Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
Nêu được trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, nhận ra đúng một việc làm thuộc hình thức nào (kinh tế, pháp lí, đạo đức, nhân văn) và chỉ ra ý nghĩa với xã hội và với chính doanh nghiệp.
Ứng với SGK Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 12 (bộ thống nhất): Bài 6
⚡ Nhớ nhanh
- 1Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp = toàn bộ trách nhiệm bắt buộc và tự nguyện mà doanh nghiệp thực hiện với xã hội bằng chính sách, việc làm cụ thể, mang lại ảnh hưởng tích cực, góp phần vào mục tiêu xã hội và phát triển bền vững quốc gia.
- 2Không chỉ "kiếm lời rồi nộp thuế": doanh nghiệp vừa theo đuổi lợi ích riêng (đúng pháp luật) vừa gắn với lợi ích chung của cộng đồng; SGK coi đây là chiến lược kinh doanh, nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển.
- 3Bốn hình thức: kinh tế (kinh doanh hiệu quả, việc làm, hàng chất lượng) · pháp lí (tuân thủ luật: thuế, môi trường, người tiêu dùng) · đạo đức (làm điều đúng, công bằng, không gây hại) · nhân văn (thiện nguyện, nhân đạo, đóng góp cộng đồng).
- 4Công dân tham gia điều hành doanh nghiệp phải: tuân thủ pháp luật · bảo đảm an toàn, quyền lợi người lao động · bảo đảm chất lượng sản phẩm, quyền lợi người tiêu dùng · cùng xây dựng kế hoạch trách nhiệm với cộng đồng phù hợp khả năng.
- 5Mạch nhớ: kinh tế → pháp lí → đạo đức → nhân văn. Ý nghĩa: với xã hội (phát triển bền vững, giải quyết khó khăn cộng đồng, bảo vệ môi trường) và với doanh nghiệp (uy tín, niềm tin, lợi thế cạnh tranh).
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để xem một công ty xây dần "tháp trách nhiệm" 4 tầng và xã hội được lợi thế nào. Ở cảnh cuối, chạm vào một tầng để thử "bỏ" tầng đó và xem điều gì xảy ra. Thẻ "Kéo việc làm vào đúng tầng": kéo từng việc của doanh nghiệp vào hình thức trách nhiệm tương ứng, có một thẻ không phải trách nhiệm xã hội mà là việc làm sai.
1/5Công ty sữa Xanh (hư cấu) dựng nền: làm ăn hiệu quả, giữ việc làm, bán hàng chất lượng — tầng KINH TẾ.
1 🏢 Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là gì
Cần nhớ
- ✦Phần lớn doanh nghiệp lấy lợi nhuận làm mục tiêu hoạt động, nhưng doanh nghiệp cũng phải có trách nhiệm với Nhà nước và xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế – xã hội và phát triển bền vững của quốc gia.
- ✦Theo cách SGK dẫn từ Ngân hàng Thế giới: đó là sự cam kết đóng góp cho phát triển bền vững bằng những việc nâng cao chất lượng đời sống của người lao động và gia đình họ, của cộng đồng và toàn xã hội — theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp lẫn xã hội.
- ✦Nói gọn theo SGK: trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là toàn bộ trách nhiệm bắt buộc và tự nguyện doanh nghiệp thực hiện với xã hội, bằng chính sách và việc làm cụ thể, mang lại ảnh hưởng tích cực cho xã hội, cộng đồng.
- ✦Doanh nghiệp vừa theo đuổi lợi ích riêng phù hợp pháp luật, vừa gắn với lợi ích chung; coi trách nhiệm xã hội là chiến lược kinh doanh, nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Coi nộp thuế đủ là xong, mặc kệ khói bụi, nước thải, người lao động. Có thể lãi nhanh nhưng mất niềm tin, mất khách và dễ vi phạm pháp luật.
