiểu

Xưởng biểu đồ nông, lâm, thuỷ sản: xem bốn biểu đồ từ một bảng tự vẽ dần (cột xuất khẩu, hai đường tốc độ tăng trưởng đi ngược chiều, hai hình tròn thuỷ sản bán kính khác nhau, cột + đường), kéo thanh năm để tự xem; "Chọn biểu đồ" kéo thẻ vào khung theo từ khoá; "Xưởng tính" làm từng bước tốc độ, tỉ trọng, bán kính.

Bảng số liệu: nông, lâm, thuỷ sản của Việt Nam

Năm	Xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản (tỉ USD)	Tỉ trọng trong GDP (%)	Thuỷ sản khai thác (triệu tấn)	Thuỷ sản nuôi trồng (triệu tấn)
2010	19,2	15,4	2,4	2,7
2015	30,1	–	–	–
2020	41,3	12,7	3,9	4,6
2023	53	11,9	3,9	5,5
2024	62,5	12	–	–

Nguồn: Bộ NN&PTNT (xuất khẩu); Ngân hàng Thế giới theo Tổng cục Thống kê (tỉ trọng GDP); Tổng cục Thống kê (thuỷ sản, làm tròn). Theo labnguyen c3-b11, b13, b15.

Xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản

Biểu đồ giá trị xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản của Việt Nam, giai đoạn 2010 – 2024 (tỉ USD)

Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.

2010

2015

2020

2023

2024

💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.

1 🌾 Vai trò và chuyển dịch cơ cấu

Chuyển dịch cơ cấu trong ngành nông, lâm, thuỷ sản

Cấp	Giảm tỉ trọng	Tăng tỉ trọng	Nguyên nhân chính
Ba phân ngành	Nông nghiệp	Thuỷ sản	Nhu cầu thuỷ sản, nuôi trồng hiệu quả cao
Trong nông nghiệp	Trồng trọt	Chăn nuôi	Thu nhập tăng, nhu cầu thịt, trứng, sữa
Trong trồng trọt	Cây lương thực	Cây ăn quả, cây công nghiệp	Xuất khẩu, giá trị cao hơn
Trong thuỷ sản	Khai thác	Nuôi trồng	Nguồn lợi ven bờ cạn, nuôi chủ động

⚠️ Bẫy hay gặp

✦"Tỉ trọng trồng trọt giảm nghĩa là sản lượng cây trồng giảm" — sai: trồng trọt vẫn tăng giá trị; tỉ trọng giảm vì chăn nuôi tăng nhanh hơn.
✦"Xuất khẩu nông sản tăng chủ yếu nhờ tăng sản lượng" — sai: còn nhờ giá, chất lượng, chế biến, mở thị trường qua các hiệp định thương mại.

2 📊 Chọn biểu đồ, vẽ hai hình tròn

Dạng bài

Chọn biểu đồ cho số liệu nông, lâm, thuỷ sản

1 Gạch chân từ khoá: "qua các năm", "tốc độ tăng trưởng", "cơ cấu", "hai đại lượng khác đơn vị".
2 Một chỉ tiêu qua nhiều năm ⇒ cột (nhấn quy mô) hoặc đường (nhấn diễn biến). Nhiều chỉ tiêu ⇒ tốc độ tăng trưởng, năm gốc = 100 %, vẽ đường.
3 Cơ cấu hai năm ⇒ hai hình tròn; đề cho giá trị tuyệt đối và tổng hai năm khác nhau ⇒ bán kính khác nhau: $R_{2} = R_{1} S_{2} / S_{1}$ .
4 Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung, phạm vi, thời gian, đơn vị; thử lại trên sim ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Vẽ hai hình tròn cùng bán kính, hoặc lấy tỉ số tổng (1,84) làm tỉ số bán kính: diện tích hình tròn tỉ lệ với bình phương bán kính nên phải lấy căn.

