Kinh tế Hoa Kỳ
Chứng minh Hoa Kỳ là nền kinh tế hàng đầu thế giới và giải thích bằng nhân tố; trình bày đặc điểm, phân bố công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và bốn vùng kinh tế trên bản đồ; giải thích vì sao công nghiệp dời về Vành đai Mặt Trời; tính tốc độ tăng GDP, GDP/người, giá trị theo tỉ trọng.
Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 19
⚡ Nhớ nhanh
- 1Hàng đầu thế giới: GDP lớn nhất (khoảng một phần tư thế giới), năm 2020 đạt 20 893,7 tỉ USD, gấp đôi năm 2000; GDP/người hơn 63 nghìn USD; dẫn đầu khoa học – công nghệ, tài chính; nhiều công ty xuyên quốc gia; xuất nhập khẩu hàng hoá khoảng 10,7 % thế giới.
- 2Nguyên nhân: vị trí thuận lợi; tài nguyên phong phú; lao động dồi dào, trình độ cao (có nhập cư); sản xuất gắn với nghiên cứu khoa học – kĩ thuật; kinh tế thị trường phát triển, hội nhập và kinh tế tri thức sớm; không bị tàn phá trong hai cuộc chiến tranh thế giới.
- 3Cơ cấu GDP 2020: dịch vụ 80,1 % (tăng từ 71,8 % năm 2000), công nghiệp – xây dựng 18,4 %, nông, lâm, thuỷ sản 0,9 %. Dịch vụ: Niu Oóc trung tâm tài chính lớn nhất; thương mại thường nhập siêu hàng hoá; du lịch thu nhiều nhất thế giới.
- 4Công nghiệp từ Đông Bắc (truyền thống: luyện kim, dệt, đóng tàu, ô tô Đi-troi) chuyển dần xuống phía Nam, ven Thái Bình Dương — Vành đai Mặt Trời (hàng không – vũ trụ Hao-xtơn, Xít-tơn; điện tử Thung lũng Si-li-côn; dầu khí Tếch-dát). Nông nghiệp trang trại, cơ giới hoá, xuất khẩu nông sản lớn: lúa mì, ngô ở đồng bằng Trung tâm; bông, lúa gạo, cam ở phía nam.
- 5Tính nhanh: tốc độ tăng = năm sau : năm gốc × 100 %; GDP/người = GDP : dân số (tỉ USD : triệu người × 1 000 = USD); giá trị một ngành = GDP × tỉ trọng %; thay đổi tỉ trọng = năm sau − năm trước (điểm %).
👀 Nhìn là hiểu
Bản đồ Hoa Kỳ tự kể 5 cảnh: cột GDP 2000 – 2010 – 2020 mọc lên, thanh cơ cấu GDP 2000 ↔ 2020, nhà máy Đông Bắc mờ dần khi Vành đai Mặt Trời sáng lên với 🚀 ✈️ 💻, nông sản hiện đúng vùng, rồi thẻ so sánh hai vùng công nghiệp. Thẻ "Tự đặt": kéo thanh năm để đổi GDP, GDP/người, cơ cấu; kéo ngành, nông sản thả lên đúng vùng kinh tế (có một thẻ bẫy).
GDP Hoa Kỳ lớn nhất thế giới, khoảng một phần tư toàn cầu.
1 🥇 Nền kinh tế hàng đầu thế giới
Cần nhớ
- ✦Quy mô GDP lớn nhất thế giới, khoảng một phần tư GDP toàn cầu; GDP/người thuộc nhóm cao nhất (hơn 63 nghìn USD năm 2020).
- ✦Dẫn đầu thế giới về khoa học – công nghệ, tài chính; nhiều công ty xuyên quốc gia lớn nhất; đồng đô la Mỹ dùng phổ biến trong thanh toán, dự trữ quốc tế.
- ✦Ảnh hưởng lớn tới kinh tế thế giới: biến động kinh tế Hoa Kỳ (như khủng hoảng tài chính 2008) lan ra nhiều nước.
GDP (giá hiện hành) và dân số Hoa Kỳ
| Năm | GDP (tỉ USD) | Dân số (triệu người) | GDP/người (nghìn USD) |
|---|---|---|---|
| 2000 | 10 252,3 | 281,4 | ≈ 36,4 |
| 2010 | 15 049,0 | 308,7 | ≈ 48,7 |
| 2020 | 20 893,7 | 331,5 | ≈ 63,0 |
Dạng bài
Tính tốc độ tăng trưởng và GDP/người
- 1 Tốc độ tăng (năm gốc = 100 %) = GDP năm sau : GDP năm gốc × 100.