Kinh doanh hiệu quả đồng thời tuân thủ luật, đối xử công bằng, góp phần cho cộng đồng. Uy tín tăng, doanh nghiệp phát triển bền vững hơn.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Chỉ những việc pháp luật bắt buộc mới là trách nhiệm xã hội" — sai. SGK nói rõ gồm cả bắt buộc và tự nguyện (tuân thủ luật là bắt buộc; thiện nguyện thường là tự nguyện).
- ✦"Kinh doanh có lãi không phải trách nhiệm xã hội" — sai. Đảm bảo kinh doanh hiệu quả, giữ việc làm, thu nhập là trách nhiệm kinh tế (ý 1b ở phần Luyện tập SGK là nhận định sai).
- ✦"Thực hiện trách nhiệm xã hội chỉ làm tăng chi phí, giảm sức cạnh tranh" — sai. SGK nhấn mạnh về lâu dài nó nâng uy tín, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.
2 🔺 Bốn hình thức thực hiện
Bốn hình thức — nhận ra bằng "việc làm đó vì cái gì"
| Hình thức | Nội dung theo SGK | Việc làm điển hình |
|---|---|---|
| Trách nhiệm kinh tế | Đảm bảo kinh doanh hiệu quả, việc làm, thu nhập, cơ hội phát triển cho người lao động; cung ứng nhiều sản phẩm chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng; tiết kiệm chi phí, đạt doanh thu, lợi nhuận | Cải tiến mẫu mã, giữ chất lượng sản phẩm; giữ việc làm và thu nhập ổn định cho công nhân |
| Trách nhiệm pháp lí | Tuân thủ pháp luật về kinh doanh, thuế, môi trường, bảo vệ người tiêu dùng và các quy định liên quan; thực hiện nghĩa vụ nộp thuế | Kê khai, nộp thuế đầy đủ; xử lí nước thải đạt chuẩn; ghi đúng thành phần trên nhãn hàng |
| Trách nhiệm đạo đức | Thực hiện tốt đạo đức kinh doanh: làm điều đúng, chính đáng, công bằng; tránh gây hại cho con người, xã hội, môi trường; đối xử công bằng với người lao động | Trả lương công bằng, không phân biệt đối xử; kinh doanh trung thực |
| Trách nhiệm nhân văn | Tham gia hoạt động cộng đồng, thiện nguyện, nhân đạo, công ích; đóng góp nguồn lực cho cộng đồng | Sữa học đường; quyên góp giúp vùng bão lũ; ủng hộ Quỹ "Vì người nghèo" |
Dạng bài
Gọi đúng hình thức trách nhiệm trong một tình huống
- 1 Gạch việc doanh nghiệp làm (làm gì, cho ai).
- 2 Hỏi: việc đó là để làm ăn hiệu quả, giữ việc làm, chất lượng hàng ⇒ kinh tế · để đúng luật (thuế, môi trường, người tiêu dùng) ⇒ pháp lí · để công bằng, không gây hại ⇒ đạo đức · để giúp cộng đồng không vì lợi nhuận ⇒ nhân văn.
- 3 Một tình huống thường có nhiều hình thức cùng lúc: gọi tên từng việc một, đừng gộp.
- 4 Nếu doanh nghiệp làm điều ngược lại (xả thải, trốn thuế, chèn ép lao động) thì đó là thiếu trách nhiệm xã hội, nêu rõ vi phạm hình thức nào.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kết luận "đủ cả bốn hình thức" chỉ vì doanh nghiệp làm nhiều việc tốt — chỉ nêu những hình thức có việc làm chứng minh trong đề.
Công ty V sản xuất sữa: thường xuyên cải tiến mẫu mã, bảo đảm chất lượng, kê khai và nộp thuế đầy đủ; tham gia chương trình sữa học đường, vận động cán bộ nhân viên quyên góp giúp dân vùng bão lũ. Công ty V đã thực hiện những hình thức trách nhiệm xã hội nào?
Hướng dẫn giải
Trách nhiệm của công dân khi tham gia điều hành doanh nghiệp
- ✦Tuân thủ các quy định của pháp luật.
- ✦Bảo đảm an toàn, quyền lợi chính đáng cho người lao động.
- ✦Bảo đảm chất lượng sản phẩm, quyền lợi của người tiêu dùng.