🥧

Làm mẫu

Vẽ hai biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu sản lượng thuỷ sản (khai thác, nuôi trồng) năm 2010 (tổng 5,1 triệu tấn) và 2023 (tổng 9,4 triệu tấn). Bán kính hình năm 2023 so với năm 2010 thế nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🧮 Tính chỉ số

Số liệu mẫu

Năm	2010	2020	2023	2024
Xuất khẩu (tỉ USD)	19,2	41,3	53,0	62,5
Tỉ trọng GDP (%)	15,4	12,7	11,9	12,0

Dạng bài

Tính tốc độ tăng trưởng và mức tăng bình quân

1 Chọn năm gốc = 100 %.
2 Tốc độ = giá trị năm sau : giá trị năm gốc × 100 %.
3 Mức tăng bình quân năm = (giá trị cuối − giá trị đầu) : số năm của giai đoạn.
4 Kiểm tra: đường nào dốc hơn tăng nhanh hơn; số năm đúng bằng hiệu hai năm ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng tỉ trọng giảm thì ngành suy yếu; hoặc viết "tăng 325,5 %" (đó là bằng 325,5 %, tức tăng thêm 225,5 %).

📈

Làm mẫu

Xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản năm 2010 là 19,2 tỉ USD, năm 2024 là 62,5 tỉ USD. Tính tốc độ tăng trưởng (2010 = 100 %). Tỉ trọng trong GDP cùng thời gian là 15,4 % và 12,0 %: tính tốc độ và nhận xét.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 ✍️ Nhận xét và giải thích

Nhận xét đủ ý

✦Khái quát xu hướng (tăng liên tục / giảm) kèm số lần hoặc số tuyệt đối: "tăng 3,3 lần, từ 19,2 lên 62,5 tỉ USD".
✦Giai đoạn nhanh – chậm: so mức tăng bình quân năm (2020 – 2024: 5,3 tỉ USD/năm; 2010 – 2020: 2,2 tỉ USD/năm).
✦Giải thích bằng nhân tố: thị trường và hiệp định thương mại, chế biến, chất lượng, chính sách tái cơ cấu, nhu cầu thế giới.
✦Với cơ cấu: nói rõ thành phần nào tăng, thành phần nào giảm tỉ trọng (nuôi trồng 52,9 % → 58,5 %).

⚠️ Bẫy hay gặp

✦Nhận xét chỉ nói "tăng hay giảm": thiếu mức tăng, số lần, giai đoạn nhanh – chậm và nguyên nhân.
✦Nhầm "tăng nhiều nhất" (số tuyệt đối) với "tăng nhanh nhất" (tốc độ): phải nói rõ đang xét cái nào.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🌾

Vai trò và chuyển dịch cơ cấu

1
Nhận biết
Trong nội bộ ngành nông nghiệp, xu hướng chuyển dịch cơ cấu là
2
Nhận biết
Trong cơ cấu nông, lâm, thuỷ sản, phân ngành tăng tỉ trọng là
3
Thông hiểu
Trong thuỷ sản, nuôi trồng vượt khai thác chủ yếu vì

📊

Chọn biểu đồ

1
Thông hiểu
Thể hiện giá trị xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản của nước ta qua các năm 2010 – 2024, dạng biểu đồ thích hợp là
2
Thông hiểu
Thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thuỷ sản ở hai năm có tổng giá trị khác nhau, dạng biểu đồ thích hợp là
3
Thông hiểu
So sánh tốc độ tăng trưởng của giá trị xuất khẩu và tỉ trọng trong GDP (năm gốc = 100 %), nên vẽ
4
Vận dụng
Tổng giá trị sản xuất năm sau gấp 4 lần năm trước. Khi vẽ hai biểu đồ tròn, bán kính năm sau bằng bao nhiêu lần bán kính năm trước?

