Nhận diện thể loại lớp 10–11
Nhìn một văn bản lạ là gọi đúng thể loại đã học ở lớp 10–11, đọc động từ lệnh để biết mỗi câu đọc hiểu cần trả lời theo khuôn nào và dài bao nhiêu.
Ứng với SGK Kết nối tri thức: Lớp 10–11
⚡ Nhớ nhanh
- 1Đề tốt nghiệp lấy văn bản ngoài SGK nhưng thể loại thì nằm trong những gì bạn học ở lớp 10–12. Lên lớp 11, bạn đã gặp gần đủ: truyện, thơ, kí, kịch, nghị luận, thông tin.
- 2Lớp 11 học sâu từng thể loại: truyện — điểm nhìn; thơ — cấu tứ, hình ảnh; nghị luận — cấu trúc; kí — ghi chép và tưởng tượng; văn bản thông tin — cấu trúc, phương tiện phi ngôn ngữ; thêm bi kịch, truyện thơ, văn tế, hát nói.
- 3Lớp 10 đã có: thần thoại, sử thi, truyện có yếu tố kì ảo (truyền kì), thơ Đường luật, chèo, tuồng, nghị luận, văn bản thông tin tổng hợp.
- 45 dạng câu đọc hiểu: (1) nhận diện hình thức · (2) tìm chi tiết · (3) lí giải tác dụng · (4) khái quát nội dung · (5) đánh giá, liên hệ.
- 5Mỗi dạng một khuôn: tên + căn cứ · trích đúng, đủ · 3 tầng · nói về… qua… ⇒ gửi gắm… · ý kiến + 2 lí do + việc làm.
- 6Đề thi: đọc hiểu 4 điểm · đoạn ~200 chữ 2 điểm · bài ~600 chữ 4 điểm. Lớp 11 chưa cần lo giờ, cần quen khuôn.
🎮 Chơi mà hiểu
Một đoạn kí ngắn và 5 câu hỏi xếp thành bậc thang Câu 1 → Câu 5 (Nhận biết → Thông hiểu → Vận dụng). Kéo từng câu trả lời lên đúng bậc theo động từ lệnh; ba thẻ viết kiểu mất điểm thì thả vào thùng. Đúng thì người leo lên một bậc và thanh điểm đầy dần tới 4.
📓 Chợ quê lúc năm giờ — đoạn kí Học liệu STEAM viết để luyện
Năm giờ sáng, chợ xã đã lấp loá đèn pin. Bà cụ bán rau vẫn ngồi đúng chỗ cũ dưới gốc gạo, mười năm nay chưa đổi. Tôi hỏi sao bà không dọn vào chỗ đông người, bà cười: "Chỗ này người ta quen tìm." Tiếng gà trong lồng, tiếng gọi nhau í ới, mùi bánh đúc nóng — chợ như một nồi canh đang sôi. Tôi chợt hiểu: có những thứ giữ được người ta không phải vì tốt nhất, mà vì ở đúng chỗ cũ.
Bạn có đồng ý rằng cái quen thuộc đôi khi quý hơn cái tốt nhất? Vì sao?
Câu cuối thể hiện suy ngẫm gì của người viết?
Nêu tác dụng của phép so sánh chợ "như một nồi canh đang sôi".
Chỉ ra hai âm thanh của phiên chợ.
Xác định thể loại của đoạn văn.
🗑️ Viết thế này mất điểm · 0/3 thẻ
Kéo từng câu trả lời (hoặc chạm thẻ rồi chạm bậc) — khoanh động từ lệnh in đậm, xem câu nào cần gọn, câu nào cần đủ tầng.
Đã leo 0/5 bậc · bỏ 0/3 thẻ
1 🧭 Lớp 11: thể loại vừa học và dấu hiệu nhận ra
Cần nhớ
- ✦Lớp 10 hỏi "đây là thể loại gì"; lớp 11 hỏi thêm "thể loại này được tổ chức thế nào": truyện kể từ điểm nhìn của ai, bài thơ đi theo cấu tứ nào, bài nghị luận xếp luận điểm ra sao, văn bản thông tin theo cấu trúc nào.