- ✦Cùng tập thể lãnh đạo xây dựng chính sách, kế hoạch thực hiện trách nhiệm với cộng đồng phù hợp điều kiện và khả năng của doanh nghiệp.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Tài trợ, làm từ thiện là trách nhiệm nhân văn nhưng không bù được việc vi phạm pháp luật hay gây hại: một công ty vừa xả thải trái luật vừa tài trợ nhà văn hoá vẫn thiếu trách nhiệm xã hội (SGK, doanh nghiệp T: bụi, nước thải xả thẳng ra môi trường, công nhân thiếu đồ bảo hộ).
- ✦Nhầm pháp lí với đạo đức: pháp lí là việc luật quy định (nộp thuế, luật môi trường, luật người tiêu dùng); đạo đức là điều đúng, công bằng doanh nghiệp tự giữ, như đối xử công bằng với người lao động.
- ✦Nhầm kinh tế với nhân văn: giữ việc làm, bán hàng chất lượng để kinh doanh bền là kinh tế; tặng quà, quyên góp không đòi lại lợi nhuận là nhân văn.
3 🌱 Ý nghĩa của việc thực hiện trách nhiệm xã hội
Ý nghĩa với xã hội và với doanh nghiệp
| Với ai | Thực hiện trách nhiệm xã hội mang lại |
|---|---|
| Xã hội | Góp phần thúc đẩy phát triển bền vững của đất nước · hỗ trợ giải quyết khó khăn, thách thức của cộng đồng và xã hội · góp phần bảo vệ môi trường |
| Doanh nghiệp | Nâng cao chất lượng, giá trị thương hiệu, uy tín · tạo niềm tin với công chúng, người lao động · tăng lợi thế cạnh tranh ⇒ doanh nghiệp ngày càng phát triển |
Cần nhớ
- ✦Mạch ở Thông tin 2: bảo đảm chuẩn mực (bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, an toàn lao động, đào tạo nhân viên) ⇒ khẳng định uy tín, niềm tin ⇒ nâng khả năng cạnh tranh ⇒ phát triển bền vững doanh nghiệp, đồng thời góp phần phát triển bền vững quốc gia.
- ✦Thông tin 1 (SGK): trong hơn 2 năm (2020 đến tháng 6 năm 2022), vận động ủng hộ Quỹ "Vì người nghèo" và an sinh xã hội được trên 19.313 tỉ đồng = 3.865 (Quỹ 4 cấp) + 15.448 (ủng hộ trực tiếp các địa phương). Nhiều doanh nghiệp còn chuyển sang sản xuất xanh, đổi mới công nghệ.
- ✦Từ năm 2014, chương trình "Doanh nghiệp tiêu biểu vì người lao động" do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chủ trì tôn vinh doanh nghiệp chăm lo đời sống, cải thiện môi trường làm việc cho người lao động.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Đảo chủ thể lợi ích: "uy tín, lợi thế cạnh tranh" là ý nghĩa với doanh nghiệp; "phát triển bền vững đất nước, giải quyết khó khăn cộng đồng" là với xã hội. Đề hay ghép lẫn.
- ✦Đọc số liệu: khoản vận động trực tiếp cho địa phương (15.448 tỉ) lớn hơn nhiều khoản Quỹ 4 cấp (3.865 tỉ); và đó là số liệu của hơn 2 năm, không phải một năm.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khái niệm
- 1Nhận biết
Theo SGK, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là
- 2Thông hiểu
Giám đốc công ty X nói: "Công ty tôi đóng thuế đủ, không vi phạm luật nên đã làm tròn trách nhiệm xã hội." Nhận định nào đúng?
- 3Thông hiểu
Doanh nghiệp N hằng năm tự nguyện hỗ trợ học bổng cho học sinh nghèo, không có luật nào buộc làm. Việc này
- 4Nhận biết SGK coi thực hiện trách nhiệm xã hội là một chiến lược , nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Bốn hình thức
- 1Nhận biết
Tham gia hoạt động thiện nguyện, nhân đạo, công ích, đóng góp nguồn lực cho cộng đồng là hình thức trách nhiệm nào?