🧮

Tính chỉ số

1
Thông hiểu Dựa vào bảng (XK: giá trị xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản; tỉ trọng: % của ngành trong GDP): $N a ˘ m 20102015202020232024 XK (tỉ USD) 19, 2 30, 1 41, 3 53, 0 62, 5 Tỉ trọng (%) 15, 4 - 12, 7 11, 9 12, 0$ $ Giá trị xuất khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu % so với năm 2010 (2010 = 100 %)? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
2
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giá trị xuất khẩu năm 2024 tăng thêm so với năm 2020 là tỉ USD.
3
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giai đoạn 2020 – 2024, bình quân mỗi năm xuất khẩu tăng thêm tỉ USD.
4
Thông hiểu Dựa vào bảng sản lượng thuỷ sản (triệu tấn): $N a ˘ m 201020202023 Khai th a ˊ c 2, 4 3, 9 3, 9 Nu o ˆ i tr o ˆ ˋ ng 2, 7 4, 6 5, 5$ Tổng sản lượng thuỷ sản năm 2023 là triệu tấn.
5
Vận dụng Với bảng ở câu trên, tỉ trọng nuôi trồng trong tổng sản lượng thuỷ sản năm 2023 là bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
6
Vận dụng Vẽ hai biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu thuỷ sản năm 2010 (tổng 5,1 triệu tấn) và 2023 (tổng 9,4 triệu tấn). Bán kính hình năm 2023 gấp bao nhiêu lần năm 2010? (làm tròn hai chữ số thập phân) Đáp số:
7
Vận dụng Tỉ trọng nông, lâm, thuỷ sản trong GDP năm 2024 (12,0 %) bằng bao nhiêu % so với năm 2010 (15,4 %)? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:

📖

Đọc bảng số liệu

1
Thông hiểu
Dựa vào bảng (XK: giá trị xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản; tỉ trọng: % của ngành trong GDP): $N a ˘ m 20102015202020232024 XK (tỉ USD) 19, 2 30, 1 41, 3 53, 0 62, 5 Tỉ trọng (%) 15, 4 - 12, 7 11, 9 12, 0$ $ Từ năm 2023 sang năm 2024, giá trị xuất khẩu tăng thêm khoảng
2
Thông hiểu Dựa vào bảng thuỷ sản: $N a ˘ m 201020202023 Khai th a ˊ c 2, 4 3, 9 3, 9 Nu o ˆ i tr o ˆ ˋ ng 2, 7 4, 6 5, 5$ Năm 2023, sản lượng nuôi trồng gấp bao nhiêu lần khai thác? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
3
Vận dụng
Giá trị xuất khẩu tăng gấp hơn 3 lần (2010 – 2024) trong khi tỉ trọng nông, lâm, thuỷ sản trong GDP giảm từ 15,4 % xuống 12,0 %. Nhận xét đúng là

✍️

Giải thích

1
Nhận biết
Tỉ trọng trồng trọt trong nông nghiệp giảm không có nghĩa là
2
Thông hiểu
Xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản tăng mạnh chủ yếu nhờ
3
Vận dụng
Vì sao tỉ trọng thuỷ sản tăng trong cơ cấu nông, lâm, thuỷ sản?

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

1
Thông hiểu
Tổng sản lượng thuỷ sản năm 2023 gấp khoảng 1,84 lần năm 2010. Khi vẽ hai hình tròn, bán kính hình năm 2023 gấp khoảng
2
Vận dụng
Thể hiện chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất của ba phân ngành nông, lâm, thuỷ sản qua 5 năm, dạng biểu đồ thích hợp nhất là
3
Vận dụng
Từ 2010 đến 2024, xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản bằng 325,5 % còn tỉ trọng trong GDP bằng 77,9 % (2010 = 100 %). Nhận xét đúng là