- ✦Văn xuôi có "tôi": hỏi "tôi" là ai. Nhân vật hư cấu ⇒ truyện. Chính người viết, kể người thật việc thật, xen liên tưởng ⇒ kí (tuỳ bút, bút kí, tản văn, phóng sự, hồi kí…).
- ✦Thơ mà có người, có việc, có đầu có cuối: là truyện thơ (cả câu chuyện kể bằng thơ, nhiều nhân vật) hay thơ trữ tình có yếu tố tự sự (kể một chuyện ngắn để bộc lộ cảm xúc)?
- ✦Văn bản có lời thoại + chỉ dẫn sân khấu ⇒ kịch. Xung đột không giải quyết được, nhân vật cao đẹp mà đi tới thất bại, cái chết ⇒ bi kịch.
- ✦Văn cổ: câu đối nhau từng cặp, khóc thương người đã mất ⇒ văn tế; thơ gắn với ca trù, câu dài ngắn tự do, giọng ngông ngạo ⇒ hát nói; vua ban lệnh cầu người tài ⇒ chiếu (nghị luận trung đại).
Thể loại lớp 11 (SGK Kết nối tri thức)
| Thể loại | Dấu hiệu nhận ra | Câu hay bị hỏi |
|---|---|---|
| Truyện hiện đại (vd Vợ nhặt, Chí Phèo) | Người kể chuyện, nhân vật, tình huống; lời người kể xen lời nhân vật, có khi nhìn qua mắt nhân vật | Ngôi kể, điểm nhìn, lời nửa trực tiếp, tình huống, chi tiết |
| Thơ trữ tình (vd Tràng giang, Nhớ đồng) | Dòng, khổ, nhịp; nhân vật trữ tình; một hình ảnh/ý tưởng làm "trục" cho cả bài | Cấu tứ, hình ảnh, mạch cảm xúc, biện pháp tu từ |
| Nghị luận (vd Cầu hiền chiếu, Tôi có một ước mơ) | Luận đề → luận điểm → lí lẽ, bằng chứng; có khi xen biểu cảm, có khi bác bỏ ý khác | Cấu trúc lập luận, mối quan hệ các luận điểm, thái độ người viết |
| Truyện thơ dân gian (vd Tiễn dặn người yêu) | Kể cả một câu chuyện bằng thơ, có nhân vật, sự việc nối tiếp; thường là chuyện tình yêu bị ngăn trở | Sự việc, lời nhân vật, tâm trạng, nét văn hoá dân tộc |
| Thơ có yếu tố tự sự (vd Dương phụ hành, Thuyền và biển) | Bài thơ có kể một chuyện ngắn (ai, làm gì) nhưng đích là bộc lộ cảm xúc | Sự việc được kể, tác dụng của yếu tố tự sự với cảm xúc |
| Bi kịch (vd Hăm-lét, Vũ Như Tô) | Lời thoại, độc thoại, chỉ dẫn sân khấu; xung đột gay gắt; nhân vật có khát vọng lớn mà thất bại | Xung đột, hành động, lời thoại, độc thoại, chỉ dẫn sân khấu |
| Truyện thơ Nôm, thơ chữ Hán (Nguyễn Du) | Truyện thơ Nôm: lục bát, kể chuyện có nhân vật; thơ chữ Hán: thường là thơ Đường luật, bộc lộ suy tư | Lời nhân vật, tâm trạng; thể thơ, phép đối, hình ảnh |
| Kí (vd Ai đã đặt tên cho dòng sông?) | "Tôi" là người viết; người thật, việc thật, địa danh, mốc thời gian + liên tưởng, tưởng tượng | Ghi chép và tưởng tượng, cái tôi tác giả, giọng văn |
| Văn bản thông tin (vd Pa-ra-lim-pích…) | Nhan đề, sapo, đề mục, số liệu, nguồn; ảnh, bảng, sơ đồ | Cấu trúc (thời gian, nguyên nhân – kết quả, so sánh…), phương tiện phi ngôn ngữ |
| Văn tế, hát nói (vd Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Bài ca ngất ngưởng) | Văn tế: câu đối, lời khóc thương, ca ngợi người đã mất. Hát nói: gắn ca trù, câu dài ngắn linh hoạt, cái tôi phóng khoáng | Hình ảnh người được tế, giọng điệu; cái tôi, thái độ sống của tác giả |
Dạng bài
Nhận diện một văn bản lạ bằng 3 câu hỏi
- 1 Có dòng thơ không? Có lời thoại kịch không? Có đề mục, số liệu không? — loại trừ nhanh bằng hình thức.