- 2Thông hiểu
Công ty P kê khai và nộp thuế đầy đủ, xử lí nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường. Công ty P đang thực hiện trách nhiệm
- 3Thông hiểu
Xưởng của chị H trả lương công bằng, không phân biệt đối xử giữa các lao động. Đây là biểu hiện của trách nhiệm
- 4Thông hiểu
Doanh nghiệp Q giữ ổn định việc làm và thu nhập cho công nhân, luôn cung ứng hàng chất lượng, an toàn cho khách. Doanh nghiệp Q thực hiện chủ yếu trách nhiệm
- 5Vận dụng
Tình huống: Công ty M sản xuất sữa, thường xuyên cải tiến mẫu mã và giữ chất lượng sản phẩm, kê khai và nộp thuế đầy đủ. Công ty đưa sữa đến các trường mầm non vùng khó, vận động cán bộ nhân viên quyên góp giúp dân vùng bão lũ. Ban lãnh đạo còn lập kế hoạch hằng năm để chọn việc cộng đồng phù hợp với khả năng của công ty. Nhận định nào ĐÚNG?
- 6Vận dụng
Công ty S bán thực phẩm. Giám đốc nói: "Chúng tôi chỉ cần đạt doanh thu, lợi nhuận cao, còn người tiêu dùng có an toàn hay không là chuyện của họ." Ý kiến đó
Ý nghĩa
- 1Nhận biết
Ý nào sau đây là ý nghĩa của việc thực hiện trách nhiệm xã hội ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP?
- 2Thông hiểu
Công ty T chuyển sang sản xuất xanh, hỗ trợ chương trình bảo vệ môi trường ở địa phương. Việc làm này trực tiếp mang lại ý nghĩa nào cho XÃ HỘI?
- 3Thông hiểu
Bấm theo đúng mạch (Thông tin 2 của SGK): từ thực hiện trách nhiệm xã hội đến doanh nghiệp phát triển bền vững.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 4Vận dụng
Doanh nghiệp V (dệt may ở một xã thuần nông) cung ứng sản phẩm chất lượng, thân thiện môi trường; đào tạo thanh niên trong xã thành thợ lành nghề; hằng năm hỗ trợ kinh phí cho học sinh hoàn cảnh khó khăn đi học đại học. Vì vậy uy tín của doanh nghiệp ngày càng tăng, kinh doanh phát triển. Tình huống thể hiện
Tình huống tổng hợp
- 1Vận dụng
Công ty Q chế biến thuỷ sản, dùng nhiều lao động thời vụ. Một số lao động kí hợp đồng trên 3 tháng nhưng không được đóng bảo hiểm xã hội; công ty còn thường trả lương chậm. Nhận xét nào đúng?
- 2Vận dụng
Công ty xây dựng B thu của nhiều khách hàng hàng trăm tỉ đồng tiền mua nhà nhưng không giao nhà theo tiến độ, quá hạn hơn 7 năm. Việc làm của công ty B
- 3Thông hiểu
Anh G tham gia ban lãnh đạo một công ty. Việc làm nào sau đây thể hiện đúng trách nhiệm của công dân khi điều hành doanh nghiệp?
- 4Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Đảm bảo kinh doanh đạt hiệu quả không phải trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
b)Chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường là thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
c)Doanh nghiệp đã đóng thuế đầy đủ thì có thể xả nước thải chưa xử lí ra môi trường.
d)Doanh nghiệp được xếp hạng "Doanh nghiệp tiêu biểu vì người lao động" còn tăng thêm uy tín.
