Vật lý lớp 11
Bài 9 · Cơ bản

Sóng ngang. Sóng dọc. Sự truyền năng lượng của sóng cơ

Phân biệt sóng ngang và sóng dọc theo phương dao động của phần tử so với phương truyền sóng, hiểu sóng mang năng lượng mà không mang vật chất đi theo, dùng λ = v/f cho sóng âm và đọc dao động kí để đo chu kì, tần số của âm.

Ứng với SGK Vật lí 11 (bộ thống nhất): Bài 9, Bài 10

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Sóng ngang: phần tử môi trường dao động theo phương vuông góc với phương truyền sóng (sóng trên dây). Sóng dọc: phần tử dao động theo phương trùng với phương truyền sóng (sóng trên lò xo, sóng âm trong không khí): lan đi thành các vùng nén – dãn nối tiếp.
  • 2Quá trình truyền sóng là quá trình truyền năng lượng: sóng mang năng lượng của nguồn đi xa nhưng không mang phần tử vật chất đi theo; mỗi phần tử chỉ dao động quanh vị trí cân bằng của nó.
  • 3Hai vùng nén (hoặc hai vùng dãn) liên tiếp cách nhau đúng một bước sóng: λ = v/f = vT. Sau thời gian t, sóng đi được s = vt, tức là t/T = tf bước sóng.
  • 4Sóng âm trong không khí là sóng dọc, tai người nghe được tần số từ 20 Hz đến 20 000 Hz. Biên độ sóng âm lớn ⇒ âm to; tần số lớn ⇒ âm cao.
  • 5Thực hành: dao động kí hiển thị tín hiệu của micro; đọc chu kì T = số ô × SEC/DIV, rồi f = 1/T; đo ba lần lấy trung bình.
  • 6Bẫy: nghĩ rằng sóng "cuốn" phần tử đi theo; đọc từ đỉnh xuống đáy (chỉ nửa chu kì) làm chu kì.

👀 Nhìn là hiểu

Xem 4 cảnh: sóng ngang trên dây, sóng dọc trên lò xo, sóng âm từ loa tới tai (to – cao hơn), rồi cảnh chốt "sóng mang năng lượng, hạt chỉ dao động tại chỗ". Sau đó tự làm thí nghiệm đo tần số âm thoa bằng dao động kí: kéo thẻ chu kì vào bảng (3 lượt), kéo thẻ công thức tần số, kéo thẻ nốt nhạc (5 lượt, có thẻ bẫy "đếm từ đỉnh tới đáy").

nguồnhạt dao động ↕truyền sóng →hai mũi tên vuông góc nhau

Tay lắc đầu dây lên xuống.

Sóng ngang: phương dao động ⊥ phương truyền · λ = v/f

1 〰️ Sóng ngang

Cần nhớ

  • ✦Sóng ngang: các phần tử của môi trường dao động theo phương vuông góc với phương truyền sóng. Ví dụ: sóng trên dây đàn hồi do tay lắc lên xuống (SGK coi sóng mặt nước trong thí nghiệm bài 8 cũng là sóng ngang).
  • ✦Hai mũi tên cần nhìn: mũi tên dao động của phần tử (ở dây: lên – xuống) và mũi tên truyền sóng (ở dây: sang phải). Hai mũi tên này vuông góc ⇒ sóng ngang.
  • ✦Hạt trên dây chỉ lên xuống tại chỗ; đỉnh sóng chạy sang phải là do các hạt lần lượt dao động trễ pha dần.
  • ✦Vẫn dùng λ = v/f: dây rung f = 5 Hz, sóng truyền 2 m/s ⇒ λ = 0,4 m = 40 cm.

Dạng bài

Nhận biết sóng ngang hay sóng dọc

  1. 1 Tìm phương dao động của một phần tử (nó lên xuống hay co dãn dọc theo?).
  2. 2 Tìm phương truyền sóng (sóng đi hướng nào).
  3. 3 So sánh hai phương: vuông góc ⇒ sóng ngang; trùng nhau ⇒ sóng dọc.
  4. 4 Thử lại bằng cách tưởng tượng một chấm đánh dấu: chấm đi lên xuống thì ngang, chấm đi tới lui thì dọc ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy "lên xuống" thì kết luận sóng truyền theo phương thẳng đứng. Sai: lên xuống là phương dao động của phần tử; sóng vẫn chạy ngang.

🪢
Làm mẫu

Một người lắc một đầu sợi dây lên xuống với tần số 5 Hz; sóng truyền trên dây theo phương ngang với tốc độ 2 m/s. Sóng này là sóng gì? Tính bước sóng.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🌀 Sóng dọc

Cần nhớ

  • ✦Sóng dọc: các phần tử dao động theo phương trùng với phương truyền sóng. Thí nghiệm: đặt lò xo dài mềm trên bàn nhẵn, tay cầm một đầu đẩy – kéo dọc trục lò xo.
  • ✦Các vòng lò xo ở sát bàn tay lần lượt bị nén rồi bị dãn; nhờ lực đàn hồi giữa các vòng mà biến dạng nén – dãn lan truyền đi xa dọc trục lò xo.
  • ✦Hai vùng nén liên tiếp (hoặc hai vùng dãn liên tiếp) cách nhau đúng một bước sóng. Lò xo: tay dao động f = 2 Hz, sóng truyền 1,2 m/s ⇒ λ = 0,6 m = 60 cm.
  • ✦Điểm mà sóng chưa truyền tới thì chưa dao động; sau t giây sóng đã truyền được t/T = tf bước sóng.

So sánh sóng ngang và sóng dọc

Sóng ngangSóng dọc
Phương dao động của phần tửVuông góc phương truyềnTrùng phương truyền
Hình ảnhĐỉnh sóng – hõm sóngVùng nén – vùng dãn
Ví dụSóng trên dâySóng trên lò xo, sóng âm trong không khí
Giống nhauĐều truyền năng lượng, phần tử chỉ dao động quanh vị trí cân bằngĐều truyền năng lượng, phần tử chỉ dao động quanh vị trí cân bằng

Dạng bài

Đếm số bước sóng đã truyền

  1. 1 Lấy tần số f (hoặc chu kì T) của nguồn.
  2. 2 Thời gian sóng đã truyền t (giây).
  3. 3 Số bước sóng = t/T = t · f. Quãng đường sóng đi được: s = v · t = (t · f) · λ.
  4. 4 Thử lại: số bước sóng nhân λ phải bằng v · t ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy t/f = 1,54 ≈ 0,375 là chia nhầm. Chu kì T = 1/f = 0,25 s ⇒ t/T = 1,50,25 = 6.

🪀
Làm mẫu

Tay dao động dọc theo trục lò xo với tần số 4 Hz, sóng truyền với tốc độ 1,2 m/s. Sau 1,5 s kể từ lúc tay bắt đầu dao động, sóng đã truyền được bao nhiêu bước sóng? Bước sóng bằng bao nhiêu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ⚡ Sóng truyền năng lượng

Cần nhớ

  • ✦Nguồn sóng là nguồn năng lượng: sóng mang năng lượng của nguồn đến mọi nơi trên phương truyền. Sóng lan tới đâu thì các phần tử ở đó bắt đầu dao động tới đó.
  • ✦Phần tử chỉ dao động tại chỗ, quanh vị trí cân bằng; nó không chạy theo sóng. Một chiếc phao trên mặt nước chỉ dập dềnh lên xuống khi sóng đi qua.
  • ✦Với sóng dọc trên lò xo, năng lượng được truyền đi bằng sự nén – dãn liên tiếp của các vòng lò xo. Mọi sóng cơ khác, kể cả sóng âm, truyền năng lượng theo cách như vậy.
  • ✦Khác biệt căn bản giữa sóng và hạt: hạt chuyển động thì mang cả vật chất đi; sóng chỉ mang năng lượng.
  • ✦Sóng lan ra càng xa nguồn thì năng lượng càng phải chia cho nhiều phần tử hơn, nên ở xa dao động yếu dần (SGK lớp 11 chưa có công thức cho phần này).

Dạng bài

Thời gian sóng tới một điểm

  1. 1 Lấy khoảng cách d từ nguồn tới điểm cần xét (đổi cùng đơn vị với v).
  2. 2 Thời gian sóng truyền tới: t₀ = d/v. Trước t₀ điểm đó đứng yên.
  3. 3 Nguồn đã rung được t giây thì điểm đó đã dao động được t − t₀ giây (nếu t > t₀).
  4. 4 Thử lại: sau t₀ sóng đã đi đúng quãng đường v · t₀ = d ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nói "A dao động suốt 8 s" là quên rằng sóng cần 3 s mới tới. Cũng sai nếu nghĩ phần tử A đi theo sóng: A chỉ dao động quanh vị trí cũ.