- 2 Văn xuôi: "tôi" là ai? (nhân vật hư cấu ⇒ truyện; người viết ⇒ kí) và văn bản kể hay bàn? (bàn để thuyết phục ⇒ nghị luận).
- 3 Gọi tên thể loại cụ thể nhất bạn chắc được (bi kịch thay vì "kịch", tuỳ bút thay vì "văn xuôi") và ghi một căn cứ ra lề.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy chuyện kể có thật thì gọi là "truyện ngắn". Truyện có cốt truyện và nhân vật hư cấu; kí ghi chép việc thật, cái tôi người viết hiện rõ.
Văn bản: "Tôi theo chuyến xe tải chở sầu riêng lên cửa khẩu lúc ba giờ sáng. Bác tài kể đã chạy tuyến này mười một năm. Đèn xe quét qua những rặng núi, tôi tưởng như cả dãy núi đang thức để tiễn đoàn xe." Thể loại?
Hướng dẫn giải
2 🔁 Lớp 10 nhắc lại và những cặp dễ nhầm
Thể loại lớp 10 (nhắc lại)
| Thể loại | Dấu hiệu nhận ra | Câu hay bị hỏi |
|---|---|---|
| Thần thoại | Kể về các vị thần, sự hình thành trời đất, muôn loài; không gian, thời gian thuở hồng hoang | Nhân vật thần, cách người xưa giải thích thế giới |
| Sử thi | Người anh hùng của cộng đồng, chiến công lớn; lối nói phóng đại, so sánh dài, lặp lại | Vẻ đẹp người anh hùng, biện pháp phóng đại, không khí cộng đồng |
| Truyện có yếu tố kì ảo (truyền kì) | Người thường đi vào cõi âm, gặp thần, ma; chuyện kì lạ xen chuyện đời thường | Tác dụng yếu tố kì ảo, tính cách nhân vật chính |
| Thơ Đường luật | Bát cú 8 câu hoặc tứ tuyệt 4 câu, mỗi câu 5 hoặc 7 chữ; niêm, luật, vần, đối | Thể thơ, phép đối, hình ảnh ước lệ, tâm sự tác giả |
| Chèo, tuồng | Kịch hát dân tộc: có nói, hát, múa; nhân vật theo vai quen (hề, đào, kép, trung thần, gian thần) | Xung đột, lời thoại, tiếng cười (chèo), khí phách nhân vật (tuồng) |
| Nghị luận, thông tin tổng hợp | Luận đề, luận điểm, lí lẽ · văn bản thông tin gom nhiều nguồn, có sapo, đề mục, hình, bảng | Lập luận, cách trình bày thông tin, tác dụng của hình, bảng |
Nhân vật có khát vọng cao đẹp, đứng giữa hai lựa chọn đều mất mát; xung đột không hoà giải được, kết thúc bằng thất bại hoặc cái chết. Người đọc thương xót nhân vật.
Kịch hát dân gian: lời nói xen hát, múa; có vai hề gây cười. Xung đột thiện – ác, kết thường có hậu. Hỏi: tiếng cười, lời hát, tính cách theo vai.
Lớp 12 sẽ học thêm
- ✦Lớp 12 thêm một số thể loại và cách đọc mới, như tiểu thuyết hiện đại, hài kịch, hồi kí, … Cách nhận diện vẫn theo hình thức và "tôi là ai" như ở đây — bạn chỉ cần bổ sung thêm dòng vào bảng.
Dạng bài
Tách cặp dễ nhầm: truyện thơ hay thơ có yếu tố tự sự?
- 1 Đếm số nhân vật và sự việc: nhiều nhân vật, nhiều chặng đời ⇒ nghiêng về truyện thơ; một cảnh, một lần gặp ⇒ nghiêng về thơ trữ tình có yếu tố tự sự.
- 2 Hỏi cái đích: kể cho hết câu chuyện, hay kể để bật ra một cảm xúc ở cuối?
- 3 Trả lời kèm căn cứ: "… vì bài thơ chỉ kể một lần…, kết bằng cảm xúc…".
⚠️ Bẫy hay gặp: Cứ thấy thơ có người, có việc là gọi "truyện thơ". Truyện thơ phải là cả một câu chuyện (nhiều sự việc nối tiếp, nhiều nhân vật), như các truyện thơ dân gian, truyện thơ Nôm.
Bài thơ 20 dòng: người con đi xa về, gặp ông lái đò chờ chuyến cuối năm; ông kể con trai mình đi biển chưa về; lên bờ người con chợt hiểu ông chờ khách như chờ con. Truyện thơ hay thơ trữ tình có yếu tố tự sự?
Hướng dẫn giải
3 🪜 5 dạng câu đọc hiểu: đọc lệnh, chọn khuôn
Động từ lệnh ⇒ khuôn trả lời
| Dạng (mức) | Lệnh hay gặp | Khuôn | Độ dài |
|---|---|---|---|
| 1. Nhận diện hình thức (nhận biết) | Xác định thể loại / ngôi kể / điểm nhìn / thể thơ / luận đề… | Tên đúng thuật ngữ + 1 căn cứ | 1–2 dòng |
| 2. Tìm chi tiết, thông tin (nhận biết) | Chỉ ra, tìm, liệt kê, theo văn bản… | Trích đúng chữ, đủ số lượng, trong ngoặc kép | 1–3 dòng |
| 3. Lí giải tác dụng (thông hiểu) | Nêu tác dụng, phân tích hiệu quả, vì sao tác giả…, phương tiện phi ngôn ngữ giúp gì… | 3 tầng: gọi tên + dẫn chứng → nội dung → biểu đạt | 4–6 dòng |
| 4. Khái quát nội dung (thông hiểu) | Nêu nội dung, chủ đề, thông điệp; hiểu thế nào về câu…; thái độ người viết… | Văn bản nói về… qua… ⇒ gửi gắm…; có căn cứ | 3–5 dòng |
| 5. Đánh giá, liên hệ (vận dụng) | Có đồng ý không, rút ra bài học, điều gì ý nghĩa nhất, so sánh với… | Ý kiến rõ + 2 lí do (văn bản, đời sống) + một việc làm | 5–7 dòng |
Dạng bài
Dạng 3 với văn bản thông tin: tác dụng của bảng, hình, sơ đồ
- 1 Gọi tên + chỉ nội dung của phương tiện: "Bảng 1 cho biết… / Ảnh chụp…".
- 2 Với thông tin: giúp số liệu rõ, dễ so sánh, nổi bật điều gì (nhóm nào lớn nhất, xu hướng nào).
- 3 Với người đọc: dễ theo dõi, tin hơn (có nguồn), nhớ lâu hơn; với lập luận: làm bằng chứng cho ý chính của văn bản.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "bảng giúp văn bản sinh động, hấp dẫn". Câu ấy đúng với mọi cái bảng — phải nói bảng này cho thấy điều gì.
Văn bản về giấc ngủ của học sinh có bảng: dưới 6 giờ 22 %, 6–7 giờ 41 %, 7–8 giờ 25 %, từ 8 giờ 12 %. "Nêu tác dụng của bảng."
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Dạng 1 lớp 11: xác định điểm nhìn
- 1 Ngôi kể hỏi ai kể ("tôi" ⇒ ngôi thứ nhất; gọi tên, "hắn", "thị" ⇒ ngôi thứ ba).
- 2 Điểm nhìn hỏi sự việc được nhìn qua mắt ai: tìm câu cảm nhận, suy nghĩ ("hắn thấy…", "thị nghĩ…").
- 3 Trả lời: "Ngôi thứ ba; điểm nhìn chủ yếu từ nhân vật X, căn cứ: câu…".
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng ngôi thứ ba thì điểm nhìn luôn là "người kể toàn tri". Người kể ngôi thứ ba hoàn toàn có thể nhìn qua mắt một nhân vật.
Đoạn: "Lan bước vào lớp mới. Ba mươi khuôn mặt lạ quay lại nhìn, và cô thấy cái cặp sách của mình bỗng cũ đi một cách đáng xấu hổ." Ngôi kể, điểm nhìn?
Hướng dẫn giải
4 ⏱️ Ra phòng thi: biến bảng thể loại thành điểm
Thói quen luyện từ lớp 11
- ✦Mỗi văn bản lạ bạn đọc (báo, sách, đề luyện): ghi thể loại + một căn cứ ra lề. Một tháng là phản xạ.
- ✦Trước khi đọc văn bản, đọc câu hỏi và khoanh động từ lệnh — biết trước cần tìm chi tiết hay cần khái quát.
- ✦Câu nhận biết gọn, câu thông hiểu đủ tầng, câu vận dụng có lí do. Đừng viết câu 0,5 điểm dài bằng câu 1 điểm.
- ✦Văn bản đọc hiểu thường là chất liệu cho đoạn 200 chữ ngay sau: đọc kĩ ở đây là đỡ giờ cho phần viết. Khung đoạn, khung bài ở trang "Viết đoạn 200 chữ và bài 600 chữ".
Dạng bài
Trả lời câu hai vế không sót điểm
- 1 Gạch đôi câu hỏi: "Chỉ ra… | và nêu tác dụng…".
- 2 Viết vế 1 thành một câu riêng, vế 2 thành câu riêng tiếp theo.
- 3 Soát lại: đủ số lượng đề yêu cầu chưa, có ngoặc kép chưa, có câu nào chung chung không.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ trả lời vế dễ (trích chỉ dẫn), quên vế khó (tác dụng) — mất nửa số điểm của câu.
"Chỉ ra hai chỉ dẫn sân khấu trong đoạn trích và nêu tác dụng của chúng."
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Thể loại lớp 11
- 1Nhận biết
Văn bản có tên nhân vật trước mỗi lời thoại, chỉ dẫn sân khấu trong ngoặc; nhân vật chính có khát vọng lớn và đi tới cái chết. Thể loại hợp nhất?
- 2Nhận biết
Ở lớp 11, khi học văn bản thông tin, ngoài nội dung còn chú ý điều gì?
- 3Thông hiểu
Một đoạn văn xuôi: người viết xưng "tôi", kể chuyến đi thăm một làng nghề, ghi rõ tên người, số lò, số năm làm nghề, rồi xen câu "tôi tưởng như đất sét cũng có kí ức". Thể loại?
- 4Thông hiểu
Đúng hay sai?
a)Cấu tứ là cách tổ chức, triển khai ý tưởng, hình ảnh của cả bài thơ.
b)Văn tế là thể văn dùng để chúc mừng ngày vui.
c)Thơ chữ Hán của Nguyễn Du thường viết theo thể Đường luật.
d)Thơ có yếu tố tự sự thì không còn là thơ trữ tình.
- 5Thông hiểu
Dấu hiệu nào giúp nhận ra một văn bản nghị luận (như chiếu, diễn văn, tiểu luận)?
- 6Vận dụng
Đoạn: "Hắn đứng ở đầu ngõ rất lâu. Cái nhà ấy, hắn thấy nó bé lại, thấp lại, như ngồi xổm xuống để tránh mặt hắn." Câu hỏi "xác định điểm nhìn" nên trả lời thế nào?
Lớp 10 và cặp dễ nhầm
- 1Nhận biết
Văn bản kể về người anh hùng của cả buôn làng, dùng nhiều so sánh dài, phóng đại, câu văn lặp lại. Thể loại?
- 2Thông hiểu
Bài thơ 8 câu, mỗi câu 7 chữ, hai cặp câu giữa đối nhau. Đó là thể nào?
- 3Thông hiểu
Điểm khác cốt lõi giữa bi kịch và chèo là gì?
- 4Thông hiểu
Xếp các bước nhận diện một văn bản lạ.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 5Vận dụng
Truyện kể một người lính trên đường về quê nghỉ lại ngôi đền hoang, gặp hồn một cô gái nhờ minh oan; sáng ra, đền chỉ còn bát hương lạnh. Yếu tố nào cho thấy đây là truyện có yếu tố kì ảo, và câu hỏi nào dễ gặp?
5 dạng câu và khuôn
- 1Nhận biết
"Theo văn bản, Pa-ra-lim-pích ra đời từ hoàn cảnh nào?" thuộc dạng nào?
- 2Thông hiểu Chọn hai cụm lệnh cho biết câu cần trả lời nhiều tầng (thông hiểu).
. .
- 3Thông hiểu
Câu "Xác định cấu tứ của bài thơ" (0,5 điểm) nên trả lời dài bao nhiêu?
- 4Thông hiểu
Đúng hay sai về khuôn trả lời?
a)Câu "chỉ ra" phải trích đúng chữ, đủ số lượng đề hỏi.
b)Câu "nêu tác dụng" chỉ cần ghi "giúp câu văn sinh động".
c)Câu "có đồng ý không" cần ý kiến rõ và lí do.
d)Câu khái quát nội dung có thể trả lời bằng một câu đạo lí chung, không cần căn cứ.
- 5Vận dụng
Đề: "Nêu tác dụng của độc thoại trong đoạn bi kịch." Câu trả lời nào đủ ý nhất?
- 6
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Trả lời câu dạng 5 trong 5–7 dòng: "Có ý kiến: học văn bản thông tin thì không cần học văn chương nữa. Bạn có đồng ý không? Vì sao?"
0 chữ / tối thiểu 60
Ra phòng thi
- 1Nhận biết
Xếp thứ tự làm phần đọc hiểu.
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Thông hiểu
"Chỉ ra hai chỉ dẫn sân khấu và nêu tác dụng của chúng." Lỗi mất điểm hay gặp nhất?
- 3Vận dụng
Câu 1 (0,5 điểm): "Xác định thể loại của văn bản." (văn bản có lời thoại, chỉ dẫn sân khấu, nhân vật chết vì giữ lí tưởng). Bài nào tốt nhất?
📄 Luyện văn bản mới · kiểu đề tốt nghiệp
Đề Ngữ văn (120 phút) có đọc hiểu 4 điểm trên một văn bản ngoài SGK, một đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm) và một bài văn khoảng 600 chữ (4 điểm). Văn bản dưới đây không có trong SGK — đúng như phòng thi.
Văn bản mới 1 · Bi kịch: "Khúc nhạc cuối cùng" (đề đủ cấu trúc)
Khúc nhạc cuối cùng (cảnh bi kịch do Học liệu STEAM viết để luyện đọc, nhân vật và sự việc hư cấu) Tóm tắt phần trước: Nhạc sư Lương Vân được lệnh soạn khúc nhạc dâng lên đại lễ mừng thọ nhà vua. Suốt mùa lũ năm ấy, ông đã ở cùng dân phu đắp đê, và khúc nhạc ông viết ra mang tiếng than của họ. (Đêm. Nhạc phòng trong cung. Cây đàn tranh đặt giữa phòng. Lương Vân ngồi một mình, tay còn đặt trên dây. Quan Thượng thư bước vào.) THƯỢNG THƯ: Sáng mai là đại lễ. Khúc nhạc của ông đã xong chưa? LƯƠNG VÂN: Xong rồi, thưa quan. Tôi đã viết vào đó tiếng nước vỡ bờ, tiếng mẹ gọi con trên đê. THƯỢNG THƯ (biến sắc): Đại lễ mừng thọ mà ông dâng tiếng khóc? Ông muốn cả nhà ông đi theo khúc nhạc ấy sao? LƯƠNG VÂN: Tôi chỉ muốn nhà vua nghe một lần điều mà ngoài kia ai cũng nghe. THƯỢNG THƯ: Sửa đi. Thay bằng tiếng chim, tiếng suối. Sáng mai ông sẽ được thưởng trăm lạng vàng. Bằng không… (Thượng thư phẩy tay áo đi ra.) (Ngọc, con gái Lương Vân, chạy vào, níu tay cha.) NGỌC: Cha ơi, cha sửa đi. Một khúc nhạc thôi mà. Người ta sẽ quên, còn cha thì chỉ có một lần sống. LƯƠNG VÂN (nhìn ra cửa sổ, trời đã ửng sáng): Con ạ, nếu cha gảy tiếng chim cho người đang chết đuối, thì cả đời cha chỉ là một cái đàn biết nịnh. Cha sợ chết. Nhưng cha sợ nghe lại tiếng đàn của chính mình hơn. NGỌC (khóc): Thế còn con? (Lương Vân lặng đi rất lâu. Ông đưa tay chạm vào dây đàn, nhưng không gảy.) LƯƠNG VÂN: Sáng mai, con mang cây đàn này về quê. Nếu cha không về, con hãy gảy khúc này cho những người trên đê. Họ mới là người cần nghe nó. (Tiếng trống đại lễ dội vào từ xa. Ánh đèn tắt dần, chỉ còn một vệt sáng trên cây đàn.)
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể loại của văn bản và nêu hai dấu hiệu hình thức.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra hai lựa chọn mà Lương Vân phải đứng giữa.
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của chỉ dẫn sân khấu: "(Lương Vân lặng đi rất lâu. Ông đưa tay chạm vào dây đàn, nhưng không gảy.)".
0 chữ / tối thiểu 50 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm). Câu nói "Cha sợ chết. Nhưng cha sợ nghe lại tiếng đàn của chính mình hơn." cho thấy điều gì ở nhân vật Lương Vân?
0 chữ / tối thiểu 40 - 5
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 5 (1,0 điểm). Theo bạn, lời khuyên của Ngọc ("Một khúc nhạc thôi mà") có đáng thông cảm không? Vì sao? (5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60 - 6
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Phần viết · Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích xung đột bi kịch trong cảnh "Khúc nhạc cuối cùng".
0 chữ / tối thiểu 170 - 7
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Phần viết · Câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn khoảng 600 chữ trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề: khi đam mê của mình khác với con đường gia đình mong muốn, người trẻ nên làm gì?
0 chữ / tối thiểu 500
Văn bản mới 2 · Kí: "Lò gốm ven sông"
Lò gốm ven sông (đoạn kí do Học liệu STEAM viết để luyện đọc, nhân vật hư cấu) Sáu giờ sáng, lò của ông Tư ở làng gốm ven sông đã đỏ lửa được ba ngày đêm. Ông bảo mẻ này có một trăm hai mươi chiếc chum, phải canh lửa đủ bảy mươi hai tiếng mới được dỡ. Ông năm nay sáu mươi tám tuổi, làm gốm từ năm mười hai. Tôi ngồi cạnh miệng lò, mặt rát như áp vào mặt trời. Ông Tư nhìn ngọn lửa đổi từ đỏ sang vàng rồi sang trắng, gật gù như đang đọc một lá thư. Tôi chợt nghĩ: có lẽ đất sét cũng có kí ức, nó nhớ bàn tay đã nặn nó, và ngọn lửa là lúc nó kể lại câu chuyện ấy bằng màu men. Trưa, ông dỡ lò. Chiếc chum đầu tiên còn ấm, gõ vào nghe "boong" một tiếng trong veo. Ông bảo chum tốt thì tiếng phải ngân, chum nứt thì tiếng đục như người ho. Mười năm trước làng có ba mươi lò, giờ còn bảy. Con cháu ông đều lên thành phố. Lúc tôi về, ông dúi vào tay một chiếc chén nhỏ, men còn loang. "Cầm về mà uống trà. Đồ làng tôi, càng dùng càng bóng." Trên xe, tôi xoay chiếc chén trong tay, thấy như cầm cả một buổi sáng có lửa.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể loại của văn bản và nêu một căn cứ.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (1,0 điểm). Chỉ ra hai chi tiết ghi chép (số liệu, sự việc) và một chi tiết tưởng tượng của người viết.
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của việc kết hợp ghi chép và tưởng tượng trong văn bản.
0 chữ / tối thiểu 40 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm). Chi tiết "Mười năm trước làng có ba mươi lò, giờ còn bảy" gợi cho bạn suy nghĩ gì? (5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60
Văn bản mới 3 · Văn bản thông tin có bảng: "Học sinh ngủ bao nhiêu là đủ?"
