Địa lý lớp 11
Bài 14 · Cơ bản

Thực hành: Tìm hiểu hoạt động kinh tế đối ngoại của khu vực Đông Nam Á

Chọn đúng dạng biểu đồ cho số liệu xuất nhập khẩu Đông Nam Á; tính cán cân, tổng kim ngạch, tỉ trọng xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng; nhận xét đủ 4 ý và giải thích bằng nhân tố; viết được đoạn giới thiệu ngắn về du lịch Đông Nam Á.

Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 14

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Kinh tế đối ngoại = ngoại thương (xuất, nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ) + đầu tư nước ngoài + du lịch quốc tế + hợp tác khác. Đông Nam Á là nền kinh tế mở.
  • 2Số liệu mẫu (tỉ USD): xuất khẩu 769,2 (2005) → 1 676,3 (2020), nhập khẩu 698,9 → 1 526,6 ⇒ xuất siêu cả 4 năm, cán cân 70,3 → 149,7 tỉ USD. Khách quốc tế 2019: Thái Lan 39,9 triệu lượt dẫn đầu; FDI vào ASEAN kỉ lục 230 tỉ USD (2023).
  • 3Chọn biểu đồ: so sánh trị giá xuất – nhập qua vài năm ⇒ cột ghép; diễn biến, tốc độ tăng trưởng ⇒ đường; cơ cấu 1 – 3 năm ⇒ tròn, từ 4 năm ⇒ miền; cán cân ⇒ cột (âm/dương).
  • 4Nhận xét đủ 4 ý: (1) xu hướng + tăng bao nhiêu, mấy lần; (2) so tốc độ xuất với nhập; (3) cán cân xuất siêu hay nhập siêu, lớn dần hay nhỏ dần; (4) năm bất thường. Giải thích: công nghiệp hoá hướng xuất khẩu, FDI, hiệp định (AFTA, RCEP), vị trí trên tuyến hàng hải, hạ tầng cảng.
  • 5Tính nhanh: cán cân = xuất − nhập; tổng kim ngạch = xuất + nhập; tỉ trọng xuất khẩu = xuất : (xuất + nhập) × 100 % (> 50 % là xuất siêu); tốc độ = năm sau : năm gốc × 100 %.

👀 Nhìn là hiểu

Xưởng biểu đồ xuất nhập khẩu Đông Nam Á: xem bốn biểu đồ từ cùng một bảng tự vẽ dần (cột ghép xuất – nhập, hai đường tốc độ tăng trưởng gần trùng nhau, hai hình tròn cơ cấu 2005 – 2020, miền cơ cấu 4 năm); "Chọn biểu đồ" kéo thẻ dạng biểu đồ vào khung theo từ khoá; "Xưởng tính" làm từng bước cán cân, tỉ trọng, tốc độ, khách du lịch và FDI.

Bảng số liệu: trị giá xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ của Đông Nam Á
NămXuất khẩu
(tỉ USD)
Nhập khẩu
(tỉ USD)
2005769,2698,9
20101 244,91 119,4
20151 5061 381,5
20201 676,31 526,6

Nguồn: SBT Địa lí 11 Kết nối tri thức (gốc Ngân hàng Thế giới), giá hiện hành; năm 2005 theo lời giải SBT.

05001 0001 5002 000(tỉ USD)2005201020152020
  • Xuất khẩu
  • Nhập khẩu

Biểu đồ trị giá xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ của Đông Nam Á, giai đoạn 2005 – 2020 (tỉ USD)

Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.

2005
2010
2015
2020

💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.

1 📊 Chọn dạng biểu đồ xuất nhập khẩu

Đề hỏi gì — vẽ biểu đồ gì

Yêu cầu của đềDạng biểu đồGhi chú
Trị giá xuất khẩu và nhập khẩu qua 3 – 5 nămCột ghépHai cột mỗi năm, cùng trục tỉ USD
Diễn biến xuất, nhập khẩu nhiều năm liên tụcĐường (hai đường)Thấy rõ năm tăng, năm giảm
Tốc độ tăng trưởng xuất, nhập khẩuĐườngNăm gốc = 100 %
Cơ cấu xuất – nhập khẩu 1 – 3 nămTrònTính tỉ trọng trước khi vẽ
Cơ cấu xuất – nhập khẩu từ 4 nămMiềnTổng mỗi năm 100 %
Cán cân xuất nhập khẩu qua các nămCột (âm, dương)Xuất trừ nhập

Dạng bài

Chọn biểu đồ theo từ khoá

  1. 1 Gạch chân từ khoá: "so sánh trị giá", "tốc độ tăng trưởng", "cơ cấu", "thay đổi cơ cấu", "cán cân".
  2. 2 Cùng đơn vị, so giá trị ⇒ cột ghép; đổi về % năm gốc ⇒ đường.
  3. 3 Cơ cấu: đếm số năm — 1 – 3 năm ⇒ tròn (tổng khác nhau thì bán kính khác nhau), từ 4 năm ⇒ miền.
  4. 4 Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung, phạm vi (Đông Nam Á), thời gian, đơn vị ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng biểu đồ tròn để "so sánh trị giá xuất khẩu và nhập khẩu qua các năm" — tròn chỉ thể hiện cơ cấu; so trị giá thì cột ghép.