⏱️
Làm mẫu

Sóng truyền trên dây với tốc độ 2 m/s. Điểm A trên dây cách nguồn 6 m. Tính thời gian sóng truyền tới A. Trong 8 s đầu kể từ lúc nguồn bắt đầu rung, A đã dao động được bao lâu?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🔊 Dùng mô hình sóng giải thích âm

Cần nhớ

  • ✦Nguồn âm dao động làm các phần tử không khí sát nó dao động dọc theo phương truyền; các phần tử dao động lệch pha tạo nên các lớp không khí nén – dãn nối nhau: đó là sóng âm, sóng dọc, truyền theo mọi hướng.
  • ✦Sóng âm tới tai làm màng nhĩ dao động nên ta nghe được âm, dù không nhìn thấy sóng.
  • ✦Biên độ sóng âm lớn ⇒ biên độ dao động của màng nhĩ lớn ⇒ âm nghe to. Tần số sóng âm lớn ⇒ màng nhĩ dao động nhanh ⇒ âm nghe cao (thanh).
  • ✦Tai người nghe được tần số từ 20 Hz đến 20 000 Hz. Với không khí v ≈ 340 m/s: f = 440 Hz ⇒ λ = 340440 ≈ 0,77 m.
  • ✦Đọc dạng sóng trên dao động kí: sóng cao hơn (biên độ lớn) = to hơn; nhiều chu kì hơn trong cùng một ô thời gian (T nhỏ) = cao hơn.

Đặc trưng sóng ↔ cảm nhận

Trên dao động kíĐại lượngTa nghe thấy
Sóng cao hơn, cùng chu kìBiên độ tăngTo hơn, độ cao không đổi
Sóng thấp hơn, cùng chu kìBiên độ giảmNhỏ hơn, độ cao không đổi
Chu kì ngắn hơn, cùng biên độTần số tăngCao hơn, độ to không đổi
Chu kì dài hơn, cùng biên độTần số giảmTrầm hơn, độ to không đổi

Dạng bài

Tính bước sóng của âm

  1. 1 Lấy tốc độ âm trong không khí v ≈ 340 m/s và tần số f (đổi kHz sang Hz).
  2. 2 λ = v/f.
  3. 3 Muốn bước sóng ngắn nhất mà tai nghe được thì lấy tần số lớn nhất (và ngược lại).
  4. 4 Thử lại: λ · f phải bằng v ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy f = 25 Hz cho "ngắn nhất": λ = 34025 = 13,6 m. Đó là bước sóng dài nhất.

👂
Làm mẫu

Một học sinh nghe được âm có tần số từ 25 Hz đến 18 000 Hz. Cho tốc độ âm trong không khí là 340 m/s. Tính bước sóng ngắn nhất của âm mà bạn đó nghe được.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🔬 Thực hành: đo tần số sóng âm

Mục đích, dụng cụ, cách làm

  • ✦Mục đích: dùng dao động kí điện tử đo chu kì rồi tính tần số của âm do âm thoa phát ra, so với tần số ghi trên âm thoa. Làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên: dao động kí chỉ đo được tín hiệu có hiệu điện thế nhất định, vượt quá có thể hỏng.
  • ✦Dụng cụ: dao động kí điện tử và dây đo · micro · bộ khuếch đại tín hiệu · âm thoa và búa cao su · giá đỡ, kẹp giữ âm thoa. Âm thoa phát âm → micro biến dao động âm thành dao động điện cùng tần số → khuếch đại → dao động kí.
  • ✦Cách làm: bố trí như SGK; đặt micro cách âm thoa khoảng 20 cm; nối micro, bộ khuếch đại vào dao động kí và bật nguồn; dùng búa gõ âm thoa; nhìn màn hình, đọc chu kì T của sóng rồi ghi bảng; lặp lại ba lần.
  • ✦Chỉnh dao động kí: chế độ TRIGGER ở AUTO; núm VOLTS/DIV chỉnh độ cao sóng; núm SEC/DIV cho biết mỗi ô ngang ứng bao nhiêu thời gian; núm Vertical Position dịch sóng lên xuống.
  • ✦Giảm tiếng ồn bên ngoài: thí nghiệm nơi yên tĩnh, đặt micro gần âm thoa, gõ đủ mạnh để sóng trên màn rõ hơn tạp âm.

Một bảng số liệu mẫu (âm thoa ghi 440 Hz, SEC/DIV = 0,5 ms/ô)

Đại lượngLần 1Lần 2Lần 3Trung bình
Số ô một chu kì4,64,54,5
T = số ô × 0,5 ms2,30 ms2,25 ms2,25 ms2,27 ms
f = 1/T435 Hz444 Hz444 Hz441 Hz

Dạng bài

Đọc dao động kí và xử lí số liệu

  1. 1 Chọn hai đỉnh liền nhau (hoặc hai điểm giống hệt nhau cách một chu kì) và đếm số ô giữa chúng.
  2. 2 T = số ô × SEC/DIV (đổi ms sang giây khi tính f).
  3. 3 f = 1/T cho từng lần đo, rồi lấy giá trị trung bình; sai số = trung bình các độ lệch so với giá trị trung bình.
  4. 4 So sánh với tần số ghi trên âm thoa hoặc Bảng 10.2 (Đô 262 Hz; Rê 294; Mi 330; Pha 349; Son 392; La 440; Si 494 Hz). Thử lại: f trung bình lệch giá trị ghi không quá vài phần trăm ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm từ đỉnh xuống đáy (2,3 ô, tức 1,15 ms) rồi lấy làm chu kì: f = 10,00115 ≈ 870 Hz, gấp đôi giá trị đúng (435 Hz). Đỉnh tới đáy mới là nửa chu kì.

📟
Làm mẫu

SEC/DIV = 0,5 ms/ô, ba lần đo chu kì cho 4,6 ô; 4,5 ô; 4,5 ô. Tính T trung bình, f trung bình và so với nốt La (440 Hz).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Trả lời các câu hỏi của SGK

  • ✦Sóng âm truyền tới micro qua không khí (sóng dọc); micro đổi dao động của không khí thành tín hiệu điện cùng quy luật.
  • ✦Tần số tín hiệu điện bằng tần số âm thoa vì micro chạy theo dao động của sóng âm, mỗi dao động của âm thoa cho đúng một dao động của tín hiệu.
  • ✦Khoảng tần số tai nghe được 20 Hz – 20 000 Hz; âm thoa dùng trong thí nghiệm có tần số trong khoảng đó nên cũng nghe được.

6 🌊 Hiện tượng quanh ta

  • ✦🏖️ Phao trên biển dập dềnh lên xuống khi sóng đi qua nhưng không bị cuốn vào bờ: sóng mang năng lượng, không mang nước đi theo đúng nghĩa.
  • ✦🔊 Loa rung làm không khí nén – dãn nối nhau; âm tới tai làm màng nhĩ rung. Tắt loa thì sóng ngừng lan, không khí không "chảy" từ loa tới tai.
  • ✦🎸 Dây đàn gảy ra sóng ngang trên dây, nhưng âm nghe được là sóng dọc trong không khí. Dây căng hơn ⇒ tần số cao hơn ⇒ tiếng cao hơn.
  • ✦🪟 Cửa kính rung khi loa bass phát âm trầm to: sóng âm truyền năng lượng tới kính nên kính dao động theo.

7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦Hai mũi tên vuông góc ⇒ ngang; trùng nhau ⇒ dọc. Sóng âm trong không khí luôn là sóng dọc.
  • ✦Số bước sóng sóng đi được trong t giây: t · f (f = 4 Hz, t = 1,5 s ⇒ 6). Khoảng cách hai vùng nén liên tiếp = λ.
  • ✦Đọc dao động kí: T = số ô × SEC/DIV, rồi f = 1/T. Đếm từ đỉnh tới đỉnh, đừng đếm từ đỉnh tới đáy.
  • ✦Chữ "to – nhỏ" ⇒ biên độ; chữ "cao – trầm" ⇒ tần số. Hai chuyện này tách bạch.

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦Cho rằng sóng cuốn phần tử đi theo: phao trên mặt nước chỉ dập dềnh, sau một chu kì quay về chỗ cũ (dịch chuyển ròng bằng 0).
  • ✦Nhầm hai phương: sóng trên dây lắc lên xuống là ngang vì sóng chạy ngang, không phải vì tay đi lên xuống.
  • ✦λ = v · f thay vì v/f: v = 340 m/s, f = 440 Hz cho λ ≈ 0,77 m chứ không phải 1,5·10⁵ m.
  • ✦Lấy f nhỏ nhất để tìm bước sóng ngắn nhất: với 25 Hz ra 13,6 m, còn ngắn nhất ứng với 18 000 Hz là 1,9 cm.
  • ✦Chu kì đọc từ đỉnh đến đáy: 2,3 ô × 0,5 ms = 1,15 ms cho f gấp đôi thật (≈ 870 Hz thay vì 435 Hz).
  • ✦Quên nhân SEC/DIV: 4,6 ô mà coi là 4,6 ms.

📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn

  • ✦Đổi: 1 ms = 10⁻³ s; 1 kHz = 1000 Hz; 1 cm = 10⁻² m. T = 2,27 ms thì f ≈ 441 Hz (cỡ trăm hertz), không thể là 0,44 Hz.
  • ✦Bước sóng âm nghe được trong không khí từ cỡ 1,7 cm (20 000 Hz) tới cỡ 17 m (20 Hz): đáp số ngoài khoảng đó là đáng ngờ.
  • ✦Âm trầm (f nhỏ) ⇒ λ lớn; âm cao (f lớn) ⇒ λ nhỏ. Đáp số đi ngược lại là đã đảo v/f.
  • ✦Số bước sóng t/T phải là số không có đơn vị; nếu ra "giây" là đã chia sai.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

〰️

Sóng ngang

  1. 1
    Nhận biết

    Sóng ngang là sóng mà các phần tử của môi trường dao động

  2. 2
    Thông hiểu

    Tay lắc một đầu sợi dây đàn hồi lên xuống, sóng chạy dọc theo dây. Đây là

  3. 3
    Thông hiểu

    Một sóng truyền trên dây theo chiều dương trục Ox, các phần tử của dây dao động theo phương Oy. Góc giữa phương dao động của phần tử và phương truyền sóng là

  4. 4
    Thông hiểu Sóng trên dây truyền với tốc độ 2 m/s, nguồn dao động với tần số 5 Hz. Bước sóng là cm.
  5. 5
    Vận dụng Tay lắc dây với tần số 2 Hz, sóng trên dây có bước sóng 0,6 m. Sau 3 s kể từ lúc nguồn bắt đầu rung, sóng đã truyền đi được m.
🌀

Sóng dọc

  1. 1
    Nhận biết

    Trên lò xo có sóng dọc truyền qua, vùng mà các vòng lò xo ở sát nhau hơn bình thường gọi là vùng

  2. 2
    Thông hiểu

    Trên lò xo có sóng dọc, khoảng cách giữa hai vùng nén liên tiếp bằng

  3. 3
    Thông hiểu Bàn tay dao động dọc theo trục lò xo với tần số 2 Hz, sóng truyền với tốc độ 1,2 m/s. Hai vùng nén liên tiếp cách nhau cm.
  4. 4
    Thông hiểu

    Điểm khác nhau cơ bản giữa sóng ngang và sóng dọc là

  5. 5
    Vận dụng

    Nguồn dao động với tần số 4 Hz làm lò xo có sóng dọc truyền đi. Sau 1,5 s kể từ lúc bắt đầu dao động, sóng đã truyền được bao nhiêu bước sóng?

⚡

Sự truyền năng lượng

  1. 1
    Nhận biết

    Quá trình truyền sóng cơ là quá trình truyền

  2. 2
    Thông hiểu

    Một chiếc phao nhỏ nổi trên mặt hồ khi có sóng lan qua. Phao sẽ

  3. 3
    Thông hiểu

    Một hạt nhỏ buộc vào đầu xa của sợi dây. Khi sóng từ nguồn truyền tới, hạt bắt đầu rung vì

  4. 4
    Vận dụng Sóng truyền trên dây với tốc độ 3 m/s. Một điểm cách nguồn 12 m bắt đầu dao động sau s kể từ lúc nguồn rung.
  5. 5
    Vận dụng

    Sóng truyền với tốc độ 2 m/s. Điểm A cách nguồn 6 m. Trong 8 s đầu kể từ lúc nguồn bắt đầu rung, điểm A đã dao động được

🔊

Sóng âm

  1. 1
    Thông hiểu

    Sóng âm truyền trong không khí là

  2. 2
    Nhận biết

    Tai người bình thường nghe được âm có tần số trong khoảng

  3. 3
    Thông hiểu

    Biên độ sóng âm tới màng nhĩ tăng lên, tần số không đổi. Ta nghe thấy âm

  4. 4
    Thông hiểu Âm có tần số 440 Hz truyền trong không khí với tốc độ 340 m/s có bước sóng khoảng cm (làm tròn đến hàng đơn vị).
  5. 5
    Vận dụng Một học sinh nghe được âm từ 25 Hz đến 18 000 Hz; tốc độ âm trong không khí là 340 m/s. Bước sóng ngắn nhất bạn đó nghe được là cm (làm tròn đến hàng phần mười).
  6. 6
    Vận dụng