Học sinh ngủ bao nhiêu là đủ? (văn bản thông tin do Học liệu STEAM viết để luyện đọc; số liệu khảo sát là giả định) Thiếu ngủ đang là chuyện thường ngày của học sinh trung học. Một khảo sát nhỏ ở một trường THPT cho thấy chỉ khoảng một phần tám số học sinh ngủ đủ giờ. Khuyến nghị là bao nhiêu? Các tổ chức y tế khuyến nghị thiếu niên từ 13 đến 18 tuổi nên ngủ từ 8 đến 10 tiếng mỗi đêm. Trong lúc ngủ, não sắp xếp lại những gì học được trong ngày, giúp ghi nhớ lâu hơn. Học sinh đang ngủ bao nhiêu? Bảng 1. Số giờ ngủ mỗi đêm của 400 học sinh lớp 11 (khảo sát giả định) – Dưới 6 giờ: 22 % – Từ 6 đến dưới 7 giờ: 41 % – Từ 7 đến dưới 8 giờ: 25 % – Từ 8 giờ trở lên: 12 % Vì sao ngủ muộn? Hai lí do được nhắc nhiều nhất là học thêm buổi tối và dùng điện thoại trên giường. Ánh sáng màn hình có thể làm cơ thể chậm "nhận ra" đã đến giờ ngủ, nên càng lướt càng tỉnh. Làm gì để ngủ đủ? Đi ngủ và thức dậy vào giờ cố định, kể cả cuối tuần; tắt màn hình trước khi ngủ khoảng 30 phút; để điện thoại ngoài phòng ngủ; chia nhỏ việc học trong ngày thay vì dồn đến khuya.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm). Theo Bảng 1, nhóm học sinh nào đông nhất? Bao nhiêu phần trăm ngủ đủ khuyến nghị?
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm). Văn bản được trình bày theo cấu trúc nào? Căn cứ vào đâu?
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của Bảng 1 trong văn bản.
0 chữ / tối thiểu 40 - 4
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 4 (1,0 điểm). Bạn có đồng ý với gợi ý "để điện thoại ngoài phòng ngủ" không? Vì sao? (5–7 dòng)
0 chữ / tối thiểu 60
Văn bản mới 4 · Thơ có yếu tố tự sự: "Chuyến đò cuối năm"
Chuyến đò cuối năm (bài thơ do Học liệu STEAM viết để luyện đọc) Chiều ba mươi bến vắng con đò già nằm nghiêng tôi về muộn, tay xách nửa năm trời nhớ quê. Ông lái đò khoát tay "Còn mỗi cô, lên đi." sông chiều trôi chậm quá như sợ lỡ điều gì. Giữa dòng, ông kể nhỏ con trai đi biển xa ba cái Tết chưa về ông vẫn chờ chuyến cuối. Lên bờ, tôi đưa tiền ông xua tay, cười móm "Tết mà, về là được." rồi quay đò, một mình. Tôi đứng nhìn rất lâu con đò thành chấm nhỏ mới hiểu ông chờ khách là chờ một người con.
- 1
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể thơ và nhân vật trữ tình của bài thơ.
0 chữ - 2
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 2 (0,5 điểm). Tóm tắt chuỗi sự việc được kể trong bài thơ (3–4 ý).
0 chữ - 3
✍️ Viết · tự soát theo tiêu chí
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của yếu tố tự sự trong bài thơ trữ tình này.
0 chữ / tối thiểu 50
🎯 Thể loại nào cũng có thể vào đề?
- •Phần đọc hiểu 4 điểm dùng văn bản ngoài SGK, thể loại thuộc chương trình lớp 10–12. Những thể loại lớp 11 vừa học — bi kịch, kí, văn bản thông tin có bảng, thơ có yếu tố tự sự — đều là ngữ liệu quen của đề.
- •Câu hỏi đi từ nhận biết (thể loại, chi tiết) đến thông hiểu (tác dụng, nội dung) và vận dụng (ý kiến, liên hệ). Đọc lệnh, chọn đúng khuôn là không mất điểm oan — tập ngay từ lớp 11.
- •Văn bản đọc hiểu thường là chất liệu cho đoạn ~200 chữ (2 điểm); bài ~600 chữ (4 điểm) thường là nghị luận xã hội, như đề về đam mê và mong muốn của gia đình ở đề luyện trên.
Viết đoạn 200 chữ và bài 600 chữ