✅

Phần II · Đúng / sai

1
Thông hiểu
Cho bảng giá trị xuất khẩu và tỉ trọng nông, lâm, thuỷ sản trong GDP của Việt Nam (dấu "−": không có số liệu) (XK: giá trị xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản; tỉ trọng: % của ngành trong GDP): $N a ˘ m 20102015202020232024 XK (tỉ USD) 19, 2 30, 1 41, 3 53, 0 62, 5 Tỉ trọng (%) 15, 4 - 12, 7 11, 9 12, 0$ $

a)Giá trị xuất khẩu năm 2024 gấp khoảng 3,3 lần năm 2010.

b)Tỉ trọng của ngành trong GDP năm 2024 cao hơn năm 2010.

c)Mức tăng xuất khẩu bình quân mỗi năm giai đoạn 2020 – 2024 lớn hơn giai đoạn 2010 – 2020.

d)Tỉ trọng trong GDP giảm chứng tỏ giá trị của ngành giảm.
2
Vận dụng
Cho bảng sản lượng thuỷ sản của Việt Nam (triệu tấn): $N a ˘ m 201020202023 Khai th a ˊ c 2, 4 3, 9 3, 9 Nu o ˆ i tr o ˆ ˋ ng 2, 7 4, 6 5, 5$

a)Tổng sản lượng thuỷ sản năm 2023 gấp khoảng 1,8 lần năm 2010.

b)Sản lượng khai thác năm 2023 cao hơn năm 2020.

c)Tỉ trọng nuôi trồng năm 2023 trên 55 %.

d)Tỉ trọng nuôi trồng năm 2010 lớn hơn năm 2023.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

1
Thông hiểu Dựa vào bảng (XK: giá trị xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản; tỉ trọng: % của ngành trong GDP): $N a ˘ m 20102015202020232024 XK (tỉ USD) 19, 2 30, 1 41, 3 53, 0 62, 5 Tỉ trọng (%) 15, 4 - 12, 7 11, 9 12, 0$ $ Giá trị xuất khẩu năm 2020 bằng bao nhiêu % so với năm 2010 (2010 = 100 %)? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
2
Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giai đoạn 2010 – 2015 giá trị xuất khẩu tăng thêm bao nhiêu tỉ USD? Đáp số:
3
Thông hiểu Dựa vào bảng sản lượng thuỷ sản: $N a ˘ m 201020202023 Khai th a ˊ c 2, 4 3, 9 3, 9 Nu o ˆ i tr o ˆ ˋ ng 2, 7 4, 6 5, 5$ Tổng sản lượng thuỷ sản năm 2020 là bao nhiêu triệu tấn? Đáp số:
4
Vận dụng Với bảng ở câu trên, tỉ trọng nuôi trồng trong tổng sản lượng năm 2020 là bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
5
Vận dụng Với bảng ở câu trên, tổng sản lượng năm 2023 gấp bao nhiêu lần năm 2020? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
6
Vận dụng Số liệu minh hoạ: tổng giá trị năm sau gấp 9 lần năm trước. Khi vẽ hai biểu đồ tròn, bán kính hình năm sau gấp bao nhiêu lần năm trước? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

•Phần I hay hỏi: xu hướng chuyển dịch cơ cấu (nông nghiệp ↓, thuỷ sản ↑; trồng trọt ↓, chăn nuôi ↑; nuôi trồng > khai thác), dạng biểu đồ theo từ khoá, bán kính hình tròn khi tổng khác nhau.
•Phần II cho bảng xuất khẩu, tỉ trọng GDP, thuỷ sản: ý dễ mất điểm là coi tỉ trọng giảm là ngành yếu đi, nhầm tăng nhiều nhất (tuyệt đối) với tăng nhanh nhất (tốc độ), nhầm khai thác với nuôi trồng.
•Phần III: tốc độ tăng trưởng (năm gốc = 100 %), mức tăng bình quân năm, tỉ trọng thành phần, bán kính $R_{2} = R_{1} S_{2} / S_{1}$ . Nhớ lấy căn bậc hai, chia đúng số năm của giai đoạn.

Làm đề thi thử trọn bộ

Bài tiếp theo
Chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp