Ôn tập học kì II
Phân biệt được truyện thơ Nôm, thơ trữ tình, kí, văn bản thông tin và văn tế trong một ngữ liệu lạ, trả lời đủ ý các câu về phép đối, lặp cấu trúc, phương tiện phi ngôn ngữ, rồi tự làm trọn một đề đúng cấu trúc 4–2–4.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Ôn tập HK2
⚡ Nhớ nhanh
- 1Học kì II: tác gia Nguyễn Du — truyện thơ Nôm và thơ chữ Hán (B6) · kí (B7) · văn bản thông tin (B8) · "lựa chọn và hành động": hát nói, văn tế, nghị luận (B9).
- 2Truyện thơ Nôm: lục bát kể chuyện, nhân vật có tên, độc thoại nội tâm, bút pháp ước lệ. Thơ chữ Hán: đọc qua phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ.
- 3Kí: người thật, việc thật, người viết có mặt — ghi chép đan tưởng tượng. Văn bản thông tin: cấu trúc, số liệu, phương tiện phi ngôn ngữ.
- 4Văn tế: lời khóc người đã khuất, câu đối nhau từng cặp. Hát nói: số câu linh hoạt, xen chữ Hán, giọng phóng khoáng.
- 5Tiếng Việt: lặp cấu trúc, đối (B6) · phá vỡ quy tắc ngôn ngữ (B7) · phương tiện phi ngôn ngữ (B8) · giải thích nghĩa của từ (B9). Câu "nêu tác dụng" vẫn đủ 3 tầng: gọi tên + dẫn chứng → nội dung → biểu đạt.
- 6Cấu trúc đề tốt nghiệp: đọc hiểu 4đ (5 câu) · đoạn ~200 chữ 2đ · bài ~600 chữ 4đ. Chia giờ: 35 · 25 · 55 phút, 5 phút soát.
🎮 Chơi mà hiểu
Mỗi lần hiện một đoạn rất ngắn (truyện thơ Nôm, thơ trữ tình, kí, văn bản thông tin, văn tế): kéo tay cầm ✋ (hoặc chạm rồi chạm ô) vào ô thể loại. Đúng thì chữ "tố cáo" thể loại được tô màu kèm dấu hiệu — có hai đoạn bẫy (lục bát mà là thơ trữ tình, có số liệu mà là kí).
Đoạn 1/10 · Học liệu STEAM tự viết để luyện, nhân vật hư cấu
Dương Sinh nghèo khó học hành Gặp nàng Hạnh Thuỵ bên thành Lạc Dương Thề nguyền dưới gốc hải đường Nào hay quan huyện bày đường hại nhau
📜 Truyện thơ Nôm
lục bát kể chuyện, nhân vật có tên
🎵 Thơ trữ tình
chữ Hán, hát nói, nỗi lòng
📓 Kí
người thật, việc thật + suy tưởng
📊 Thông tin
mốc, số liệu, hình kèm chú thích
🕯️ Văn tế
khóc người đã khuất, câu đối
Mẹo: nhìn hình thức trước (dòng thơ? tên vai in hoa? số liệu?), rồi hỏi mục đích (kể, gửi cảm xúc, bàn luận, cung cấp thông tin, diễn).
1 🗂️ Các kiểu văn bản của học kì II
Cần nhớ
- ✦Bài tác gia (Nguyễn Du) học theo ba lớp: cuộc đời → sự nghiệp, quan điểm sáng tác → tác phẩm tiêu biểu. Đề thi không hỏi tiểu sử, nhưng hiểu tác gia giúp đọc đúng tác phẩm.
- ✦Lục bát chưa chắc là truyện thơ: truyện thơ Nôm có câu chuyện, nhân vật có tên, lời dẫn "nàng rằng"; nếu chỉ một "tôi" bày tỏ nỗi lòng thì là thơ trữ tình.
- ✦Kí khác truyện: không hư cấu cốt truyện; người viết ghi chép điều có thật rồi liên tưởng, hồi tưởng, suy tưởng (phần "tưởng tượng" của kí là suy nghĩ, không phải bịa sự việc).
- ✦Văn bản thông tin đọc theo cấu trúc: nhan đề → sa-pô → đề mục → đoạn; để ý cách triển khai (thời gian, nguyên nhân – kết quả, so sánh) và hình, bảng, biểu đồ đi kèm.
- ✦Văn tế hay có bố cục bốn phần: lung khởi (khái quát) → thích thực (kể đời người đã khuất) → ai vãn (than tiếc) → kết (lời tế, lời nguyện). Câu biền ngẫu đối nhau từng cặp.
Bảng tổng hợp: dấu hiệu nhận biết · câu hay hỏi
| Kiểu | Đã học (SGK) | Dấu hiệu nhận biết | Câu đề hay hỏi |
|---|---|---|---|
| 📜 Truyện thơ Nôm | "Trao duyên" (trích "Truyện Kiều" – Nguyễn Du); thực hành đọc "Chí khí anh hùng" (trích "Truyện Kiều") | Lục bát kể chuyện; nhân vật có tên, cốt truyện; lời người kể dẫn lời nhân vật; độc thoại nội tâm; ước lệ, điển cố | Diễn biến tâm trạng nhân vật; tác dụng của độc thoại, điển cố, phép đối, lặp cấu trúc |
| 🎵 Thơ trữ tình (chữ Hán, hát nói) | "Độc Tiểu Thanh kí" (Nguyễn Du); thực hành đọc "Mộng đắc thái liên" (Nguyễn Du); "Bài ca ngất ngưởng" (Nguyễn Công Trứ – hát nói, B9) | Thơ chữ Hán: phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ; thể Đường luật (bát cú, tứ tuyệt), đối. Hát nói: số câu linh hoạt, xen câu chữ Hán, giọng ngông, phóng khoáng | Nhân vật trữ tình; cảm xúc, tư tưởng; tác dụng phép đối, điển cố; so sánh bản dịch với nguyên tác |
| 📓 Kí | "Ai đã đặt tên cho dòng sông?" (trích – Hoàng Phủ Ngọc Tường), "Và tôi vẫn muốn mẹ…" (trích "Những nhân chứng cuối cùng" – Xvét-la-na A-lếch-xi-ê-vích), "Cà Mau quê xứ" (trích "Uống cà phê trên đường của Vũ" – Trần Tuấn); thực hành đọc "Cây diêm cuối cùng" (trích "Chuyện trò" – Cao Huy Thuần) | Người thật, việc thật; người viết có mặt, xưng "tôi"; ghi chép (mốc, chi tiết xác thực) đan tưởng tượng (liên tưởng, hồi tưởng, suy tưởng) | Chi tiết ghi chép / tưởng tượng; cái "tôi" tác giả; tác dụng kết hợp từ lạ, liên tưởng |
| 📊 Văn bản thông tin | "Nữ phóng viên đầu tiên" (Trần Nhật Vy), "Trí thông minh nhân tạo" (trích "50 ý tưởng về tương lai" – Ri-sát Oát-xơn), "Pa-ra-lim-pích (Paralympic): Một lịch sử chữa lành những vết thương" (Huy Đăng); thực hành đọc "Ca nhạc ở Miệt Vườn" (trích "Văn minh Miệt Vườn" – Sơn Nam) | Cấu trúc: nhan đề, sa-pô, đề mục; triển khai theo thời gian, nguyên nhân – kết quả, so sánh…; số liệu, nguồn; phương tiện phi ngôn ngữ (ảnh, bảng, biểu đồ, sơ đồ) | Thông tin chính; cách triển khai; tác dụng phương tiện phi ngôn ngữ; độ tin cậy của thông tin |
| 🕯️ Văn tế · nghị luận | "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" (Nguyễn Đình Chiểu), "Cộng đồng và cá thể" (trích "Thế giới như tôi thấy" – An-be Anh-xtanh); thực hành đọc "Làm việc" cũng là "làm người"! (trích "Đúng việc" – Giản Tư Trung) | Văn tế: lời khóc người đã khuất, bố cục bốn phần, câu biền ngẫu đối nhau. Nghị luận: luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng | Hình tượng người được tế; cảm xúc của người viết; tác dụng phép đối. Nghị luận: quan điểm, cách lập luận |
Dựa trên sự thật, nhưng có người viết ở đó: thấy, nghe, nhớ, nghĩ. Hỏi: chi tiết nào ghi lại, chi tiết nào là liên tưởng và cái "tôi" ấy gửi gắm điều gì.
Cũng dựa trên sự thật, nhưng người viết đứng ngoài: khách quan, có số liệu, nguồn, đề mục, hình ảnh. Hỏi: thông tin chính là gì, trình bày theo cách nào.
2 🧭 Gặp văn bản lạ: đọc từng kiểu thế nào
Dạng bài
Đọc một đoạn truyện thơ Nôm
- 1 Đặt đoạn trích vào câu chuyện: nhân vật đang ở hoàn cảnh nào.
- 2 Tách lời người kể và lời nhân vật; tìm độc thoại nội tâm.
- 3 Theo dõi tâm trạng chuyển từ đâu đến đâu (thường qua từ xưng hô, câu hỏi, lời than).
- 4 Chỉ ra phép đối, điển cố, hình ảnh ước lệ và tác dụng của chúng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kể lại cốt truyện. Đề hỏi tâm trạng thì phải nói tâm trạng chuyển thế nào, kèm từ ngữ làm bằng chứng.
Dạng bài
Đọc một bài thơ chữ Hán (qua bản dịch)
- 1 Đọc dịch nghĩa trước để hiểu đúng ý, rồi mới đọc dịch thơ.
- 2 Nhận thể thơ (bát cú, tứ tuyệt) và cặp câu đối.
- 3 Tìm nhân vật trữ tình và điều làm người viết xúc động.
- 4 Nếu đề có cả phiên âm: so một từ ở nguyên tác với bản dịch xem bản dịch giữ hay mất sắc thái gì.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ đọc bản dịch thơ rồi kết luận. Bản dịch thơ có thể thêm, bớt ý — đối chiếu dịch nghĩa trước.
Dạng bài
Đọc một bài kí
- 1 Xác định người viết có mặt ở đâu, khi nào (mốc thời gian, địa điểm).
- 2 Gạch chi tiết ghi chép: số liệu, tên người, lời người thật.
- 3 Gạch chi tiết tưởng tượng: hồi ức, liên tưởng, so sánh, suy ngẫm.
- 4 Hỏi: sự đan cài ấy giúp người viết nói được điều gì sâu hơn sự việc.
⚠️ Bẫy hay gặp: Gọi kí là "truyện ngắn" vì có nhân vật và có kể. Kí không hư cấu cốt truyện, người viết là người thật có mặt.
Dạng bài
Đọc một văn bản thông tin
- 1 Nhan đề, sa-pô: văn bản nói về gì.
- 2 Đề mục: văn bản chia mấy phần, triển khai theo cách nào.
- 3 Phương tiện phi ngôn ngữ: hình, bảng, sơ đồ bổ sung điều gì cho chữ.
- 4 Đánh giá: thông tin có nguồn, số liệu cụ thể, khách quan không.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bỏ qua hình, bảng. Câu "nêu tác dụng của phương tiện phi ngôn ngữ" gần như đề nào có văn bản thông tin cũng hỏi.
Dạng bài
Đọc một bài văn tế
- 1 Người được tế là ai, đã làm gì (phần thích thực).
- 2 Tìm cặp câu đối và nghĩa của hai vế.
- 3 Gọi tên cảm xúc người viết: thương xót, ngợi ca, căm giận, tiếc nuối.
- 4 Thông điệp: tôn vinh điều gì, nhắc người sống điều gì.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ nêu "buồn". Văn tế thường có cảm xúc kép: vừa thương xót vừa ngợi ca.
3 🔤 Tiếng Việt học kì II: nhận ra và trả lời đủ ý
Cần nhớ
- ✦Lặp cấu trúc: lặp lại cùng một mô hình câu, cụm từ ("Người có thuyền…, người có gạo…") — nhấn mạnh, tạo nhịp, liệt kê có hệ thống.
- ✦Đối: hai vế cân xứng về số tiếng, từ loại, ý (tương đồng hoặc tương phản) — gặp nhiều trong thơ Đường luật, câu đối, văn tế. Tác dụng: hài hoà, nhấn mạnh, làm nổi sự đối lập.
- ✦Phá vỡ quy tắc ngôn ngữ (trong kí): kết hợp từ lạ, chuyển loại từ ("rất quê"), câu đặc biệt, câu dài bất thường — tạo giọng riêng của người viết.
- ✦Phương tiện phi ngôn ngữ: hình ảnh, sơ đồ, bảng, biểu đồ, kí hiệu, màu sắc — đi cùng chữ để thông tin trực quan, ngắn gọn, dễ so sánh.
- ✦Giải thích nghĩa của từ: nêu khái niệm; dùng từ đồng nghĩa, trái nghĩa; phân tích yếu tố cấu tạo (vd từ Hán Việt); dựa vào ngữ cảnh.
Bảng nhận diện (ví dụ tự soạn)
| Hiện tượng | Dấu hiệu | Ví dụ | Tác dụng |
|---|---|---|---|
| 🔁 Lặp cấu trúc | Nhiều vế cùng một khuôn | "Ai có sức góp sức, ai có của góp của, ai có tiếng nói góp lời." | Nhấn mạnh tinh thần chung tay, nhịp dồn dập, lời kêu gọi mạnh mẽ |
| ⚖️ Đối | Hai vế cân xứng, ý đối nhau | "Đê còn đứng đó, người giữ đê đã khuất." | Làm nổi sự mất mát, câu văn cân đối, hàm súc |
| 🌀 Phá vỡ quy tắc | Chuyển loại từ, kết hợp lạ | "Buổi chiều ấy rất quê." | Danh từ "quê" dùng như tính từ: gói cả không khí bình dị, mộc mạc trong một chữ |
| 🖼️ Phi ngôn ngữ | Hình, bảng, sơ đồ kèm chú thích | "Hình 1: sơ đồ ba bước tái chế giấy" | Trực quan, dễ hiểu, tiết kiệm lời |
| 📖 Giải thích nghĩa | Tách yếu tố Hán Việt | "nghĩa sĩ": nghĩa (lẽ phải, việc nghĩa) + sĩ (người) | Hiểu đúng: người vì việc nghĩa mà đứng lên |
Học kì II đã học gì ở từng bài (theo SGK)
| Bài | Thực hành tiếng Việt | Viết |
|---|---|---|
| 6 · Nguyễn Du | Biện pháp tu từ lặp cấu trúc, biện pháp tu từ đối | Thuyết minh về một tác phẩm văn học |
| 7 · Kí | Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường (tiếp theo) | Thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội |
| 8 · Văn bản thông tin | Sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ | Thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong tự nhiên |
| 9 · Lựa chọn và hành động | Cách giải thích nghĩa của từ | Nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật |
Dạng bài
Nêu tác dụng của phép đối, phép lặp cấu trúc
- 1 Gọi tên + trích hai vế (hoặc các vế lặp) trong ngoặc kép.
- 2 Chỉ ra chúng đối / lặp ở đâu: từ nào ứng với từ nào.
- 3 Nội dung: nhấn mạnh hay làm nổi sự đối lập nào.
- 4 Biểu đạt: nhịp cân đối, dồn dập, trang trọng, dễ nhớ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ ghi "phép đối làm câu văn cân đối". Thiếu tầng nội dung: hai vế đối nhau để làm nổi điều gì.
Câu tự viết: "Đê còn đứng đó, mà người giữ đê đã khuất; lúa lại xanh rồi, mà tay gieo lúa chẳng về." Nêu tác dụng của phép đối.
Hướng dẫn giải
4 📝 Ra phòng thi: đoạn 200 chữ, bài 600 chữ
Dạng bài
Đoạn ~200 chữ phân tích một hình ảnh, nhân vật trong kí, thơ (2 điểm)
- 1 Câu chủ đề nêu đúng ý nghĩa hình ảnh hoặc cảm xúc chủ đạo.
- 2 2–3 ý, mỗi ý trích từ ngữ trong ngoặc kép rồi bình.
- 3 Một câu về nghệ thuật: ghi chép đan tưởng tượng, phép đối, lặp cấu trúc.
- 4 Câu kết khép ý, có thể liên hệ ngắn.
⚠️ Bẫy hay gặp: Với kí, dễ kể lại chuyến đi. Phải nói người viết thấy gì, nghĩ gì qua hình ảnh ấy.
Dạng bài
Bài nghị luận xã hội ~600 chữ (4 điểm)
- 1 Mở bài: nêu vấn đề + ý kiến của bạn.
- 2 Giải thích ngắn khái niệm then chốt.
- 3 2–3 luận điểm, mỗi luận điểm: lí lẽ + một dẫn chứng thật, gần.
- 4 Một ý kiến trái chiều + phản bác có chừng mực.
- 5 Bài học, hành động; kết bài.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bịa số liệu cho "có vẻ khoa học". Không chắc con số thì nói khái quát hoặc lấy dẫn chứng từ trải nghiệm thật của mình.
Chia 120 phút
- ✦Đọc hiểu: ~35 phút — đọc văn bản hai lượt, lượt hai gạch dấu hiệu thể loại.
- ✦Đoạn 200 chữ: ~25 phút.
- ✦Bài 600 chữ: ~55 phút, có 5 phút lập dàn ý.
- ✦Soát lỗi: 5 phút.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Nhận diện kiểu văn bản
- 1Nhận biết
Đoạn lục bát có nhân vật Dương Sinh, Hạnh Thuỵ, có thề nguyền rồi tai biến. Đó là dấu hiệu của:
- 2Thông hiểu
"Chuyến tàu đêm trễ 43 phút. Trong 43 phút ấy, tôi đếm được 11 người bán hàng rong… Có những con số người ta chỉ ghi vào lòng." Đoạn này thuộc kiểu nào?
- 3Thông hiểu
Văn bản mở bằng "Hỡi ôi!", câu văn đối nhau từng cặp, kể công và than tiếc người đã mất. Đó là:
- 4Thông hiểu
Bài thơ có câu chữ Hán xen tiếng Việt, số câu linh hoạt, giọng ngông, tự tin khẳng định cá tính. Thể nào phù hợp nhất?
- 5Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Cứ viết bằng lục bát là truyện thơ.
b)Phần "tưởng tượng" trong kí là liên tưởng, hồi tưởng, suy ngẫm — không phải bịa sự việc.
c)Văn bản thông tin không bao giờ dùng hình ảnh, bảng biểu.
d)Đọc thơ chữ Hán nên đối chiếu dịch nghĩa trước khi đọc dịch thơ.
- 6Vận dụng
Đề: "Xác định thể loại của văn bản." (người viết xưng "tôi" kể chuyến thăm hiệu sách cũ, ghi lời ông chủ, rồi nhớ lại thời đi học). Câu trả lời nào được trọn điểm?
Đọc từng kiểu
- 1Nhận biết
Xếp các bước đọc một văn bản thông tin.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Thông hiểu
Văn tế thường có bố cục nào?
- 3Thông hiểu
Khi đọc một đoạn truyện thơ Nôm, câu hỏi nào giúp tìm "độc thoại nội tâm"?
- 4Thông hiểu
"Bảy giờ sáng, tôi tới bến Cồn Lở. Nhìn đôi tay bà xới xôi, tôi bỗng nghĩ: có lẽ cả cái bến này thức dậy theo nhịp tay ấy." Chi tiết nào là tưởng tượng?
- 5
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Đoạn kí tự viết: "Chiều 20-11, tôi đứng ở cổng trường cũ. Cây phượng đã bị chặt, chỉ còn gốc. Nhưng tôi vẫn nghe thấy tiếng ve, như mùa hè năm ấy chưa bao giờ đi." Trong 3–5 câu, chỉ ra chi tiết ghi chép, chi tiết tưởng tượng và tác dụng của sự kết hợp.
0 chữ / tối thiểu 40
Tiếng Việt học kì II
- 1Nhận biết Chọn hai từ đối nhau trong câu.
, ; , .
- 2Thông hiểu
"Ai có sức góp sức, ai có của góp của, ai có tiếng nói góp lời." Biện pháp chính là gì?
- 3Thông hiểu
Phương tiện nào là phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản thông tin?
- 4Thông hiểu
Giải thích từ "nghĩa sĩ" là "người vì việc nghĩa mà đứng lên" dựa vào cách nào chủ yếu?
- 5Vận dụng
Đề: "Nêu tác dụng của phép đối trong câu: Đê còn đứng đó, mà người giữ đê đã khuất." Câu trả lời nào ĐỦ ý nhất?
Viết theo đề thi
- 1Nhận biết
Trong đề tốt nghiệp, đoạn văn nghị luận ~200 chữ chiếm bao nhiêu điểm?
- 2Thông hiểu
Câu nào trong bài 600 chữ về việc đọc sách dễ bị trừ điểm?
- 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích đoạn kí (do site viết): "Bảy giờ sáng, tôi tới bến Cồn Lở. Bà Sáu bán xôi đã ngồi đó từ bốn giờ, như suốt ba mươi năm nay. Nhìn đôi tay bà xới xôi, tôi bỗng nghĩ: có lẽ cả cái bến này thức dậy theo nhịp tay ấy."
0 chữ / tối thiểu 170
📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề tốt nghiệp
Đề Ngữ văn (120 phút) có đọc hiểu 4 điểm trên một văn bản ngoài SGK, một đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm) và một bài văn khoảng 600 chữ (4 điểm). Văn bản dưới đây không có trong SGK — đúng như phòng thi.
Đề luyện đủ cấu trúc: "Hiệu sách cũ ở dốc Cây Si"
Hiệu sách cũ ở dốc Cây Si (kí do Học liệu STEAM viết để luyện đọc; người và nơi chốn hư cấu) Chiều thứ Bảy cuối tháng Mười, tôi trở lại dốc Cây Si sau gần mười năm. Hiệu sách cũ của ông Lạc vẫn ở đó, kẹp giữa một quán trà sữa và một cửa hàng điện thoại, rộng chưa đầy hai mét, sâu hun hút như một cái giếng giấy. Ông Lạc năm nay bảy mươi mốt tuổi. Ông bảo tôi, giọng vẫn sang sảng: "Hồi trước, một ngày bán vài chục cuốn. Giờ có hôm chẳng bán được cuốn nào. Nhưng mở cửa thì vẫn phải mở." Trên giá, sách xếp thành từng tầng, gáy ngả màu như những lớp đất. Có cuốn kẹp tấm vé xe buýt năm 1998, có cuốn ghi tên một cô học trò bằng mực tím, nét chữ nghiêng nghiêng. Tôi rút một cuốn truyện mỏng, giở ra. Mùi giấy cũ bốc lên, hơi ngai ngái, hơi ngòn ngọt. Và bỗng tôi thấy lại chính mình năm mười lăm tuổi, ngồi xổm ở góc này, đọc ké hết nửa cuốn tiểu thuyết vì không đủ tiền mua. Ông Lạc khi ấy chỉ đẩy cho tôi cái ghế đẩu, chẳng nói câu nào. Hoá ra có những người dạy ta đọc sách mà không cần dạy một chữ. Ngoài kia, quán trà sữa đông nghịt. Tiếng nhạc, tiếng chuông điện thoại, tiếng cười. Trong này, chỉ có tiếng quạt trần quay chậm và tiếng ông Lạc lật sổ. Hai thế giới cách nhau một bức vách mỏng. Một bên nhanh, một bên chậm. Một bên sáng đèn, một bên sáng chữ. Lúc tôi định về, có hai cậu học trò dắt xe đạp ghé vào. Một cậu cầm cuốn sách lên, lật vài trang rồi ngồi xuống chính cái ghế đẩu năm nào. Ông Lạc nhìn cậu, rồi nhìn tôi, cười rất hiền. Tôi chợt nghĩ: có lẽ hiệu sách này không sống bằng tiền bán sách. Nó sống bằng những người còn chịu ngồi xuống. Khi tôi dắt xe xuống dốc, nắng đã tắt. Hiệu sách nhỏ dần sau lưng, nhưng ô cửa của nó vẫn sáng, vàng như một trang giấy cũ.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể loại của văn bản và chỉ ra hai dấu hiệu.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra một chi tiết ghi chép và một chi tiết tưởng tượng (hồi tưởng, liên tưởng) trong văn bản.
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của phép lặp cấu trúc và phép đối trong hai câu: "Một bên nhanh, một bên chậm. Một bên sáng đèn, một bên sáng chữ."
0 chữ / tối thiểu 50 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của cách nói "sâu hun hút như một cái giếng giấy".
0 chữ / tối thiểu 50 - 5
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 5 (1,0 điểm). Câu "Nó sống bằng những người còn chịu ngồi xuống." gợi cho bạn suy nghĩ gì về việc đọc sách hôm nay? (khoảng 5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60 - 6
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Phần viết, câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích hình ảnh hiệu sách cũ của ông Lạc trong văn bản.
0 chữ / tối thiểu 170 - 7
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Phần viết, câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn khoảng 600 chữ trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề: đọc sách giữa thời màn hình.
0 chữ / tối thiểu 500
Văn bản mới: thông tin "Vì sao đom đóm phát sáng?"
Vì sao đom đóm phát sáng? (văn bản thông tin do Học liệu STEAM viết để luyện đọc) *Những đốm sáng nhấp nháy trên cánh đồng đêm hè không phải phép màu, mà là một phản ứng hoá học diễn ra trong cơ thể một loài côn trùng nhỏ.* 1. Ánh sáng đến từ đâu? Ở phần cuối bụng, đom đóm có cơ quan phát sáng. Tại đây, một chất gọi là luciferin phản ứng với khí oxy nhờ enzyme luciferase, giải phóng năng lượng dưới dạng ánh sáng (xem Hình 1: sơ đồ phản ứng phát sáng). Rất ít năng lượng thoát ra dưới dạng nhiệt, nên người ta gọi đó là "ánh sáng lạnh". 2. Đom đóm sáng để làm gì? Mỗi loài đom đóm có một kiểu nhấp nháy riêng: nhanh hay chậm, dài hay ngắn. Con đực và con cái dùng những "mật mã ánh sáng" này để nhận ra nhau. Ở nhiều loài, ánh sáng còn là lời cảnh báo với kẻ săn mồi rằng chúng có vị khó chịu. 3. Vì sao đom đóm ngày càng ít? Các nhà khoa học nêu ba mối đe doạ lớn (xem Bảng 1): mất nơi sống, thuốc trừ sâu và ô nhiễm ánh sáng. Ô nhiễm ánh sáng là tình trạng ánh sáng nhân tạo chiếu quá nhiều vào ban đêm. Khi đèn đường, biển quảng cáo sáng suốt đêm, "mật mã" của đom đóm bị lấn át, con đực và con cái khó tìm thấy nhau. Bảng 1. Ba mối đe doạ với đom đóm – Mất nơi sống: cánh đồng, bờ sông, bãi cỏ ẩm thành khu dân cư. – Thuốc trừ sâu: giết cả ấu trùng sống trong đất ẩm. – Ô nhiễm ánh sáng: đèn chiếu sáng suốt đêm làm đom đóm khó nhận ra nhau.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1. Chỉ ra cấu trúc của văn bản và nhận xét cách đặt đề mục.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2. Nêu tác dụng của Hình 1 và Bảng 1 (phương tiện phi ngôn ngữ) mà văn bản nhắc tới.
0 chữ / tối thiểu 40 - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3. Văn bản giải thích nghĩa của cụm từ "ô nhiễm ánh sáng" bằng cách nào?
0 chữ / tối thiểu 30 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4. Từ thông tin trong văn bản, đề xuất hai việc học sinh có thể làm để bảo vệ đom đóm ở nơi mình sống. (3–5 câu)
0 chữ / tối thiểu 40
Văn bản mới: văn tế "Văn tế những người giữ đê"
Văn tế những người giữ đê (văn tế do Học liệu STEAM viết để luyện đọc, phỏng theo lối văn tế xưa; nhân vật hư cấu) Hỡi ôi! Sông dữ nổi cơn, nước bạc tràn qua bờ cỏ; Đê làng rung tiếng, mưa đêm vỗ trắng mặt người. Nhớ linh xưa: Cha mẹ nghèo, sớm tối chân bùn tay lấm, chưa từng học binh thư; Xóm làng nhỏ, quanh năm ruộng cạn ruộng sâu, đâu quen nghề giữ thành. Vậy mà nghe trống làng ba hồi, chẳng đợi ai sai bảo; Thấy đất lở một khúc, tự mình xắn áo lội sâu. Bao cát chất trên vai, đêm dài không đổi ca, chân không quản rét; Dây thừng to níu cọc, nước xoáy chẳng lùi chân, lòng chỉ lo làng. Ôi! Đê còn đứng đó, mà người giữ đê đã khuất; Lúa lại xanh rồi, mà tay gieo lúa chẳng về. Thương thay! Một nén hương thơm, gửi chút lòng người ở lại; Mấy lời mộc mạc, tỏ tình nghĩa kẻ đi xa. Hồn có thiêng, xin về chứng giám.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1. Xác định thể loại của văn bản và chỉ ra hai dấu hiệu.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2. Nêu tác dụng của phép đối trong cặp câu: "Cha mẹ nghèo, sớm tối chân bùn tay lấm, chưa từng học binh thư; / Xóm làng nhỏ, quanh năm ruộng cạn ruộng sâu, đâu quen nghề giữ thành."
0 chữ / tối thiểu 50 - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3. Cảm xúc của người viết dành cho những người giữ đê là gì? Chỉ ra từ ngữ thể hiện.
0 chữ / tối thiểu 50
🎯 Chủ đề này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần đọc hiểu (4 điểm) dùng văn bản ngoài SGK, có thể là bất kì kiểu nào của học kì II: đoạn truyện thơ, bài thơ (cả thơ chữ Hán qua bản dịch), bài kí, văn bản thông tin, văn tế. Câu 1 hay hỏi thể loại (kèm dấu hiệu); câu 3–4 hay hỏi tác dụng của phép đối, lặp cấu trúc, kết hợp từ lạ, phương tiện phi ngôn ngữ, hoặc phân biệt chi tiết ghi chép / tưởng tượng.
- •Đoạn văn ~200 chữ (2 điểm) thường phân tích một hình ảnh, một nhân vật, một đoạn ngay trong văn bản đọc hiểu — với kí, nói rõ người viết thấy gì và nghĩ gì.
- •Bài văn ~600 chữ (4 điểm) thường là nghị luận xã hội gợi từ văn bản (văn hoá đọc, lựa chọn sống, trách nhiệm với cộng đồng). Đề luyện "Hiệu sách cũ ở dốc Cây Si" ở trên đi đủ cả ba phần, đúng cấu trúc thật; hai văn bản phụ luyện thêm văn bản thông tin và văn tế.
Nhận diện thể loại lớp 10–11