- 2 GDP/người = GDP : dân số. Tỉ USD : triệu người = nghìn USD/người (vì 10⁹ : 10⁶ = 10³).
- 3 Nhận xét: tăng liên tục hay có năm giảm, tăng gấp bao nhiêu lần.
- 4 Kiểm tra: GDP/người Hoa Kỳ phải ở mức hàng chục nghìn USD (nước thu nhập cao) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi GDP/người là 63 USD hoặc 63 triệu USD — quên đổi đơn vị: tỉ USD : triệu người = nghìn USD/người.
GDP Hoa Kỳ năm 2000 là 10 252,3 tỉ USD, năm 2020 là 20 893,7 tỉ USD; dân số năm 2020 là 331,5 triệu người. Tính tốc độ tăng GDP năm 2020 so với năm 2000 và GDP/người năm 2020.
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Hoa Kỳ luôn xuất siêu vì là nền kinh tế lớn nhất" — sai: thường nhập siêu hàng hoá do nhu cầu tiêu dùng rất lớn; bù lại xuất khẩu nhiều dịch vụ (tài chính, phần mềm, giáo dục, du lịch).
2 🔑 Vì sao kinh tế Hoa Kỳ phát triển mạnh
Nhân tố ⇒ kết quả
| Nhân tố | Nội dung | Kết quả |
|---|---|---|
| Vị trí | Giáp hai đại dương, gần Ca-na-đa, Mỹ La-tinh; xa chiến trường | Giao thương thuận lợi; không bị tàn phá, còn tích luỹ vốn trong hai cuộc chiến tranh thế giới |
| Tài nguyên | Đất rộng, màu mỡ; khoáng sản, năng lượng phong phú | Nông nghiệp lớn, công nghiệp năng lượng, khai khoáng |
| Lao động | Đông, trình độ cao, nhập cư mang tri thức, vốn | Năng suất cao, đổi mới nhanh |
| Khoa học – công nghệ | Sản xuất gắn với nghiên cứu; đại học, viện nghiên cứu hàng đầu | Dẫn đầu ngành công nghệ cao, kinh tế tri thức |
| Thể chế, thị trường | Kinh tế thị trường phát triển, thị trường nội địa lớn, hội nhập sớm | Thu hút vốn, cạnh tranh, công ty xuyên quốc gia |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Kinh tế Hoa Kỳ mạnh chủ yếu nhờ giàu tài nguyên" — sai: tài nguyên là một lợi thế, nhưng quyết định là con người, khoa học – công nghệ, thị trường, thể chế. Nhiều nước giàu tài nguyên hơn vẫn kém phát triển.
3 🏦 Cơ cấu GDP và dịch vụ
Cơ cấu GDP của Hoa Kỳ (%) — bảng 19.2 SGK
| Khu vực | 2000 | 2020 | Thay đổi (điểm %) |
|---|---|---|---|
| Nông, lâm, thuỷ sản | 1,2 | 0,9 | −0,3 |
| Công nghiệp, xây dựng | 22,5 | 18,4 | −4,1 |
| Dịch vụ | 71,8 | 80,1 | +8,3 |
| Thuế sản phẩm trừ trợ cấp | 3,5 | 0,6 | −2,9 |
Dịch vụ — trụ cột (năm 2020, theo SGK)
- ✦Chiếm 80,1 % GDP, thu hút khoảng 80 % lao động.
- ✦Thương mại: xuất nhập khẩu hàng hoá khoảng 10,7 % thế giới; bạn hàng lớn: Ca-na-đa, Mê-hi-cô, Trung Quốc, EU, Nhật Bản.
- ✦Tài chính – ngân hàng: hơn 20 % GDP, chỉ khoảng 4 % lao động; Niu Oóc là trung tâm tài chính lớn nhất thế giới.
- ✦Giao thông: mạng lưới đường bộ, đường sắt, hàng không hiện đại bậc nhất. Du lịch (2019): 79,4 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu 193,3 tỉ USD — đứng đầu thế giới.
Dạng bài
Chọn biểu đồ và nhận xét cơ cấu GDP
- 1 Đề cho cơ cấu (%) của 1 – 3 năm ⇒ biểu đồ tròn (mỗi năm một hình tròn); từ 4 năm trở lên ⇒ biểu đồ miền.
- 2 Nhận xét: khu vực lớn nhất, khu vực tăng / giảm tỉ trọng, thay đổi bao nhiêu điểm % (năm sau − năm trước).
- 3 Giải thích bằng nhân tố: nước phát triển, kinh tế tri thức ⇒ dịch vụ tăng; công nghiệp chuyển ra nước ngoài, cơ giới hoá ⇒ công nghiệp, nông nghiệp giảm tỉ trọng.
- 4 Kiểm tra: tổng các khu vực mỗi năm xấp xỉ 100 %; tỉ trọng giảm không có nghĩa giá trị giảm ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Từ "tỉ trọng công nghiệp giảm" suy ra "công nghiệp Hoa Kỳ suy yếu" — sai: GDP gấp đôi nên giá trị công nghiệp vẫn tăng; Hoa Kỳ vẫn đứng hàng đầu thế giới về công nghiệp.
Dựa vào bảng 19.2, chọn dạng biểu đồ thể hiện cơ cấu GDP Hoa Kỳ năm 2000 và 2020, nhận xét sự thay đổi của khu vực dịch vụ và công nghiệp – xây dựng.
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Nông nghiệp chỉ chiếm 0,9 % GDP nên Hoa Kỳ không mạnh về nông nghiệp" — sai: tỉ trọng nhỏ vì dịch vụ, công nghiệp quá lớn; Hoa Kỳ vẫn là nước xuất khẩu nông sản lớn thế giới.
4 🏭 Công nghiệp và chuyển dịch không gian
Cần nhớ
- ✦Công nghiệp đóng góp hơn 18 % GDP (2020), giá trị hàng đầu thế giới; công nghiệp chế biến chiếm phần lớn giá trị xuất khẩu. Ngành truyền thống giảm tỉ trọng, ngành công nghệ cao tăng.
- ✦Năng lượng: than ở A-pa-lát; dầu mỏ, khí tự nhiên ở Tếch-dát, ven vịnh Mê-hi-cô, A-la-xca; điện sản lượng thứ hai thế giới.
- ✦Hàng không – vũ trụ: ven vịnh Mê-hi-cô (Hao-xtơn, Đa-lát) và ven Thái Bình Dương (Lốt An-giơ-lét, Xít-tơn); gần 2 triệu lao động. Điện tử – tin học: đông bắc và phía tây (Thung lũng Si-li-côn, Ca-li-phoóc-ni-a). Hoá chất chiếm hơn 15 % thị trường thế giới.
Hai vùng công nghiệp
| Đông Bắc (và quanh Ngũ Hồ) | Vành đai Mặt Trời (phía nam, ven Thái Bình Dương) | |
|---|---|---|
| Thời kì | Sớm nhất, từ thế kỉ XIX | Mạnh từ nửa sau thế kỉ XX, rõ nét cuối thế kỉ XX |
| Ngành tiêu biểu | Luyện kim, dệt, hoá chất, chế tạo máy, đóng tàu, ô tô (Đi-troi) | Hàng không – vũ trụ, điện tử – tin học, dầu khí, hoá dầu |
| Trung tâm | Niu Oóc, Phi-la-đen-phi-a, Bô-xtơn, Si-ca-gô, Đi-troi | Hao-xtơn, Đa-lát, Át-lan-ta, Lốt An-giơ-lét, Xan Phran-xi-xcô, Xít-tơn |
| Nhân tố | Than, sắt, Ngũ Hồ, cảng biển, dân đông sớm | Lao động trình độ cao, đại học, dầu khí, khí hậu ấm, đất rộng, chi phí thấp hơn, gần Mỹ La-tinh và châu Á – Thái Bình Dương |
| Xu hướng | Giảm tỉ trọng, chuyển đổi cơ cấu | Tăng tỉ trọng, hút dân cư |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Công nghiệp Hoa Kỳ vẫn tập trung chủ yếu ở Đông Bắc như trước" — sai về xu hướng: Đông Bắc vẫn mạnh nhưng công nghiệp chuyển dịch về Vành đai Mặt Trời.
- ✦"Đi-troi (ô tô) thuộc vùng Đông Bắc" — theo SGK, Đi-troi, Si-ca-gô thuộc Trung Tây (quanh Ngũ Hồ); Đông Bắc là Niu Oóc, Phi-la-đen-phi-a, Bô-xtơn.
5 🌾 Nông nghiệp và bốn vùng kinh tế
Nông nghiệp (theo SGK)
- ✦Sản xuất theo trang trại quy mô lớn, máy móc, kĩ thuật hiện đại ⇒ năng suất cao; chỉ chiếm 0,9 % GDP, gần 1 % lao động nhưng là nước xuất khẩu nông sản lớn.
- ✦Phân bố: phía nam Ngũ Hồ — rau, bò sữa; đồng bằng Trung tâm — lúa mì, ngô; phía nam, ven vịnh Mê-hi-cô — lúa gạo, bông, đậu tương, cây ăn quả (cam Phlo-ri-đa); đồng bằng Lớn — bò thịt.
- ✦Lâm nghiệp: gỗ tròn 429,7 triệu m³ (2020), đứng đầu thế giới; thuỷ sản khai thác 4,3 triệu tấn (2020).
Phân hoá lãnh thổ kinh tế (mục III SGK)
| Vùng | Ngành nổi bật | Trung tâm |
|---|---|---|
| Đông Bắc | Dệt, luyện kim, hoá chất, chế tạo máy, đóng tàu; tài chính, bảo hiểm; cảng biển lớn | Niu Oóc, Phi-la-đen-phi-a, Bô-xtơn |
| Trung Tây | Rau, bò sữa (nam Ngũ Hồ); ngô, lúa mì; chế biến, ô tô | Đi-troi, Si-ca-gô, Can-dát Xi-ti |
| Phía Nam | Nông sản nhiệt đới, cận nhiệt; dầu khí, hàng không – vũ trụ, điện tử, phần mềm | Át-lan-ta, Hao-xtơn, Mai-a-mi |
| Phía Tây | Nông nghiệp tây nam, hải sản tây bắc, bò thịt; Thung lũng Si-li-côn; du lịch | Lốt An-giơ-lét, Xan Phran-xi-xcô, Xít-tơn |
| A-la-xca | Dầu khí, đánh cá, khai thác gỗ, nuôi tuần lộc | — |
| Ha-oai | Du lịch, cây công nghiệp nhiệt đới | — |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Nông nghiệp Hoa Kỳ dùng nhiều lao động thủ công" — sai: rất ít lao động (gần 1 %) nhờ cơ giới hoá, trang trại lớn, công nghệ cao.
- ✦"Thung lũng Si-li-côn ở Đông Bắc" — sai: ở Ca-li-phoóc-ni-a, phía Tây, gần Xan Phran-xi-xcô.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Vị thế, nguyên nhân
- 1Nhận biết
Biểu hiện nào chứng tỏ Hoa Kỳ là nền kinh tế hàng đầu thế giới?
- 2Thông hiểu Dựa vào bảng: Từ năm 2000 đến năm 2020, GDP Hoa Kỳ tăng thêm tỉ USD.
- 3Thông hiểu Với bảng ở câu trên, GDP/người của Hoa Kỳ năm 2010 khoảng nghìn USD (làm tròn một chữ số thập phân).
- 4Thông hiểu
Nhân tố nào được xem là quyết định sức mạnh kinh tế Hoa Kỳ?
Cơ cấu GDP, dịch vụ
- 1Nhận biết
Năm 2020, khu vực chiếm tỉ trọng lớn nhất trong GDP Hoa Kỳ là
- 2Thông hiểu Dựa vào bảng cơ cấu GDP (%): Từ năm 2000 đến năm 2020, tỉ trọng dịch vụ tăng điểm %.
- 3Thông hiểu
Với bảng cơ cấu GDP ở câu trên, dạng biểu đồ thích hợp nhất để thể hiện cơ cấu GDP Hoa Kỳ năm 2000 và 2020 là
- 4Vận dụng Năm 2020 GDP Hoa Kỳ là 20 893,7 tỉ USD, nông, lâm, thuỷ sản chiếm 0,9 %. Giá trị khu vực này khoảng tỉ USD (làm tròn đến hàng đơn vị).
- 5Vận dụng
Hoa Kỳ thường nhập siêu hàng hoá chủ yếu vì
Công nghiệp
- 1Nhận biết
Trung tâm công nghệ thông tin nổi tiếng ở bang Ca-li-phoóc-ni-a là
- 2Thông hiểu
Các trung tâm hàng không – vũ trụ của Hoa Kỳ tập trung ở
- 3Thông hiểu
Dựa vào bản đồ trong sim, Vành đai Mặt Trời gồm
- 4Vận dụng
Nguyên nhân chủ yếu khiến công nghiệp Hoa Kỳ chuyển dịch về Vành đai Mặt Trời là
Nông nghiệp, vùng kinh tế
- 1Nhận biết
Theo SGK, lúa mì và ngô của Hoa Kỳ trồng nhiều ở
- 2Thông hiểu
Nông nghiệp Hoa Kỳ chỉ dùng gần 1 % lao động mà vẫn xuất khẩu nông sản lớn, chủ yếu nhờ
- 3Thông hiểu
Vùng kinh tế nào của Hoa Kỳ có Niu Oóc, Phi-la-đen-phi-a, Bô-xtơn, mạnh về tài chính và công nghiệp lâu đời?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Ngành công nghiệp truyền thống tập trung ở vùng Đông Bắc Hoa Kỳ là
- 2Thông hiểu
Trung tâm tài chính lớn nhất của Hoa Kỳ và thế giới là
- 3Vận dụng
Tỉ trọng công nghiệp – xây dựng trong GDP Hoa Kỳ giảm từ 22,5 % (2000) xuống 18,4 % (2020) phản ánh điều gì?