📊
Làm mẫu

Đề: "Thể hiện cơ cấu trị giá xuất, nhập khẩu của Đông Nam Á năm 2005 và 2020". Chọn biểu đồ và chuẩn bị số liệu.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🧮 Tính cán cân, tỉ trọng, tốc độ

Xuất nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ của Đông Nam Á (tỉ USD, giá hiện hành — SBT Địa lí 11, gốc Ngân hàng Thế giới)

NămXuất khẩuNhập khẩuCán cân
2005769,2698,9+70,3
20101 244,91 119,4+125,5
20151 506,01 381,5+124,5
20201 676,31 526,6+149,7

Dạng bài

Tính các chỉ số ngoại thương

  1. 1 Cán cân = xuất khẩu − nhập khẩu (dương: xuất siêu; âm: nhập siêu).
  2. 2 Tổng kim ngạch = xuất khẩu + nhập khẩu; tỉ trọng xuất khẩu = xuất : tổng × 100 %.
  3. 3 Tốc độ tăng trưởng = trị giá năm sau : trị giá năm gốc × 100 %.
  4. 4 Kiểm tra: tỉ trọng xuất > 50 % ⇔ cán cân dương; tốc độ > 100 % là tăng.

⚠️ Bẫy hay gặp: Tính tỉ trọng xuất khẩu bằng xuất : nhập × 100 (ra 109,8 %) — phải chia cho TỔNG xuất + nhập.

🧮
Làm mẫu

Năm 2020 Đông Nam Á xuất khẩu 1 676,3, nhập khẩu 1 526,6 tỉ USD; năm 2005 xuất khẩu 769,2 tỉ USD. Tính cán cân, tỉ trọng xuất khẩu năm 2020 và tốc độ tăng xuất khẩu 2020 so với 2005.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Xuất khẩu tăng thì cán cân chắc chắn tốt lên" — sai: 2010 → 2015 xuất khẩu tăng 261,1 tỉ USD nhưng nhập khẩu tăng 262,1 ⇒ cán cân giảm 1,0 tỉ USD.
  • ✦Cán cân là hiệu, không phải tỉ số; "xuất siêu 52,3 %" là viết sai — 52,3 % là tỉ trọng xuất khẩu.

3 ✍️ Nhận xét và giải thích

Nhận xét mẫu (4 ý)

  • ✦(1) Xuất khẩu và nhập khẩu đều tăng liên tục: xuất từ 769,2 lên 1 676,3 tỉ USD (gấp khoảng 2,2 lần), nhập từ 698,9 lên 1 526,6 tỉ USD (2005 – 2020).
  • ✦(2) Tốc độ tăng của xuất và nhập gần bằng nhau (khoảng 218 % so với 2005); tăng nhanh nhất giai đoạn 2005 – 2010, chậm lại sau 2015.
  • ✦(3) Xuất siêu cả 4 năm, cán cân tăng từ 70,3 lên 149,7 tỉ USD (riêng 2015 giảm nhẹ so với 2010).
  • ✦(4) Năm 2020 (đại dịch) trị giá vẫn cao hơn 2015 nhưng tăng chậm — chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Giải thích (theo nhân tố)

  • ✦Kinh tế – chính sách: tăng trưởng nhanh, công nghiệp hoá hướng về xuất khẩu; mở cửa, tham gia AFTA, RCEP và nhiều hiệp định thương mại tự do.
  • ✦Vốn: thu hút mạnh FDI vào điện tử, dệt may, ô tô… phần lớn sản phẩm để xuất khẩu; FDI cũng kéo theo nhập khẩu máy móc, linh kiện ⇒ nhập tăng song song.
  • ✦Vị trí – hạ tầng: nằm trên tuyến hàng hải quốc tế (eo Ma-lắc-ca), cảng biển, logistics phát triển (Xin-ga-po).
  • ✦Lao động đông, chi phí cạnh tranh; tài nguyên nông sản, khoáng sản nhiệt đới.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Nhận xét chỉ ghi "xuất khẩu tăng, nhập khẩu tăng" — thiếu: phải có bao nhiêu / mấy lần, so sánh tốc độ, cán cân, năm bất thường.
  • ✦Giải thích nhập khẩu tăng là "do kinh tế kém" — sai: nhập chủ yếu máy móc, nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất xuất khẩu.

4 🏝️ Du lịch, đầu tư và đoạn giới thiệu

Khách du lịch quốc tế năm 2019 (triệu lượt, cơ quan du lịch các nước)

NướcTriệu lượtThế mạnh
Thái Lan39,9Biển đảo, Băng Cốc, dịch vụ, chính sách thị thực
Ma-lai-xi-a26,1Mua sắm, khách từ nước láng giềng
Xin-ga-po19,1Trung chuyển hàng không, hội nghị, mua sắm
Việt Nam18,0Vịnh Hạ Long, Huế, Hội An, biển miền Trung
In-đô-nê-xi-a16,1Ba-li, Bô-rô-bu-đua

Dạng bài

Viết đoạn giới thiệu ngắn về du lịch Đông Nam Á (5 – 7 câu)

  1. 1 Mở: Đông Nam Á là điểm đến hấp dẫn — năm 2019 đón khoảng 140 triệu lượt khách quốc tế.
  2. 2 Tài nguyên: biển đảo nhiệt đới, rừng, hang động; di sản văn hoá (Ăng-co Vát, Bô-rô-bu-đua, cố đô Huế, phố cổ Hội An), ẩm thực, lễ hội.
  3. 3 Số liệu: dẫn 1 – 2 con số (Thái Lan 39,9 triệu lượt dẫn đầu; Xin-ga-po nhỏ nhưng 19,1 triệu nhờ trung chuyển).
  4. 4 Xu hướng + kết: du lịch bền vững, du lịch cộng đồng, tour liên kết nhiều nước. Kiểm tra: có tài nguyên, số liệu có năm, xu hướng ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nghĩ "nước rộng, nhiều tài nguyên thì đón nhiều khách nhất" — lượng khách phụ thuộc cả hạ tầng, dịch vụ, an ninh, thị thực, vị trí trung chuyển.

🏝️
Làm mẫu

Dựa vào bảng khách 2019, viết câu so sánh Thái Lan với Xin-ga-po và giải thích vì sao Xin-ga-po nhỏ mà đón nhiều khách hơn In-đô-nê-xi-a.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Đầu tư nước ngoài (FDI)

  • ✦FDI vào ASEAN: 208 tỉ USD (2021) → 230 tỉ USD (2023, kỉ lục) → 226 tỉ USD (2024) (Báo cáo Đầu tư ASEAN). Xin-ga-po nhận nhiều nhất (trung tâm tài chính, trụ sở khu vực); Việt Nam, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Thái Lan thu hút mạnh vào chế biến, chế tạo.
  • ✦Nhân tố hút FDI: thị trường gần 700 triệu dân, lao động dồi dào, vị trí, hiệp định thương mại, chính sách ưu đãi; xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

📊

Chọn biểu đồ

  1. 1
    Nhận biết

    Để so sánh trị giá xuất khẩu và nhập khẩu của Đông Nam Á năm 2010, 2015, 2020, dạng biểu đồ thích hợp nhất là

  2. 2
    Thông hiểu

    Để thể hiện tốc độ tăng trưởng trị giá xuất khẩu và nhập khẩu của Đông Nam Á giai đoạn 2005 – 2020, dạng biểu đồ thích hợp nhất là

  3. 3
    Thông hiểu

    Để thể hiện sự thay đổi cơ cấu trị giá xuất, nhập khẩu của Đông Nam Á qua 4 năm 2005, 2010, 2015, 2020, dạng biểu đồ thích hợp nhất là

  4. 4
    Vận dụng

    Vẽ hai biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu xuất – nhập khẩu năm 2005 (tổng 1 468,1 tỉ USD) và 2020 (tổng 3 202,9 tỉ USD). Cách vẽ đúng là

🧮

Tính chỉ số

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng (tỉ USD): Cán cân xuất nhập khẩu năm 2010 là tỉ USD.
  2. 2
    Thông hiểu Với bảng trên, tỉ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch năm 2005 là % (làm tròn một chữ số thập phân).
  3. 3
    Vận dụng Với bảng trên, lấy năm 2005 = 100 %, trị giá xuất khẩu năm 2010 là % (làm tròn một chữ số thập phân).
  4. 4
    Vận dụng

    Dựa vào bảng (tỉ USD): Nhận xét nào đúng về cán cân xuất nhập khẩu?

  5. 5
    Vận dụng Một nước có xuất khẩu tăng 10 tỉ USD, nhập khẩu tăng 15 tỉ USD so với năm trước. Cán cân thương mại thay đổi tỉ USD (ghi dấu âm nếu giảm).
✍️

Nhận xét, giải thích

  1. 1
    Nhận biết

    Kinh tế đối ngoại KHÔNG bao gồm hoạt động nào sau đây?

  2. 2
    Thông hiểu

    Nguyên nhân chủ yếu làm trị giá nhập khẩu của Đông Nam Á tăng song song với xuất khẩu là

  3. 3
    Vận dụng

    Nhân tố KHÔNG phải nguyên nhân chính giúp ngoại thương Đông Nam Á tăng nhanh là

🏝️

Du lịch, đầu tư

  1. 1
    Nhận biết

    Năm 2019, quốc gia Đông Nam Á đón nhiều lượt khách quốc tế nhất là

  2. 2
    Thông hiểu

    Quốc gia nhận nhiều vốn FDI nhất ASEAN, chủ yếu nhờ vai trò trung tâm tài chính và nơi đặt trụ sở khu vực của các tập đoàn, là

  3. 3
    Thông hiểu Dựa vào bảng khách quốc tế 2019: Khách đến Thái Lan gấp lần khách đến Việt Nam (làm tròn một chữ số thập phân).
  4. 4
    Thông hiểu

    Vì sao Xin-ga-po diện tích rất nhỏ nhưng đón nhiều khách quốc tế hơn In-đô-nê-xi-a năm 2019?

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Một nước có xuất khẩu 120 tỉ USD, nhập khẩu 80 tỉ USD. Tỉ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch là

  2. 2
    Thông hiểu

    Biểu hiện rõ nhất của "nền kinh tế mở" ở nhiều nước Đông Nam Á là

  3. 3
    Vận dụng

    Giai đoạn 2010 – 2015, xuất khẩu Đông Nam Á tăng 261,1 tỉ USD, nhập khẩu tăng 262,1 tỉ USD. Nhận xét đúng là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Cho bảng trị giá xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ của Đông Nam Á (tỉ USD):

    a)Đông Nam Á xuất siêu ở cả bốn năm.

    b)Giai đoạn 2005 – 2020, nhập khẩu tăng chậm hơn hẳn xuất khẩu.

    c)Cán cân năm 2020 lớn gấp hơn 2 lần năm 2005.

    d)Biểu đồ tròn là thích hợp nhất để thể hiện trị giá xuất, nhập khẩu qua 4 năm.

  2. 2
    Vận dụng

    Cho bảng khách du lịch quốc tế đến một số nước Đông Nam Á năm 2019 (triệu lượt):

    a)Thái Lan đón nhiều khách nhất, gấp hơn 2 lần Xin-ga-po.

    b)Nước càng rộng thì càng đón nhiều khách quốc tế.

    c)Tổng khách của 5 nước trong bảng là 119,2 triệu lượt.

    d)Việt Nam đón nhiều khách hơn Ma-lai-xi-a.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng (tỉ USD): Cán cân xuất nhập khẩu năm 2020 là bao nhiêu tỉ USD? Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Với bảng trên, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2020 là bao nhiêu tỉ USD? (làm tròn số nguyên) Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Với bảng trên, tỉ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch năm 2020 là bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  4. 4
    Vận dụng Với bảng trên, lấy năm 2005 = 100 %, trị giá xuất khẩu năm 2020 là bao nhiêu %? (làm tròn số nguyên) Đáp số:
  5. 5
    Thông hiểu Dựa vào bảng khách 2019: Khách đến Thái Lan gấp bao nhiêu lần Xin-ga-po? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  6. 6
    Vận dụng Vốn FDI vào ASEAN năm 2021 là 208 tỉ USD, năm 2023 là 230 tỉ USD. Năm 2023 tăng bao nhiêu % so với năm 2021? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I hay hỏi: khái niệm kinh tế đối ngoại, chọn dạng biểu đồ xuất nhập khẩu, tính tỉ trọng xuất khẩu, nhận định về cán cân (bẫy "xuất tăng thì cán cân tốt lên").
  • •Phần II, III hay cho bảng xuất – nhập khẩu: tính cán cân, tổng kim ngạch, tỉ trọng, tốc độ tăng trưởng; nhận xét phải đủ 4 ý, giải thích bằng nhân tố (FDI, hiệp định, vị trí, công nghiệp hoá).
  • •Nối bài: bài 12 (kinh tế Đông Nam Á — hàng xuất khẩu chủ lực), bài 13 (AFTA, RCEP), bài 25 Địa 11 (ngoại thương Nhật Bản, cùng kĩ năng); Địa lí 12 (thương mại, du lịch Việt Nam).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội khu vực Tây Nam Á