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (50 phút) có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), không có câu trả lời ngắn. Gần như câu nào cũng cho một tình huống hoặc đoạn thông tin rồi hỏi. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Công ty R xét thưởng, nâng lương công bằng theo năng lực, không phân biệt đối xử giữa nam và nữ, giữa lao động thời vụ và lao động lâu năm. Công ty R đang thể hiện rõ nhất trách nhiệm
- 2Thông hiểu
Doanh nghiệp D gửi hàng nghìn suất quà Tết cho hộ nghèo và ủng hộ Quỹ "Vì người nghèo" mà không đòi hỏi lợi ích gì. Việc làm này thuộc hình thức trách nhiệm
- 3Vận dụng
Công ty cổ phần Y áp dụng công nghệ mới giúp giảm khí thải, đồng thời tổ chức đào tạo nghề cho người dân địa phương và tuyển họ vào làm việc. Nhờ đó công ty được người dân và khách hàng tin tưởng hơn. Chi tiết "được tin tưởng hơn" thể hiện
- 4Vận dụng
Ông L quản lí xưởng sản xuất. Ông cho rằng: "Bỏ tiền đầu tư xử lí nước thải và mua đồ bảo hộ cho công nhân là làm giảm khả năng cạnh tranh nên không cần." Cách nhìn nào dưới đây phù hợp nhất với SGK?
Phần II · Đúng / sai (có tình huống, thông tin)
- 1Vận dụng
Tình huống: Công ty K sản xuất bao bì nhựa. Khí thải từ lò nung bay thẳng sang khu dân cư, nước rửa máy xả xuống kênh mà chưa xử lí. Công nhân đứng máy ép nóng không được cấp găng tay, khẩu trang. Năm nay công ty tài trợ 200 triệu đồng xây nhà văn hoá cho xã và treo băng rôn "Vì cộng đồng" trước cổng.
a)Việc tài trợ xây nhà văn hoá là biểu hiện của trách nhiệm nhân văn.
b)Nhờ khoản tài trợ, có thể kết luận công ty K đã thực hiện tốt trách nhiệm xã hội.
c)Xả khí thải, nước thải chưa xử lí là thiếu trách nhiệm pháp lí về bảo vệ môi trường.
d)Việc không cấp găng tay, khẩu trang cho công nhân chỉ là chuyện nội bộ, không liên quan trách nhiệm xã hội.
- 2Thông hiểu
Thông tin (theo SGK, số liệu Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam): trong hơn 2 năm (từ năm 2020 đến tháng 6 năm 2022), Ủy ban đã vận động các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp ủng hộ Quỹ "Vì người nghèo" và thực hiện an sinh xã hội được trên 19.313 tỉ đồng. Trong đó Quỹ "Vì người nghèo" 4 cấp vận động được trên 3.865 tỉ đồng; các doanh nghiệp, cá nhân ủng hộ chương trình an sinh xã hội trực tiếp cho các địa phương trên 15.448 tỉ đồng.
a)Tổng số vận động được (19.313 tỉ đồng) bằng tổng hai khoản 3.865 tỉ và 15.448 tỉ đồng.
b)Khoản ủng hộ trực tiếp cho an sinh xã hội ở các địa phương nhỏ hơn khoản của Quỹ "Vì người nghèo" 4 cấp.
c)Việc doanh nghiệp ủng hộ các quỹ, chương trình an sinh xã hội là biểu hiện của trách nhiệm nhân văn.
d)Số liệu trong đoạn thông tin là kết quả vận động trong một năm.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay cho một tình huống ngắn rồi hỏi việc làm đó thuộc hình thức nào (kinh tế · pháp lí · đạo đức · nhân văn) hoặc ý nghĩa với ai (xã hội hay doanh nghiệp). Gạch việc làm, hỏi "vì cái gì".
- •Phần II hay cho tình huống một doanh nghiệp vừa làm điều tốt vừa vi phạm (tài trợ nhưng xả thải), hoặc đoạn số liệu hoạt động thiện nguyện; 4 ý trộn: nhận hình thức · "đủ để kết luận tốt chưa" · đọc số · ý nghĩa.
- •Bài này nối với bài 5 (lập kế hoạch kinh doanh: lợi nhuận, chi phí — trách nhiệm xã hội là phần "ngoài lợi nhuận" của chính doanh nghiệp đó), bài 8 (nghĩa vụ nộp thuế là trách nhiệm pháp lí) và bài 13 (bảo vệ môi trường).
Quản lí thu, chi trong gia đình