- 4Vận dụng
Một nước đang phát triển muốn học kinh nghiệm "sản xuất gắn với nghiên cứu khoa học" của Hoa Kỳ. Việc làm phù hợp nhất là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Cho bảng cơ cấu GDP của Hoa Kỳ (đơn vị: %):
a)Dịch vụ luôn chiếm tỉ trọng lớn nhất và tăng 8,3 điểm %.
b)Tỉ trọng nông, lâm, thuỷ sản giảm nên giá trị nông nghiệp năm 2020 chắc chắn nhỏ hơn năm 2000.
c)Để thể hiện cơ cấu GDP hai năm này, biểu đồ tròn là thích hợp.
d)Tỉ trọng công nghiệp – xây dựng tăng do công nghiệp chuyển về Vành đai Mặt Trời.
- 2Vận dụng
Về phân bố kinh tế Hoa Kỳ:
a)Đi-troi, trung tâm ô tô, thuộc vùng Đông Bắc.
b)Dầu mỏ, khí tự nhiên được khai thác nhiều ở Tếch-dát, ven vịnh Mê-hi-cô và A-la-xca.
c)Ha-oai phát triển mạnh du lịch nhờ khí hậu nhiệt đới, cảnh quan núi lửa, biển đẹp.
d)Thung lũng Si-li-côn nằm ở vùng Đông Bắc, gần Niu Oóc.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng: Lấy năm 2000 = 100 %, GDP năm 2020 bằng bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 2Thông hiểu Với bảng ở câu trên, GDP/người của Hoa Kỳ năm 2020 là bao nhiêu nghìn USD? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
- 3Vận dụng Năm 2020 GDP Hoa Kỳ là 20 893,7 tỉ USD, dịch vụ chiếm 80,1 %. Giá trị khu vực dịch vụ là bao nhiêu nghìn tỉ USD? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 4Thông hiểu Dựa vào bảng cơ cấu GDP (%): Tỉ trọng công nghiệp, xây dựng năm 2020 giảm bao nhiêu điểm % so với năm 2000? Đáp số:
- 5Vận dụng Cho bảng: Bình quân mỗi lượt khách quốc tế chi tiêu bao nhiêu USD? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
- 6Vận dụng Theo SGK, năm 2020 ngành hàng không – vũ trụ đạt khoảng 870 tỉ USD (doanh thu, chưa phải phần giá trị gia tăng đóng góp vào GDP); GDP Hoa Kỳ là 20 893,7 tỉ USD. Để hình dung quy mô, con số 870 tỉ USD bằng bao nhiêu % so với GDP? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay hỏi: biểu hiện và nguyên nhân đứng đầu (trả lời bằng nhân tố: lao động, khoa học – công nghệ, thị trường, thể chế — không chỉ tài nguyên); cơ cấu GDP (dịch vụ 80,1 %); vị trí các trung tâm: Niu Oóc tài chính, Đi-troi ô tô, Si-li-côn điện tử, Hao-xtơn hàng không – vũ trụ, dầu khí.
- •Phần II dễ mất điểm: nhầm tỉ trọng giảm với giá trị giảm; xếp Đi-troi vào Đông Bắc; coi Hoa Kỳ xuất siêu; coi nông nghiệp yếu vì chỉ 0,9 % GDP.
- •Phần III: tốc độ tăng GDP (năm gốc = 100 %), GDP/người (tỉ : triệu = nghìn USD), giá trị theo tỉ trọng, thay đổi điểm %. Nối bài: bài 18 (tự nhiên, dân cư — vì sao dân và công nghiệp cùng dời về nam); bài 5 (kinh tế tri thức); bài 2 (toàn cầu hoá, công ty xuyên quốc gia).
Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Liên bang Nga