    Hai âm được ghi trên dao động kí với cùng thang chia. Âm thứ nhất có chu kì 2 ms, biên độ 2 ô. Âm thứ hai có chu kì 4 ms, biên độ 2 ô. So với âm thứ nhất, âm thứ hai

🌊

Hiện tượng quanh ta

  1. 1
    Thông hiểu

    Bạn đứng cách loa nhạc vài mét. Điều mà sóng âm mang từ loa tới tai bạn là

🔬

Thực hành: đo tần số sóng âm

  1. 1
    Nhận biết

    Trong thí nghiệm đo tần số sóng âm, micro nối với dao động kí (qua bộ khuếch đại) có nhiệm vụ

  2. 2
    Thông hiểu Trên dao động kí, SEC/DIV = 1 ms/ô và một chu kì của sóng chiếm 2,5 ô. Tần số của tín hiệu là Hz.
  3. 3
    Thông hiểu

    Ba lần đo chu kì sóng âm do một âm thoa phát ra bằng dao động kí cho kết quả:Biết các nốt: Đô 262 Hz; Rê 294 Hz; Mi 330 Hz; Pha 349 Hz. Âm thoa này gần nhất với nốt

  4. 4
    Vận dụng

    Với SEC/DIV = 0,5 ms/ô, khoảng cách từ một đỉnh tới đáy liền kề trên màn hình là 1,2 ô. Chu kì của sóng là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Phát biểu nào sau đây về sóng cơ là đúng?

  2. 2
    Thông hiểu

    Âm có tần số 500 Hz truyền trong không khí với tốc độ 340 m/s. Khoảng cách giữa hai vùng nén liên tiếp là

  3. 3
    Vận dụng

    Trên màn hình dao động kí, SEC/DIV = 2 ms/ô; một chu kì của tín hiệu chiếm 5 ô. Tần số của tín hiệu là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Một học sinh dùng dao động kí đo tần số âm thoa, SEC/DIV = 0,5 ms/ô, đọc số ô một chu kì qua ba lần gõ:Biết nốt Son có tần số 392 Hz, nốt La có tần số 440 Hz.

    a)Chu kì trung bình của sóng là 2,5 ms.

    b)Tần số của âm thoa khoảng 2,5 Hz.

    c)Âm thoa này gần với nốt Son (392 Hz) hơn là nốt La (440 Hz).

    d)Đổi sang âm thoa có tần số lớn hơn thì chu kì đọc được trên màn hình dài hơn.

  2. 2
    Vận dụng

    Một loa phát âm có tần số 170 Hz trong không khí (tốc độ âm 340 m/s). Màng loa dao động theo phương ngang, sóng âm cũng lan theo phương ngang tới tai người nghe.

    a)Sóng âm trong không khí là sóng dọc.

    b)Các phân tử không khí được sóng mang đi từ loa tới tai người nghe.

    c)Bước sóng của âm này là 2 m.

    d)Nếu loa rung mạnh hơn nhưng vẫn ở 170 Hz thì bước sóng của âm tăng lên.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Trên lò xo, nguồn dao động với tần số 5 Hz, sóng dọc truyền với tốc độ 2 m/s. Khoảng cách giữa hai vùng nén liên tiếp là bao nhiêu cm? Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Âm có tần số 1000 Hz truyền trong không khí với tốc độ 340 m/s. Bước sóng bằng bao nhiêu cm? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Trên dao động kí, SEC/DIV = 0,5 ms/ô, một chu kì của tín hiệu chiếm 3,2 ô. Tần số của tín hiệu bằng bao nhiêu hertz? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi phân biệt sóng ngang – sóng dọc (nhìn hai mũi tên), sóng truyền gì (năng lượng, không phải vật chất) và tính λ = v/f cho sóng âm.
  • •Phần II hay có một bảng số liệu dao động kí: ý dễ mất điểm là đọc nửa chu kì thành chu kì, quên nhân SEC/DIV, hoặc nhầm T với f.
  • •Phần III có thể hỏi tần số từ số ô trên màn hình, khoảng cách hai vùng nén liên tiếp, hoặc số bước sóng sau thời gian t.
  • •Nối với lớp khác: bài này mở đầu cho sóng điện từ (Lý 11 bài 11: cũng là sóng ngang nhưng truyền được trong chân không) và cách đọc chu kì, tần số trên dao động kí dùng lại khi học dòng điện xoay chiều ở Lý 12.
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Sóng điện từ